Ο Ζυλ, ο Ζιλ και ο… Ι

Την προηγούμενη εβδομάδα, γράφοντας για τα προβλήματα που ανακύπτουν κατά τη μεταφορά ξένων ονομάτων στα ελληνικά, υπαινισσόμουν ότι υπάρχουν περιπτώσεις όπου η απόλυτη απλοποίηση, που ουσιαστικά σημαίνει υιοθέτηση αποκλειστικά της τριάδας ι, ε, ο, παρουσιάζει ορισμένα προβληματάκια, κυρίως σε γαλλικά και γερμανικά, ονόματα. Αλλά και για πιο ειδικές περιπτώσεις μιλώντας, στα  πολωνικά εκείνο το άτιμο το λάμδα δεν προφέρεται, ανατρέποντας ακόμη και τα «στοιχειώδη». Ετσι, δεν υπάρχουν Πιλσούντσκι, Βαλέσα, Τσέσλαβ (Μίλος), Βισλάβα (Σιμπόρσκα), κ.λπ., αλλά Πιουσούντσκι, Βαουέσα, Τσέσουαβ, Βισουάβα. Ασε εκείνη η πόλη που τη μάθαμε στα νιάτα μας Λοτζ αλλά είναι κάτι σαν Ούουτς! Στα σκανδιναβικά πάλι, ο Ολαφ που ξέραμε είναι μάλλον κάτι σαν Ούλαβ, η πόλη Μalmö κάτι ανάμεσα σε Μάλμο και Μάλμε, το Γκέτεμποργκ κάτι σαν Γετεμπόρι. Αλλά και στα γερμανικά, ο Müller δεν είναι σαν τον αγγλοσάξονα Μiller, o Goethe δεν ακούγεται Γκέτε όπως οι γκέτες, ούτε βέβαια ο Jünger «σώζεται» αν αποδοθεί Γίνγκερ.

Ωστόσο, διλήμματα τέτοιου τύπου προκύπτουν κατεξοχήν κατά τη μεταφορά γαλλικών ονομάτων και τοπωνυμίων στα ελληνικά. Με εκείνο το καταληκτικό -y, ας πούμε, που κάποτε γινόταν -υ και τώρα όλο και πιο συχνά -ι, τι κάνουμε; Προσωπικά, ζορίζομαι πάντα να γράψω η Μάχη του Βαλμί, η Μάχη του Κρεσί ή το καθεστώς του Βισί. Οπως ζορίζομαι και όταν πρέπει να μεταφέρω στα ελληνικά ονόματα όπως Bossuet, Elyard ή Samuel. Αποδόσεις του τύπου Μποσιέ, Ελιάρ ή Σαμιέλ, και όχι Μποσυέ, Ελυάρ, Σαμυέλ, είναι σχεδόν παραπλανητικές. Δοκιμάστε να προφέρετε αυτά τα ονόματα στα ελληνικά σαν να μη γνωρίζετε πώς γράφονται στο πρωτότυπο και θα διαπιστώσετε ότι θα νιώθετε σαν να πρόκειται για άλλο πρόσωπο.

Θα κλείσω (προσωρινά, τουλάχιστον) με δυο γλωσσικά «μεζεδάκια». Στα γαλλικά υπάρχει το όνομα Jules (Ιούλιος) και το όνομα Gilles (από τον ομώνυμο άγιο της Δυτικής Εκκλησίας, παρ’ ημίν Γίλλιο ή Γίλλη, αυτόν που οι Αγγλοσάξονες αποκαλούν Giles/Τζάιλς). Αν επιλέξουμε την υπεραπλοποίηση, πώς θα ξέρουμε, διαβάζοντας Ζιλ, αν πρόκειται για Jules ή για Gilles (Jules Michelet, αλλά Gilles Deleuze); Πριν από καμιά εικοσιπενταριά χρόνια εξάλλου, γραμματέας του Κ.Κ. Γαλλίας ήταν για ένα διάστημα ο Robert Hue. Τεράστια αμηχανία προέκυψε τότε σε κάθε είδους έντυπα πώς να τον γράφουν στα ελληνικά, αφού, με βάση τον κανόνα του πιο απλού δυνατού τρόπου, θα έπρεπε να γίνεται λόγος για τον κύριο ή τον σύντροφο Ι! Τελικά, στην προσπάθεια να «σωθεί» κάπως το πράγμα, έγινε κύριος/σύντροφος Υ.

Η έμμηνος ρήση

Αδύνατον πολλά τεχνούμενον άνθρωπον πάντα καλώς ποιείν.

Ξενοφών