Ενας στους τέσσερις αγοράζει στο Διαδίκτυο

Δεν κατάφερε να γλιτώσει και να μη «νοσήσει» από τις συνέπειες του κορωνοϊού η παγκόσμια αγορά τέχνης, παρ’ όλα αυτά είναι από τους ασθενείς που ο ιός δεν κατάφερε να τους εξοντώσει. Αυτό είναι τουλάχιστον το συμπέρασμα που προκύπτει από την ετήσια έκθεση μιας από τις κορυφαίες εικαστικές διοργανώσεις στον κόσμο, της φουάρ της Βασιλείας (Αrt Basel), υπό την αιγίδα της ελβετικής τράπεζας UBS. Την υπογράφει όπως κάθε χρόνο η ειδική σε θέματα πολιτιστικής οικονομίας, δρ Κλερ ΜακΑντριου, ιδρύτρια της εταιρείας Arts Economics, ερευνητικού και συμβουλευτικού χαρακτήρα.

Οι πωλήσεις έργων τέχνης και αντικών παγκοσμίως μειώθηκαν κατά 22% και ο τζίρος έπεσε στα 50,1 δισ. δολάρια εντός του 2020. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη πτώση που έχει σημειωθεί από το ρεκόρ ύφεσης του 2009, όταν οι πωλήσεις ανήλθαν σε 39,5 δισ. δολάρια λόγω της οικονομικής κρίσης. «Δεν πρόκειται για το ίδιο είδος ύφεσης που έχουμε δει στο παρελθόν» λέει η δρ Κλερ ΜακΑντριου, που χαρακτηρίζει την πανδημία «ένα ιδιαίτερο είδος κρίσης» και παραδέχεται ότι μεγάλη μερίδα του κόσμου έχει καταστεί οικονομικά ευάλωτη. «Ομως οι πλούσιοι έχουν γίνει πλουσιότεροι και, είτε μας αρέσει να το ακούμε, είτε όχι, το γεγονός αυτό επέδρασε ευεργετικά στην αγορά τέχνης», σημειώνει.

Οι αριθμοί άλλωστε αποδεικνύουν τα λεγόμενά της. Το 2009, κατά τη διάρκεια της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης, ο αριθμός των δισεκατομμυριούχων παγκοσμίως μειώθηκε κατά 30% και ο πλούτος τους έπεσε κατά 45%. Το 2020 ο αριθμός των δισεκατομμυριούχων αυξήθηκε κατά 7% και ο πλούτος τους αυξήθηκε κατά 32%.

MILLENNIALS ΚΑΙ BOOMERS. Χωρίς τον πειρασμό για ακριβές διακοπές και δαπανηρές αγορές πολυτελών προϊόντων, ο δρόμος για να εκτονώσουν την καταναλωτική τους ανάγκη στην τέχνη ήταν πιο ανοιχτός από ποτέ. Το 66% των ερωτηθέντων ανέφεραν ότι η πανδημία είχε αυξήσει το ενδιαφέρον τους για τον εμπλουτισμό των συλλογών τους με έργα τέχνης. Οι Μillennials (μεταξύ 23 και 38 ετών), που διαθέτουν ρευστότητα άνω του 1 εκατ. δολαρίων, δαπάνησαν σε ποσοστό 30% περισσότερο από 1 εκατ. δολάρια για να αγοράσουν εικαστικές δημιουργίες, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό για τους Βoomers (55 έως 73 ετών) με τις ανάλογες οικονομικές δυνατότητες ήταν μόλις 17%.

