Τρικυμία από την επιστολή 103 ναυάρχων κατά του Ερντογάν

Mεγάλη πολιτική αναταραχή έχει προκαλέσει στην Τουρκία η επιστολή που απέστειλαν τα ξημερώματα της Κυριακής 103 απόστρατοι ναύαρχοι του Πολεμικού Ναυτικού της χώρας προς την κυβέρνηση Ερντογάν, προειδοποιώντας για τις προσπάθειες κατάργησης της Συνθήκης του Μοντρέ, που διέπει τα Στενά του Βοσπόρου και κάνοντας λόγο για «ισλαμοποίηση του στρατού». Η κυβέρνηση αντέδρασε έντονα αναφερόμενη σε «ανακοίνωση που θυμίζει απειλή πραξικοπήματος» ενώ η εισαγγελία της Αγκυρας γνωστοποίησε χθες ότι ξεκίνησε έρευνα σχετικά με την ανακοίνωση και τους συντάκτες της. Ανάμεσα στους υπογράφοντες είναι και ο «πατέρας» της Γαλάζιας Πατρίδας Τζεμ Γκιούρντενιζ.

Η έγκριση τον περασμένο μήνα των σχεδίων για την ανάπτυξη της νέας διώρυγας της Κωνσταντινούπολης έχει προκαλέσει συζητήσεις για τη Συμφωνία του Μοντρέ που υπογράφηκε το 1936. Στις αρχές του χρόνου ο πρόεδρος Ερντογάν είχε δηλώσει ότι με την κατασκευή της διώρυγας αυτής «η Συνθήκη του Μοντρέ μαζί με τα Στενά αποτελούν πια ιστορία». Η διώρυγα αυτή, την οποία ο τούρκος πρόεδρος συγκρίνει με το κανάλι του Παναμά ή του Σουέζ, είναι το πιο φιλόδοξο από τα μεγαλεπήβολα έργα που έχει ανακοινώσει ο Ερντογάν. Η κυβέρνηση θεωρεί τη διώρυγα ως σημαντική για να αποσυμφορηθούν τα Στενά του Βοσπόρου, από τα οποία διέρχονται περισσότερα από 38.000 πλοία ετησίως. Η θαλάσσια οδός που συνδέει την Ευρώπη με την Ασία έχει όλο και περισσότερη κίνηση και έχουν σημειωθεί αρκετά ατυχήματα τα τελευταία χρόνια. Η νέα διώρυγα έχει προϋπολογισμό που αγγίζει τα 10 δισ. δολάρια και θα βρίσκεται δυτικά του Βοσπόρου, κατά μήκος μιας διαδρομής 45 χιλιομέτρων.

Ο δήμαρχος της Κωνσταντινούπολης Εκρέμ Ιμάμογλου αντιτίθεται σφόδρα στο σχέδιο αυτό τόσο για οικονομικούς όσο και για περιβαλλοντικούς λόγους. Τον Νοέμβριο, το υπουργείο Εσωτερικών ξεκίνησε έρευνα εις βάρος του λόγω των διαφωνιών του. Δεν είναι όμως ο μόνος που αντιτίθενται στο φαραωνικό σχέδιο. Πολλοί έχουν εκφράσει τις ανησυχίες τους τόσο για τις σημαντικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις που θα έχει, όσο και επειδή θεωρείται ότι θα υπονομεύσει τη Συνθήκη του Μοντρέ, η οποία εγγυάται την ελεύθερη διέλευση από τον Βόσπορο και τα Δαρδανέλια των εμπορικών πλοίων σε καιρό ειρήνης αλλά και σε καιρό πολέμου. Επίσης περιορίζει σημαντικά το πέρασμα των πολεμικών πλοίων που δεν ανήκουν σε κράτη της Μαύρης Θάλασσας και επιτρέπει τη στρατιωτικοποίησή τους από την Τουρκία. Η νέα διώρυγα θα επιτρέπει στα πλοία να διελαύνουν από τη Μεσόγειο στη Μαύρη Θάλασσα χωρίς να περνούν από τα Στενά στα οποία ισχύει η Συνθήκη του Μοντρέ. Εάν η Συνθήκη δεν διέπει τη νέα διώρυγα, τότε η Τουρκία θα μπορεί να απαιτήσει πληρωμές για τη διέλευση εμπορικών πλοίων. Την πρόθεση της Αγκυρας να αποχωρήσει από τη Συνθήκη του Μοντρέ έδειξε την περασμένη εβδομάδα και σχετική δήλωση του προέδρου του τουρκικού κοινοβουλίου Μουσταφά Σεντόπ, με αφορμή το ατύχημα με το πλοίο «Evergiven» που μπλοκάρισε τη διέλευση του Σουέζ για μια εβδομάδα.

