Ηταν ο Μαν Ρέι μισογύνης;

Είναι θρυλικές όχι μόνο επειδή φέρουν την υπογραφή του Μαν Ρέι, αλλά κι επειδή έγραψαν νέο κεφάλαιο στην ιστορία της φωτογραφίας. Ο δημιουργός τους τόλμησε να πειραματιστεί και να παρουσιάσει μια άλλη πλευρά της γυναίκας και της μόδας στα περιοδικά των πρώτων δεκαετιών του 20ού αιώνα. Είναι, όμως, τελικά και θηλυκές οι εικόνες του καλλιτέχνη που πέθανε χωρίς να έχει δικαιωθεί στον βαθμό που θα περίμενε κάποιος αναλογικά με το μέγεθος της δουλειάς του; Η έκθεση «Μαν Ρέι και μόδα» που εγκαινιάστηκε στο παρισινό Μουσείο του Λουξεμβούργου το φθινόπωρο με αφορμή την Εβδομάδα Μόδας φαίνεται πως πίσω από τον λαμπερό κόσμο φρόντισε να κρύψει μια γενναία δόση μισογυνισμού, όπως υποστηρίζει η Τζόανα Σλούιτερ στο διαδικτυακό εικαστικό περιοδικό Hyperallergic, που πρόλαβε να την επισκεφθεί πριν την εκ νέου εφαρμογή των μέτρων για το κλείσιμο των μουσείων.

Η διαδρομή του πολυπράγμονα Μαν Ρέι – ζωγράφος, σκηνογράφος, σκηνοθέτης, χαράκτης, γλύπτης και κινηματογραφιστής – στον κόσμο της φωτογραφίας μόδας προέκυψε εν μέρει από ανάγκη, καθώς δεν είχε πουλήσει ούτε ένα έργο στην πρώτη του έκθεση. Εν μέρει κι από τύχη καθώς η κριτικός τέχνης και συγγραφέας Γκαμπριέλ Μπουφέ-Πικαμπιά (σύζυγος του ζωγράφου και ποιητή Φράνσις Πικαμπιά) τον σύστησε στον σχεδιαστή μόδας Πολ Πουαρέ. Τι κι αν ο Αμερικανός Ρέι (κατά κόσμον Εμάνουελ Ρουτζίνσκι) δεν ήξερε πώς να φωτίσει ένα μοντέλο; Χρειάστηκε ελάχιστο χρόνο για να φτάσει στην επιτυχία, καθώς τα καρέ του αντικατέστησαν τα σκίτσα που κυριαρχούσαν στα περιοδικά μόδας. Η εποχή ευνοούσε τον πειραματισμό κι εκείνος αφαιρώντας από τη φωτογραφία οτιδήποτε βαρετό, τόλμησε να μετατρέψει τα μοντέλα του σε κούκλες, τους πρόσθεσε δάκρυα από γυαλί και τα έβαλε να καθίσουν πάνω σε έργα τέχνης, με αποτέλεσμα σε ελάχιστο χρόνο να χρεώνει 800 δολάρια την ημέρα για μια φωτογράφιση.

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ. Την επιτυχία του ο Μαν Ρέι τη στήριξε «στον βιομηχανικό φωτισμό και τα καλλυντικά, τα οποία, όταν χρησιμοποιούνται σε συνδυασμό, επιτρέπουν την εντυπωσιακή χειραγώγηση της γυναικείας φόρμας» υποστηρίζει η Σλούιτερ. Ως παραδείγματα μάλιστα έργων του, που υποβιβάζουν το γυναικείο φύλο, θεωρεί το «Μαύρο και Ασπρο», από τις διασημότερες φωτογραφίες του καλλιτέχνη που δημοσιεύτηκε στη Vogue το 1926. «Εκτός από τη μισογυνική απεικόνιση του κεφαλιού του μοντέλου που φαίνεται κομμένο να σερβίρεται σε μια πιατέλα, επιπλέον υποβαθμίζεται και η μαύρη γυναικεία μορφή, που παρουσιάζεται ως πρωτόγονη αλλά και σε ευθεία σύγκριση με το πρότυπο της ομορφιάς. Ο τίτλος, “Μαύρο και άσπρο” άλλωστε αποκαλύπτει όλες αυτές τις φωτογραφικές, φυλετικές ακόμη και ηθικές αντιθέσεις», σημειώνει.

Στο «Τούλι» (1931), μάλιστα η έμφυλη επιθετικότητα γίνεται περισσότερο προφανής καθώς το γυναικείο πρόσωπο είναι εγκλωβισμένο ασφυκτικά πίσω από το δίχτυ. Σε άλλα έργα οι υπολογισμένες στρεβλώσεις, ο σκληρός φωτισμός και η πόζα των μοντέλων ως αδύναμα και υποτακτικά πλάσματα ενισχύουν την άποψη περί υπόγειας βίας απέναντι στο γυναικείο φύλο. Θέση την οποία ως φαίνεται απέκλεισαν ως δυνατότητα συζήτησης οι επιμελητές της έκθεσης, που αρκέστηκαν στην επιφανειακή και λαμπερή προσέγγιση των εικόνων ως πρωτοποριακών ειδώλων του υπό ανάδυση κόσμου της μόδας με τα χαρακτηριστικά που τον γνωρίζουμε σήμερα.