Το πλέον χαρακτηριστικό στοιχείο που ανέδειξε η φετινή έκθεση είναι η ταχεία άνοδος των διαδικτυακών πωλήσεων, οι οποίες διπλασιάστηκαν σε αξία από το 2019 έως το 2020, φθάνοντας σε ρεκόρ ύψους 12,4 δισ. δολαρίων, ποσό που αντιστοιχεί στο ένα τέταρτο των συνολικών ετήσιων συναλλαγών στην αγορά τέχνης. Το 2020 ήταν η χρονιά που ο όρος «διαδικτυακή αίθουσα προβολής» μπήκε αδιαπραγμάτευτα στο λεξιλόγιο όσων ασχολούνται με τον συγκεκριμένο χώρο παρότι οι πωλήσεις μέσω Διαδικτύου αντιστοιχούν μόλις στο 9% του τζίρου.

Ανατροπή σημειώθηκε και στον βασικό κανόνα των τελευταίων ετών που ήθελε τις φουάρ – τις εκθέσεις όπου συγκεντρώνονται γκαλερί από όλο τον κόσμο και διαρκούν λίγες μόλις μέρες – να φέρνουν στο ταμείο το 50% των ετήσιων πωλήσεων των αιθουσών τέχνης. Το 2020 το ποσοστό αυτό έπεσε δραματικά (13%), το γεγονός όμως ότι οι έμποροι δεν είχαν τα έξοδα που απαιτεί η συμμετοχή σε μια μεγάλη διοργάνωση τους επέτρεψε να έχουν κέρδη.

ΠΤΩΣΗ 30%. Οσον αφορά τις δημοπρασίες, οι πωλήσεις σημείωσαν πτώση κατά 30% και η Κίνα μαζί με το Χονγκ Κονγκ και την Ταϊβάν ξεπέρασαν τις ΗΠΑ και αναδείχθηκαν στη μεγαλύτερη αγορά παγκοσμίως στον συγκεκριμένο τομέα με μερίδιο 36%. Οι ΗΠΑ αντιπροσωπεύουν πλέον το 29% και η Βρετανία το 16%. Στη γενική εικόνα, ωστόσο, εξακολουθούν ως κυρίαρχο κέντρο του εμπορίου τέχνης να παραμένουν οι ΗΠΑ με μερίδιο 42%, παρά το γεγονός ότι αντιμετωπίζουν τη μεγαλύτερη ύφεση των τελευταίων 50 ετών με το ΑΕΠ να σημειώνει πτώση 3,4%. Τη δεύτερη θέση μοιράζονται με 20% εκάστη η Βρετανία και η Κίνα με τις γειτονικές της χώρες.

Ενα από τα μεγαλύτερα θύματα του 2020 ήταν αναμφίβολα οι φουάρ. Από τις 365 που σχεδιάστηκαν παγκοσμίως για το 2020, το 61% ακυρώθηκε και η εικόνα για το μέλλον τους είναι θολή, καθώς λιγότεροι από τους μισούς συλλέκτες με πολύ μεγάλο εισόδημα δήλωσαν ότι θα ήταν πρόθυμοι να επισκεφθούν μια φουάρ κατά το πρώτο εξάμηνο του τρέχοντος έτους.

Η έκθεση – βάσει της οποίας υπολογίζεται ότι λειτουργούν περίπου 305.250 επιχειρήσεις στην αγορά τέχνης παγκοσμίως και απασχολούν 2,9 εκατ. ανθρώπους – δείχνει μεταξύ άλλων ότι μόλις το 1% των γκαλερί έκλεισαν ως αποτέλεσμα της πανδημίας. Οι εργαζόμενοι σε αίθουσες τέχνης μειώθηκαν κατά 5% και κατά 2% στον τομέα των δημοπρασιών, ενώ στους μεγάλους οίκους εκτιμάται ότι η μείωση έφτασε το 13%.

Καθώς ο κόσμος της τέχνης συνεχίζει να αναδιαμορφώνεται ριζικά από την πανδημία, άλλες τάσεις εμφανίζονται ως αποτέλεσμα των ταχύτατων εξελίξεων που συμβαίνουν στο Διαδίκτυο, οι οποίες εκτιμάται ότι αναμφίβολα θα έχουν συνέπειες στη διαφάνεια της διακίνησης του χρήματος.