«Σεμνή», «διακριτική» και «γνοιαστική»

[…] Το όνομά μου είναι Αλίνα Μόλδοβα. / Κατάγομαι από την Ανατολική Ευρώπη, / έχω ύψος 1,70 / και προσδόκιμο ζωής τα 56 έτη. / Εχω σφραγίσματα με αμάλγαμα στα δόντια μου / και έναν κληρονομημένο τρόμο στην καρδιά μου. / Οταν μιλάω αγγλικά, κανείς δεν με καταλαβαίνει, / όταν μιλάω γαλλικά, κανείς δεν με καταλαβαίνει, / μόνο τη γλώσσα του φόβου / μιλάω χωρίς καμία προφορά. […]

Κριστίνα Τοτ, «Ανατολικοευρωπαϊκό τρίπτυχο»

Μια όχι και τόσο ωραία μέρα του περασμένου Φεβρουαρίου, σε ένα κράτος – μέλος της ΕΕ, μια συγγραφέας παραχώρησε συνέντευξη σε ένα λογοτεχνικό περιοδικό. Δεν είναι μια τυχαία συγγραφέας, έχει γράψει δέκα ποιητικές συλλογές και ακόμα περισσότερα πεζογραφήματα καθώς και παιδικά βιβλία, έργα της έχουν μεταφραστεί σε 16 γλώσσες, έχει τιμηθεί με εθνικά και με διεθνή βραβεία. Οσο για τη συνέντευξη, ήταν από αυτές τις κλασικές, που σε ρωτούν «ποιο βιβλίο διαβάζετε αυτή τη στιγμή;» ή «με ποιον συγγραφέα, πεθαμένο ή ζωντανό, θα θέλατε πολύ να δειπνήσετε;». Μεταξύ άλλων, η Κριστίνα Τοτ ρωτήθηκε από το «Könyves Magazin» ποιο βιβλίο θα αφαιρούσε από τον κατάλογο των υποχρεωτικών αναγνωσμάτων στα ουγγρικά σχολεία. Είπε πως θα αφαιρούσε τόσο το βιβλίο «Ο άνθρωπος με το χρυσό άγγιγμα» του Τζοκάι Μορ (1825-1904), ενός κλασικού ούγγρου συγγραφέα, όσο και το παιδικό βιβλίο «Το πρόβατο Μπαλτάζαρ» της Μάγκντα Σάμπο (1917-2007), μιας από τις σημαντικότερες μορφές της ουγγρικής γραμματείας – και καλής γνώστριας της ελληνικής μυθολογίας.

Και στα δύο αυτά έργα η Κριστίνα Τοτ χρέωσε αναπαραγωγή των έμφυλων στερεοτύπων. Στον «Ανθρωπο με το χρυσό άγγιγμα», ο ήρωας πάσχει από μια μορφή σχιζοφρένειας, εν πάση περιπτώσει διάγει διπλή ζωή, ανάμεσα σε δύο γυναίκες, την Τίμεα και τη Νοέμι. Περνάει ένα κομμάτι του βιβλίου στο Νησί, τον τόπο των ονείρων, και το υπόλοιπο ως επιχειρηματίας. «Η Τίμεα», επιχειρηματολόγησε η Τοτ, «δεν αγαπά τον σύζυγό της, τον υπηρετεί όμως πειθήνια. Κρατά το σπίτι τακτικό και αναλαμβάνει τις εμπορικές υποθέσεις του άνδρα, όταν αυτός βρίσκεται μακριά. Ποτέ δεν υψώνει τη φωνή της. Οσο για τη Νοέμι, αυτή είναι ερωτευμένη αλλά μοιράζεται τον άνδρα. Κάποιες φορές ο Μιχάλι Τιμάρ εμφανίζεται στο Νησί, κάποιες φορές φεύγει. Η Νοέμι δεν κάνει ποτέ ερωτήσεις, απλώς χαίρεται. Δεν εξεγείρεται ποτέ, αλλά περιμένει ήσυχα τον Τιμάρ». Ενα ανάλογο πρόβλημα, την παρουσίαση της γυναίκας ως «σεμνής», «διακριτικής» και «γνοιαστικής», την παρουσίαση του άνδρα ως «ολιγόλογου» και «πολλά βαρύ», διέγνωσε η Κριστίνα Τοτ και στο παιδικό βιβλίο «Το πρόβατο Μπαλτάζαρ». Επεσήμανε μάλιστα πως όταν ο ομώνυμος ήρωας κάνει κοπάνα από το σχολείο, ο πατέρας «βγάζει, δυσοίωνα, τη ζώνη του». «Ευτυχώς η κόρη μου, η Λίλι, δεν κατάλαβε γιατί τη βγάζει: νόμιζε πως ήταν απλώς επειδή είχε παραφάει. Φριχτό… Από τα βιβλία που διαβάζουν στο σχολείο χτίζουν τα παιδιά τους ρόλους των φύλων».

