Η ελευθερία του δωματίου

Σύμφωνα με μία δίκην αποφθέγματος φράση του Αλέξη Μινωτή που έλεγε πως «όλος ο εξωτερικός μας βίος δεν αξίζει μια πεντάρα, μόνο η κοίτη της μέσα μας ζωής έχει σημασία», δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία ότι με άλλα μέτρα κρίνεται η πανδημία ενόσω τη ζούμε και με άλλα μέτρα θα αποτιμάται όταν θα έχει ξεπεραστεί. Αυτό όμως που είναι σίγουρο και θα έπρεπε να έχει γίνει αντιληπτό, από την πρώτη στιγμή της εκδήλωσής της, είναι πως θα έπρεπε να έχει προκαλέσει και έναν προβληματισμό όπως κάθε τι που δεν ελέγχεται και δεν καθορίζεται από την ανθρώπινη βούληση, είναι δηλαδή «εκ Θεού». Οπως ακριβώς συμβαίνει με τον θάνατο. Και να μη συζητιέται και να μην προβληματίζει αποκλειστικά και μόνο σε σχέση με τα μέτρα προστασίας που εγγυώνται τα κράτη. Κατά πόσο δηλαδή σου επιτρέπεται να ασκηθείς τρέχοντας σε έναν δημόσιο χώρο, ή να βγάλεις το κατοικίδιό σου βόλτα. Να μην αντιμετωπίζεται η πανδημία αποκλειστικά ως μια υπόθεση διαχείρισής της, αλλά κυρίως να έχει προβληματίσει ως προς τη σημασία της ίδιας της ανθρώπινης ύπαρξης και των μεταβολών που μπορεί να γνωρίσει η έννοια του πεπρωμένου.

Βέβαια όσο και αν ακούγεται προβληματική η φράση του Πασκάλ πως «όλη η δυστυχία του ανθρώπου προέρχεται από το γεγονός ότι δεν μπορεί να μείνει για πάντα κλεισμένος μέσα σε ένα δωμάτιο», αδυνατεί να μην την υιοθετήσει κανείς, ως ένα βαθμό τουλάχιστον, παρατηρώντας τα πλήθη των ανθρώπων που αισθάνονται ως ευτυχία τους το να είναι συνεχώς έξω από το σπίτι τους. Οσο κι αν δεν είναι αθέμιτη ή αδικαιολόγητη μια τέτοιου είδους ευτυχία, το βάθος ή έστω η εσωτερικότητα του ανθρώπου αποκτά διαστάσεις αντιστρόφως ανάλογες σε σχέση με τις διαστάσεις του χώρου που τον περιβάλει. Δηλαδή όσο πιο στενός και περιορισμένος ο εξωτερικός χώρος που του προσφέρεται, τόσο πιο ευρύς γίνεται ο αντίστοιχος εσωτερικός του χώρος. Διαφορετικά θα έπρεπε οι δρόμοι να αποτελούν μια υψηλή βαθμίδα εκπαίδευσης και οι διαδηλώσεις την υπ’ αριθμόν ένα προϋπόθεση ώστε οι στόχοι που διεκδικούνται να εξελιχθούν σε βιώματα βαθιά και ανθεκτικά.

Οσο και αν θα κόστιζε αισθηματικά σε όλους μας θα άξιζε τον κόπο να μελετήσει και να τοποθετήσει κανείς τους ανθρώπους, προκειμένου να ρυθμίσει τις σχέσεις του μαζί τους σε δύο κατηγορίες έστω και αν πρόκειται για μια χονδροειδή διάκριση: Στην κατηγορία που η πανδημία, ή μάλλον ο συνακόλουθος εγκλεισμός, θα μπορούσε να είναι και μια προσωπική επιλογή, μια επιλογή δηλαδή που ελευθέρως έχει αποφασιστεί, και σε μια δεύτερη κατηγορία για την οποία ο εγκλεισμός συνιστά μια δυστυχία που δίκην τιμωρίας, για άγνωστους και ανεξιχνίαστους λόγους, τους έχει επιβληθεί. Δεν είναι αλήθεια θέμα και μιας στοιχειώδους αξιοπρέπειας για το ποια κατηγορία επιλέγει κανείς προκειμένου να τοποθετήσει σ’ αυτή τον εαυτό του;