«Να βγάλει η σκέψη σου χέρια και τα χέρια σου μυαλό»

Μέσα από τις οθόνες των λάπτοπ μας συζητάμε την ποικιλία των φόντων που χρησιμοποιούμε – ή όχι – στις διαδικτυακές επαγγελματικές και φιλικές συναντήσεις μας. «Καταλαβαίνεις τη ραγδαία διαφορά που υπάρχει τώρα πια στις ηλικίες από το ποιος και πόσο συχνά χρησιμοποιεί τα εφέ στο background του σε αυτές τις συνομιλίες» λέει, επισημαίνοντας πως οι ψηφιακές εκθέσεις, εκδόσεις, συναντήσεις, οι επιτελέσεις χωρίς φυσική παρουσία έγιναν τον τελευταίο χρόνο ο κυρίαρχος τρόπος εμπειρίας των έργων πολιτισμού. Ωστόσο η ίδια επέλεξε να αντιμετωπίσει τη νέα πραγματικότητα με αισιοδοξία και επιστράτευσε την επινοητικότητά της για να κάνει μία άλλου είδους έκθεση τέχνης υπό ιντερνετικές θα λέγαμε συνθήκες. Το πρότζεκτ «Is everybody in? The ceremony is about to begin» σχεδιάστηκε από την επιμελήτρια για να εξελιχθεί στον ψηφιακό χώρο, στο Arts Festival της Σχολής Frances Rich του Deree με τη μορφή έκθεσης και βιβλίου. Σημείο εκκίνησης η πρόσκληση – επίκληση του Τζιμ Μόρισον στο τελευταίο άλμπουμ των Doors «An American Prayer». Η καλλιτεχνική αναζήτηση γύρω από δημιουργικά τελετουργικά αναπτύσσεται σε ένα ειδικά σχεδιασμένο ψηφιακό χώρο σαν σύγχρονη τηλενουβέλα, με επεισόδια, από το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον, εισερχόμενα κατά διαστήματα.

Εναν χρόνο τώρα ποιος είναι ο απολογισμός της ζωής σου μέσα από την οθόνη του υπολογιστή;

Δεν μου ήρθε απότομα αυτό. Τα «Παρατοξικά Παράδοξα» του 2017 στο Μουσείο Μπενάκη ήταν επίσης έκθεση ψηφιακών έργων και επεξεργαζόταν τη συνθήκη της οθόνης σαν ένα είδος πέπλου που μας χωρίζει. Γι’ αυτό και ο αρχιτεκτονικός σχεδιασμός της από τη Μαλβίνα Παναγιωτίδη είχε το στοιχείο δωματίων από τζάμι για την προβολή των έργων. Ηταν ένα ατύχημα όπου πήγαινα γυρεύοντας. Τώρα λοιπόν είμαι μέσα σε μια συνθήκη που όλα είναι επιβεβλημένα να τα βλέπω μέσα από τα παράθυρα διαφορετικών αρχείων του υπολογιστή. Το μόνο που έχει αλλάξει είναι η πρόκληση να δω σε αυτά μία νέα φυσική συνθήκη.

Γιατί το «ατύχημα» σε θρέφει επιμελητικά;

Πιστεύω πολύ στις ξαφνικές συναντήσεις. Είναι στιγμές τις οποίες τις προετοιμάζουμε με έναν τρόπο μέσα μας και οι οποίες συμβαίνουν με ένα παράξενο πλήρωμα του χρόνου. Είναι μία στιγμή που βλέπεις πιο καθαρά πράγματα που πάντα σε απασχολούν και συμβαίνουν οι συνάψεις, ώστε αυτά να γίνονται κεντρικά. Νομίζω ότι η επιμέλεια τέχνης είναι η δυνατότητα αυτό να το επεξεργαστείς και να το λειάνεις στο maximum. Να συντονίζεσαι με πράγματα όχι απαραίτητα επίκαιρα, αλλά παλιά. Δηλαδή, το «is everybody in» ξεκινά με τον Τζιμ Μόρισον από ένα zoom όπου θα τους έλεγα ότι δεν προλαβαίνω να κάνω ένα πρότζεκτ. Μπήκα στη στιγμή που κάποιος από τους συνευρισκόμενους ρωτούσε τους συμμετέχοντες «is everybody in?». Εκείνη τη στιγμή ήταν σαν να άρχιζε ένα εσωτερικό download αναμνήσεων, καταγωγής, τυχαίων και παράλογων πραγμάτων και να συνδέονται στο μυαλό μου με καινούργια πράγματα.