Αλλά ας μην πιάσουμε αυτή τη συζήτηση τώρα. Γιατί είναι άλλο το θέμα μας: ο άγριος, αδυσώπητος πόλεμος που δέχεται η Κριστίνα Τοτ με αφορμή την άποψη που εξέφρασε. Με τη βοήθεια των ελεγχόμενων από το καθεστώς ΜΜΕ, βρέθηκε κατηγορούμενη για «φεμινιστική λογοκρισία» και «προσβολή της εθνικής λογοτεχνικής κληρονομιάς».  Υποδαυλιζόμενο από την τηλεόραση, το ραδιόφωνο, τις εφημερίδες, το Ιντερνετ, ένα πραγματικό κύμα μίσους ξεχύθηκε εναντίον της «ψευδοποιήτριας» που θέλει να «απαγορεύσει» κλασικά έργα της ουγγρικής λογοτεχνίας, να επιβάλει στην Ουγγαρία αυτή την ξενόφερτη «κουλτούρα της ακύρωσης». Ο ιστότοπος της Κριστίνα Τοτ κατέρρευσε υπό το βάρος χιλιάδων υβριστικών και απειλητικών μηνυμάτων, η εννιάχρονη υιοθετημένη κόρη της, Ρομ στην καταγωγή, μπήκε στο στόχαστρο άθλιων ρατσιστικών σχολίων, ο ενήλικος γιος της ανησυχεί πως θα χάσει τη δουλειά του αν μάθουν ποιος είναι, η ίδια δέχεται συστηματικά παρενόχληση στον δρόμο, βρίσκει ακαθαρσίες σκύλων μέσα στο γραμματοκιβώτιό της, λέει πως φοβάται, τόσο για την ψυχολογική της υγεία όσο και για τη σωματική της ακεραιότητα. Γιατί αυτά συμβαίνουν στην Ουγγαρία του εθνολαϊκιστή Βίκτορ Ορμπαν όταν ένας διανοούμενος (που έχει ασκήσει επανειλημμένως κριτική στις μεθόδους του, που έχει στηλιτεύσει ξανά και ξανά δημόσια τον τρόπο με τον οποίο ποδοπατά το κράτος δικαίου, την ελευθερία του Τύπου, την ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης) εκφράζει ελεύθερα μια άποψη: «ακυρώνεται».

Πριν από λίγες ημέρες, Ουγγαρία και Πολωνία προσέφυγαν στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ενωσης εναντίον του μηχανισμού που συνδέει τον σεβασμό του κράτους δικαίου με την ευρωπαϊκή χρηματοδότηση – με αυτόν τον όρο άλλωστε, ότι θα γνωμοδοτήσει πρώτα σχετικά το ανώτατο δικαστήριο της ΕΕ, δέχθηκαν με τα πολλά τον Δεκέμβριο να άρουν το βέτο τους στην έγκριση του ευρωπαϊκού Ταμείου Ανάκαμψης των 750 δισ. και του πολυετούς (2021-2027) προϋπολογισμού των 1,074 τρισ. ευρώ. Οι επόμενες κοινοβουλευτικές εκλογές στην Ουγγαρία προγραμματίζονται για τα μέσα του 2022. Το δικαστήριο δεν αναμένεται να γνωμοδοτήσει πριν από το φθινόπωρο του 2022. Ο Ορμπαν μπορεί να συνεχίσει να βγάζει ανενόχλητος τη ζώνη του – η ΕΕ θα παραμείνει «σεμνή», «διακριτική» και «γνοιαστική».