Ηχοδύναμα

Γκούσταφ Μάλερ: Συμφωνίες 1-10, Φιλαρμονική Ορχήστρα του Βερολίνου, 10 cd, 4 bluray, download code, Εκδοση της Ορχήστρας

Με την τελευταία αυτή εντυπωσιακή έκδοσή της, η Φιλαρμονική Ορχήστρα του Βερολίνου μοιάζει σαν θέλει να κλείσει ένα είδος κενού στη μακρά ιστορία της: την περιορισμένη σχέση της με τη μουσική του Μάλερ. Παρά το γεγονός ότι η πρώτη συναυλία έργου του Μάλερ έγινε εκεί ήδη το 1895, το Βερολίνο είναι η μοναδική από τις πολύ σημαντικές ορχήστρες της λεγόμενης Mitteleuropa που άργησε τελικά να υιοθετήσει πλήρως αυτή τη μουσική. Το ίδιο συνέβη κατά κάποιο τρόπο και με την πόλη. Ενώ ο Μάλερ επιβλήθηκε, έστω και με δυσκολίες, στη Βιέννη, την Πράγα, τη Βουδαπέστη, φτάνοντας ακόμα και στο Αμστερνταμ, στο Βερολίνο η μουσική του άργησε να βρει τον αντίστοιχο χώρο, κάτι που συνέβη πιο γρήγορα σε άλλες γερμανικές πόλεις – κέντρα της μουσικής, όπως στο Μόναχο, τη Δρέσδη ή τη Λειψία. Συνέβη μάλιστα πολύ πιο αποτελεσματικά ακόμα και στη Νέα Υόρκη, κάτι που όμως οφείλεται ότι ο Μάλερ έζησε έστω και για λίγο καιρό εκεί ως επικεφαλής της σημερινής Φιλαρμονικής της πόλης.

Στη διάρκεια της ζωής του ο Μάλερ ήταν ταυτισμένος με τη Βιέννη, σε μία εποχή που ήταν η παγκόσμια υπερδύναμη της μουσικής. Αργότερα, στον προπολεμικό κόσμο υπήρξαν ακόμα και πρώιμες πρωτοποριακές ηχογραφήσεις έργων του Μάλερ στο Βερολίνο. Ομως, όλα αυτά διακόπηκαν σύντομα και βίαια στον Μεσοπόλεμο από τη ναζιστική επέλαση, πριν προλάβει να εδραιωθεί αυτή η μουσική, και όχι μόνον. Αντιθέτως, στο Μόναχο, ο μαθητής και φίλος του Μάλερ, Μπρούνο Βάλτερ, είχε ήδη καλλιεργήσει το έδαφος από την πρώτη δεκαετία του 20ου αιώνα, όπως το επιχείρησε ο άλλος μεγάλος μαθητής του, ο Κλέμπερερ στο Βερολίνο – όμως εκείνος ήταν πολύ πιο αφοσιωμένος στην όπερα ως διευθυντής της Οπερας Kroll.

Μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, οι συγκυρίες επίσης δεν ήταν ευνοϊκές. Ο Φουρτβένγκλερ είχε ελάχιστη σχέση με τον Μάλερ, ενώ ο διάδοχός του, Κάραγιαν, άρχισε να ενδιαφέρεται πραγματικά γι’ αυτή τη μουσική πολύ αργότερα: ενώ ανέλαβε την Ορχήστρα το 1955, ηχογράφησε έργα του Μάλερ για πρώτη φορά στα μέσα της δεκαετίας του ’70. Ηταν όμως πια μεγάλος και αυτά που άφησε πίσω του, αν και εξαιρετικά ενδιαφέροντα, ήταν λίγα. Επρεπε πια να φτάσει κανείς στον διάδοχό του, τον Κλάουντιο Αμπάντο, και στη δεκαετία του ’90, για να πάρει το έργο του Μάλερ τη θέση που του άξιζε στην πρωτεύουσα της Πρωσίας και της Γερμανίας. Και έτσι, με ηχογραφήσεις που ξεκινούν από την εποχή του Αμπάντο και φτάνουν, μέσω της εποχής Ρατλ μέχρι σήμερα, στην εποχή του Πετρένκο, η Φιλαρμονική του Βερολίνου δείχνει με αυτή την έκδοση τη δύναμή της στο έργο του συνθέτη. Αυτό, όχι μόνον με τους δικούς της διευθυντές, αλλά με πολλούς περισσότερους με τους οποίους η Ορχήστρα έχει στενούς δεσμούς, όπως οι Ντινταμέλ, Χάρτντινγκ, Νεζέτ Σεγκίν, Νέλσονς και, κυρίως, ο μέγας Μπέρναρντ Χάιτινκ.