Μια ακόμη «εθνική» γιορτή

Η χθεσινή Παγκόσμια Ημέρα Ποίησης θα μπορούσε να είναι μία ακόμη εθνική μας γιορτή. Οχι μόνο διότι πρόκειται για ελληνική ιδέα (του ποιητή Μιχαήλ Μήτρα που πρώτα γιορτάστηκε στην Ελλάδα το 1998 και την επόμενη χρονιά, ύστερα από εισήγηση του τότε πρεσβευτή μας στην UNESCO Βασίλη Βασιλικού, καθιερώθηκε ως Παγκόσμια Ημέρα). Ούτε ακόμη επειδή ένας από τους αρχαιότερους ποιητές ήταν ο Ομηρος ενώ η «Ιλιάδα» και η «Οδύσσεια» από τα αρχαιότερα ποιητικά έργα. Και, πολύ περισσότερο, όχι διότι, χθες, οι χρήστες των Μέσων Κοινωνικής Δικτύωσης αφιέρωναν τα ποστ τους – όπως ο καθένας ξέρει και μπορεί – σε αυτή την ημέρα.

Τότε γιατί; Μήπως διότι μια τόσο μικρή χώρα, μέσα σε έξι μόλις χρόνια, είδε δύο ποιητές της – τον Σεφέρη και τον Ελύτη – να βραβεύονται με Νομπέλ; Μπορεί γι’ αυτό. Και ακόμη περισσότερο επειδή τους στίχους αυτών των ποιητών οι συνθέτες μας τους έκαναν τραγούδια. Οπως και του Ρίτσου, του Αναγνωστάκη, του Καββαδία και πολλών άλλων. Και εμείς, αυτούς του στίχους δεν τους κρατήσαμε κλεισμένους σε αυστηρά κονσερβατόρια. Τους «βγάλαμε βόλτα» κάτω από ανήλεους ήλιους και απαστράπτουσες πανσελήνους. Τραγουδήσαμε με αυτά τα μεγάλα λόγια, τη «μικρή» μας καθημερινότητα. Ερωτες, προδοσίες, προσμονές, χαρές και λύπες. Σε ένα «…πήραμε τη ζωή μας λάθος κι αλλάξαμε ζωή» ακουμπήσαμε τις ενοχές μας. (Κι ας μπαίνει όπου θέλει η άνω τελεία. Σάμπως αλλάζει το νόημα;) Και, λέγοντας τον Θεό πρωτομάστορα, «συνομιλήσαμε» πιο εύκολα μαζί του. Μπορεί και γιατί ο δικός μας «Υμνος εις την Ελευθερία» που μας έμαθαν από το νηπιαγωγείο, εκτός από τις δύο στροφές που γνωρίζουμε, έχει άλλες 156 μεγάλης ποιητικής αξίας. Ισως επειδή καταλάβαμε «…οι Ιθάκες τι σημαίνουν» και όχι λόγω ποιητικής παιδείας αλλά εκ ποιητικού ενστίκτου. Ισως πάλι επειδή, εδώ στον Νότο, οι νύχτες μας είναι μικρές. Δεν χωράνε τις μεγάλες αφηγήσεις. Μέχρι να πεις δυο ποιήματα τελειώνουν.

Τι θέλει να πει ο ποιητής

Πριν από αρκετά χρόνια – δεν είχα καλοπατήσει τα τριάντα – και έχοντας εντρυφήσει (έτσι νόμιζα) στο έργο κάποιων ποιητών άρχισα να μιλάω σε μια παρέα διανοουμένων (ό,τι και να σημαίνει αυτό, που, τελικά, κάτι σημαίνει) για κάποιον ποιητή. Να εξηγώ ένα ποίημά του. Θυμάμαι το βλέμμα κάποιου από την ομήγυρη, αυστηρό και συγκαταβατικό συγχρόνως, καθώς γύρισε και μου είπε: «Αν λες ότι ξέρεις τι θέλει να πει ο ποιητής, μάλλον δεν ξέρεις τι σου γίνεται». Αρχικά, ένιωσα προσβεβλημένη. Με πήρε χρόνο να καταλάβω τι εννοούσε. Οτι γενικά την Τέχνη και την Ποίηση ακόμη περισσότερο, δεν χρειάζεται να την εξηγήσεις. Φτάνει να σε συγκινήσει. Κι ας μην καταλαβαίνεις για ποιον λόγο. Και άμα σε συγκινήσει, σε χρόνο ανύποπτο, καθώς πλένεις πιάτα για παράδειγμα, μπορεί να «δεις» μια άλλη ερμηνεία, πέρα της προφανούς, στο «…θάνατος οι γυναίκες που αγαπιούνται καθώς να καθαρίζουνε κρεμμύδια». Να «δεις» αυτό που ανακουφίζει τη δική σου ψυχή. «Και τότε ο Καρυωτάκης θα είναι πολύ ευχαριστημένος ακόμη και αν εννοούσε κάτι διαφορετικό» όπως μου είχε, πει, τότε ένας σπουδαίος λογοτέχνης μας.

Είναι τόσο μεγάλο το εύρος του «τι σημαίνει ποίηση». Ξεκινά από το «Οπου και να με πήγαν οι θεωρίες μου, ένας ποιητής είχε ήδη φτάσει εκεί» του «θείου Ζίγκμουντ» και φτάνει στην ποιητικότητα της καθημερινότητας. Στα «κορίτσια» από το χωριό της Κατερίνας Σακελλαροπούλου για παράδειγμα, γυναίκες πάνω από 70, που έβαλαν τα καλά τους, έξασαν τα λιγοστά μαλλάκια τους, φόρεσαν το καλό δαχτυλίδι στο παραμορφωμένο από την αρθρίτιδα και τις αγροτικές δουλειές χεράκι τους, και πήγαν στο καφενείο της πλατείας να δουν όλες μαζί στην τηλεόραση την ορκωμοσία της «κοπελιάς τους».