Οι τσοπάνηδες των Αθηνών

Σε απόσταση μερικών χιλιομέτρων από την πλατεία Συντάγματος, η εικόνα εκπλήσσει: πρόβατα βόσκουν κοντά σε πανύψηλες πολυκατοικίες, το άρμεγμα αποτελεί καθημερινή διαδικασία ενώ βελάσματα ανακατεύονται με τους ήχους της μεγαλούπολης. Εδώ βρίσκονται τα… τσελιγκάτα της Αττικής. Περισσότεροι από 1.500 κτηνοτρόφοι συνεχίζουν τον τρόπο ζωής που υιοθέτησαν από τους παππούδες τους αρκετά χρόνια πριν από την τσιμεντοποίηση της πόλης. Στο Μενίδι, στο Μαρκόπουλο, στην Κερατέα, στα Μέγαρα, στον Αυλώνα, ακόμη και στη Βούλα ή τα Βριλήσσια, ζουν περίπου 240.000 αιγοπρόβατα και 3.000 βοοειδή. Παρότι οι καλλιεργήσιμες εκτάσεις οικοπεδοποιήθηκαν, παρότι ρέματα μπαζώθηκαν και ογκώδη κτίσματα τους περικύκλωσαν, οι βοσκοί των Αθηνών δεν εξαφανίστηκαν ποτέ.
Αντιθέτως, αγωνίζονται για την επιβίωσή τους προσπαθώντας να προσαρμοστούν στις νέες συνθήκες: οι περιαστικοί κτηνοτρόφοι που μιλούν στα «ΝΕΑ» ζητούν να διατηρηθούν οι μονάδες τους ως «μνημεία» της ελληνικής παράδοσης και να δημιουργηθούν «κτηνοτροφικά πάρκα» στους δήμους της Αττικής, επισκέψιμα από το κοινό, όπου θα λειτουργούν εκτός των άλλων Σχολές Αγροτικής Επιχειρηματικότητας, με μαθητές που θα ζουν μέσα στο αγρόκτημα και θα επιμορφώνονται, όχι μόνο σε θέματα κτηνοτροφίας, αλλά επίσης στο θέατρο, στη μουσική και στη ζωγραφική…
Οπως εξηγεί ο Γιάννης Κοντογιάννης, ο οποίος συνεχίζει, μαζί με την αδελφή του, μια οικογενειακή παράδοση σχεδόν 100 ετών, «οι περισσότεροι κτηνοτρόφοι του Λεκανοπεδίου είναι στην πλειονότητά τους τρίτης και τέταρτης γενιάς, απόγονοι ανθρώπων που έφτιαξαν τα μαντριά τους στην Αττική όταν αυτή ήταν ακόμη χωριό». Ετσι συνέβη και με εκείνους.
Το ημερολόγιο έδειχνε 1925 όταν ο παππούς του, που είχε ξεκινήσει από τη Φωκίδα, έφτανε στο Περιστέρι. Εκεί άρχισε να βοσκά τα γελάδια του, στο σημείο όπου πλέον περνά η Εθνική Οδός και αργότερα στη σημερινή πλατεία Μπουρναζίου, ενώ ο πατέρας του Γιάννη Κοντογιάννη, Βασίλης, ξεκινούσε με το κάρο του διασχίζοντας τη Λένορμαν για να πουλήσει γάλα στις νοικοκυρές του Περιστερίου και στο Κολωνάκι. Τη δεκαετία του ’60, εξαιτίας της αλλαγής χρήσης γης στην περιοχή, η οικογένεια μεταφέρθηκε στις Αχαρνές όπου συνέχισε την κτηνοτροφική της δραστηριότητα. Οταν οι οικοδομές άρχισαν να κυκλώνουν τα μαντριά τους και θηριώδεις πολυκατοικίες «φύτρωσαν» εκεί όπου άλλοτε έβοσκαν τα ζώα τους, εκείνοι συνέχισαν απτόητοι.

Εκτός, όμως, από τις παλιές και ξακουστές οικογένειες κτηνοτρόφων, όπως οι Καϊδαρτσής, Μπαγλατζής, Μαγγίνας, Σφέτσας ή Κορδαλής, που διατηρούν μονάδες έως και 1.000 αμνοεριφίων μέσα στην Αττική, αρκετοί είναι και οι ερασιτέχνες, ενώ η οικονομική κρίση ώθησε και νεότερους ανθρώπους να δοκιμαστούν στην κτηνοτροφία της πόλης. Τα πράγματα δεν ήταν εύκολα. «Οι νοοτροπίες στον χώρο είναι απαρχαιωμένες και κάποιοι αποθαρρύνονται», εξηγεί ο Γιάννης Κοντογιάννης, ο οποίος είναι επίσης πρόεδρος του Κτηνοτροφικού Συλλόγου Αττικής «Ο Αγιος Γεώργιος». «Εμείς πιστεύουμε στον εκσυγχρονισμό των περιαστικών κτηνοτρόφων, στην οξυδέρκεια και στον κοινό αγώνα για να κατοχυρωθούμε. Η πολιτική του κράτους μάς κάνει να “ασφυκτιούμε”», λέει. «Επείγει να καθοριστούν νομοθετικά συγκεκριμένες ζώνες με κτηνοτροφική χρήση γης στην Αττική. Είναι το μόνο που μπορεί να μας κατοχυρώσει», σημειώνει, εξηγώντας πως τα τελευταία 20-30 χρόνια οι κτηνοτρόφοι της Αττικής αισθάνονται εν διωγμώ καθώς αποκλείονται από περιοχές όπου ζούσαν και εργάζονταν επί δεκαετίες.
Δυναμικό ρόλο στην προσπάθειά τους διαδραματίζουν και οι γυναίκες κτηνοτρόφοι. Τέσσερις εξ αυτών με επικεφαλής τη Μάγδα Κοντογιάννη έφτιαξαν σελίδα στο Facebook μόνο για «γυναίκες της υπαίθρου», ενώ κάθε Τρίτη διοργανώνουν διαδικτυακές συναντήσεις μέσω Ζoom. Ηδη έχουν πραγματοποιηθεί δώδεκα, ενώ διαρκώς επεκτείνουν τις δραστηριότητές τους αξιοποιώντας τη σύγχρονη τεχνολογία. Αν και εγκλωβισμένοι σε στενούς θυλάκους της τσιμεντένιας πρωτεύουσας, οι κτηνοτρόφοι της Αττικής αγωνίζονται για την εδραίωσή τους στις γειτονιές όπου γεννήθηκαν. Και έχουν το βλέμμα στραμμένο σε ένα μεγάλο ραντεβού συνένωσης της κτηνοτροφικής ζωής με το πνεύμα της πόλης, μόλις το επιτρέψουν οι συνθήκες: σε ένα κτηνοτροφικό γλέντι στο κέντρο της Αθήνας, με μουσική, φαγητό και κουρά προβάτων… στον λόφο του Φιλοπάππου.