Είδες την έκθεση να βγαίνει από τις αναμνήσεις σου;

Στην περίπτωση του Μόρισον, με το τελευταίο μουσικό άλμπουμ των Doors «An American Prayer», που κυκλοφόρησε μετά τον θάνατό του, είναι η στιγμή που πεθαίνει όλη η επαναστατικότητα και η ορμή των 60s. Ο ίδιος δεν διαβάστηκε ως ποιητής, αλλά ως εθισμένος στα ναρκωτικά και τα μίντια τον κράτησαν σε αυτό το πλαίσιο, γιατί αυτό βόλευε και πούλαγε. Τώρα όμως η κατεύθυνση αλλάζει. Τον ερχόμενο Ιούνιο ο εκδοτικός οίκος Harper Collins προετοιμάζει να κυκλοφορήσει ένα βιβλίο με τα ποιήματα του Τζιμ Μόρισον και αδημοσίευτο πρωτογενές υλικό από προσωπικές σημειώσεις του. Και αυτό είναι μία ακόμη ένδειξη ότι κάπως διαισθητικά μου έρχονται πράγματα, στη σχέση που μπορεί να έχουν με το σήμερα βέβαια. Και κυρίως ότι μετά τα βρίσκω συνεχώς μπροστά μου. Οσο τα ερευνώ, τα σημάδια τους είναι παντού γύρω και έτσι η εμμονή μου βρίσκει υπάρχουσες εναποθέσεις και ενισχύεται περισσότερο. Είναι τρομακτικό και συναρπαστικό μαζί.

Στη συνέχεια είδα ότι συνδυάζονταν και τα έργα της παράδοξης συλλογής του Αμερικάνικου Κολλεγίου της Ελλάδας. Κάποια επιλέχθηκαν να συμμετάσχουν στην όλη διαδικασία σημειώσεων, εικασιών, εξιστορήσεων σε αυτή τη μυθιστορία του τυχαίου, του κρυφού και του παραγνωρισμένου που αναπτύσσει το project. Ανάμεσά τους μερικά ιδιαιτέρως ενδιαφέροντα ευρήματα, όπως τα σημαντικά έργα πρωτοοικολογικής αναφοράς και ακτιβιστικής καλλιτεχνικής δράσης των πρωτοπόρων καλλιτεχνών Μιχάλη Λεκάκη και Νίκου Βέλμου, σπάνιες εκδόσεις με τα ποιήματα της Λιλιάνε Λιν και του Τσαρλς Μπουκόφσκι, καταγραφές των μανιφέστων του Γιόζεφ Μπόις, αφίσες – δηλώσεις του Παναγιώτη Βασιλάκη (Takis), φωτογραφίες του Γιάννη Μπουτέα, πρωτο-τεχνολογικές, ηλεκτροδοτούμενες μάσκες του Γκέραρντ Χάας, επίμονες γλυπτικές επικλήσεις του Αγίου Φραγκίσκου της Ασίζης από την Φράνσις Ριτς, σατιρικά σχεδιάσματα του Μίνου Αργυράκη, ηθογραφικές φωτογραφίες των αρχών του αιώνα και αντικείμενα αλλόκοτα όπως ένα πιστόλι φωτοβολίδων του 1940 καλυμμένο από στρείδια ή ένα Aero Circus Ζέπελιν παιχνίδι του 1930.

Υπάρχει κάτι άλλο εμπνευστικό εκτός από τα συνειρμικά ατυχήματα;

Με θρέφει επίσης η παρεξήγηση. Αυτό το μεταίχμιο όπου οι μισοί είναι θυμωμένοι και οι μισοί ευχαριστημένοι και κανένας δεν καταλαβαίνει κανέναν.

Απολαμβάνεις την ατμόσφαιρα της αποσταθεροποιημένης συνεννόησης;

Κανένας δεν είναι απολύτως σίγουρος για την αλήθεια του ή είναι όλοι πολύ σίγουροι. Αυτό είναι πολύ εκρηκτικό και ενδιαφέρον γιατί είναι η στιγμή που γεννά καινούργια πράγματα, έστω κι αν γεννιούνται επώδυνα. Μαζί με τα καλά η στιγμή γεννά και τέρατα. Οι στιγμές των συγκρούσεων, των αντιφάσεων είναι οι πιο ενδιαφέρουσες. Οπως το 1999 όταν έκανα την έκθεση για το γκράφιτι. Τότε στην Ελλάδα ήταν περίπου άγνωστο σαν κάτι που ήρθε από την Αμερική χωρίς να έχει πολιτικό αίτημα. Κι όμως υπήρχε αίτημα, αλλά δεν ήταν σαφές. Ηταν ο δημόσιος χώρος.

Αυτό που άφησε το γκράφιτι στον δημόσιο χώρο μήπως ήταν η ρύπανσή του;

Ναι, γιατί ζούνε σαν βρικόλακες στην πόλη. Σημασία έχει τα πράγματα να είναι ζωντανά με μία έννοια επείγοντος και διερώτησης. Δεν έχει σημασία να πεις κάτι καινούργιο, αλλά αν μπορείς να επινοήσεις τρόπους ή άλλες λέξεις για να πεις πιθανώς τα ίδια πράγματα. Σήμερα το χρειαζόμαστε γιατί ακόμη χρησιμοποιούμε παλιές έννοιες για να μιλήσουμε για τα καινούργια πράγματα που συμβαίνουν σε ψηφιακό περιβάλλον.