Αναλυτές φοβούνται ότι η Τουρκία δεν επιθυμεί τον σεβασμό των διεθνών κανόνων ναυσιπλοΐας ώστε να κλείσει τα Στενά και να φράξει τη διέλευση εμπορικών και πολεμικών πλοίων, ανάλογα με το τι τη συμφέρει. Είναι όμως κάτι τέτοιο εφικτό; Στην επιστολή τους οι 103 απόστρατοι ναύαρχοι χαρακτηρίζουν «ανησυχητική» την έναρξη νέων συζητήσεων για τη Συνθήκη του Μοντρέ, η οποία όπως αναφέρουν «προστατεύει με τον καλύτερο τρόπο τα τουρκικά συμφέροντα. Πιστεύουμε ότι πρέπει να απέχουμε από οποιαδήποτε ρητορική ή δράση που μπορεί να θέσει σε αμφισβήτηση τη Συνθήκη» σημείωσαν. Οι αναφορές για ισλαμοποίηση των τουρκικών ενόπλων δυνάμεων από τον Ερντογάν προκλήθηκαν μετά την εικόνα τούρκου ναυάρχου με σαρίκι να προσεύχεται, ενώ στην Τουρκία ο στρατός δεν πρέπει να εμπλέκεται σε θρησκευτικά ζητήματα.

Πολλά στελέχη της κυβέρνησης αντέδρασαν έντονα. Ο πρόεδρος του τουρκικού κοινοβουλίου Μουσταφά Σέντοπ δήλωσε: «Αλλο να εκφράζεις την άποψή σου κι άλλο να δημοσιεύεις ανακοίνωση με χροιά πραξικοπήματος», ενώ ο αντιπρόεδρος της Τουρκίας Φουάτ Οκτάι με μήνυμά του στο Τwitter ανέφερε ότι «οι λάτρεις πραξικοπημάτων επιχείρησαν να κουνήσουν το δάχτυλο και να κάνουν υποδείξεις στους δημοκρατικούς θεσμούς, όπως και στις Ενοπλες Δυνάμεις. Θα τους δώσουμε την κατάλληλη απάντηση σε κάθε πεδίο. Σας προκαλούμε»!

Ο διευθυντής Επικοινωνίας της τουρκικής προεδρίας Φαχρετίν Αλτούν έκανε λόγο για επανεμφανισθέντες «παράγοντες της 5ης φάλαγγας». «Καθίστε εκεί που είστε» είπε απευθυνόμενους στους υπογράφοντες την επιστολή. «Να ξέρετε τα όριά σας. Στις 15 Ιουλίου ο λαός έδωσε την απάντησή του σε όσους επιθυμούν πραξικοπήματα. Ποιοι είστε; Οσοι επιθυμούν τέτοια πράγματα δεν θα μπορέσουν να πλήξουν τη δημοκρατία μας. Τα πιόνια των ξένων δυνάμεων δεν θα μπορέσουν να σταματήσουν την πορεία της Τουρκίας που μεγαλώνει και ενισχύεται».