Είσαι ο ντετέκτιβ των νεολογισμών;

Για μία σύνθεση, θα την έλεγα συμποίηση εκδηλώσεων, που κάναμε το καλοκαίρι του 2018 στη Νίσυρο, χρειάστηκε να επινοήσουμε στα ελληνικά το «συναλλογενές» για να αποδώσουμε τον όρο «oddkin» στον οποίο αναφερόταν η θεωρητικός Ντόνα Χάραγουεϊ στο «Staying in the trouble» και το οποίο μας ενέπνευσε. Το χρησιμοποιούσε για να περιγράψει απρόβλεπτες συνέργειες και μείξεις, απροσδόκητες, μη εξημερωμένες συγγένειες και συνδυασμούς που μπορούν να αναπτυχθούν πέρα από τις συνήθεις γενεαλογικές, εθνοκεντρικές και ανθρωποκεντρικές σχέσεις. Ετσι δημιουργήσαμε στο νησί το «Making Oddkin», ως μείξη από συμβάντα μεταξύ ποικιλίας παραγόντων και φορέων. Ηταν μία αντιθετική κίνηση, καθώς εκείνη την εποχή η συζήτηση περιστρεφόταν κυρίως γύρω από την αστική κουλτούρα, τη δικτύωση των έξυπνων πόλεων.

Αφήνεσαι στη φυγόκεντρο δύναμη;

Δεν πιστεύω ότι είναι σωστό να υπάρχει ένα κέντρο. Νομίζω ότι καλό είναι να υπάρχει ένας άλλος τρόπος να σκεφτείς για τη γνώση, τις νέες ανισότητες και τη συνδεσιμότητα, τώρα που μιλάμε και σκεφτόμαστε στο πόσο μας επηρεάζει το Διαδίκτυο.

Αυτή η υπέροχη ψηφιακή δημοκρατία μου δίνει τη δυνατότητα να συμμετέχω σε εκδηλώσεις – συζητήσεις που προηγουμένως κανείς δεν θα με είχε καλέσει. Ή κι αν με είχαν καλέσει, δεν θα είχα τα λεφτά για να ταξιδέψω τόσο μακριά για να συμμετέχω. Είναι υπέροχο λοιπόν να βλέπω στον ίδιο χρόνο αυτό που βλέπει ο διευθυντής του New Museum της Νέας Υόρκης.

Μετά από αυτήν την ανάταση, ακολουθεί βέβαια η ενοχή γιατί δεν μπορώ να δω πολλούς από τους καλλιτέχνες και τα έργα τους στα στούντιο τους. Αυτή η πρόσβαση γίνεται ταυτόχρονα απαγόρευση, λόγω των συνθηκών. Θέλω να χαρώ και ταυτόχρονα είμαι λυπημένη. Η δυνατότητα να βρίσκομαι παντού χωρίς εισιτήρια είναι σπουδαίο. Αυτό όμως σημαίνει ότι έχω στερηθεί την απτικότητα των πραγμάτων. Μεγάλο τίμημα…

Πού εντοπίζεις τις νέες ανισότητες;

Σκέφτομαι ότι εγώ διαθέτω σύνδεση στο Ιντερνετ με καλή ταχύτητα. Ομως κάποιος σε έναν απομακρυσμένο τόπο, σε μια χώρα σαν τη δική μας σε άλλο σημείο της γης μήπως δεν την έχει; Μήπως στα αλήθεια αυτό είναι που θα πρέπει να ζητάω;

Το αίτημα της συνδεσιμότητας είναι λοιπόν πολιτικό;

Οταν λέω αυτά τα σπουδαία και μεγάλα για την επικοινωνία, μήπως να έχω κατά νου με ποιον τρόπο η τέχνη αντιμετώπισε πολλά πράγματα ελιτίστικα; Δηλαδή μιλώντας θεωρητικά και αφηρημένα για ειρήνη, ισότητα, ελευθερία και βγάζοντας από τη συζήτηση τις πρακτικές ανάγκες η τέχνη κάνει πράξη πολύ λίγα πράγματα. Δεν εννοώ ότι η τέχνη πρέπει να γίνει ακτιβισμός. Αυτό είναι διαφορετικά προβληματικό, το να συγχέεις ότι πρέπει να σταματήσεις να σκέφτεσαι γιατί πρέπει μόνο να κάνεις. Λέω ότι πρέπει να σκέφτεσαι ριζοσπαστικά. Να βγάλει η σκέψη σου χέρια και τα χέρια σου μυαλό.