Αναλύοντας την «Κραυγή»

Μεταξύ του 1893 και του 1910 ο νορβηγός εικαστικός Εντβαρντ Μουνκ φιλοτέχνησε τέσσερις εκδοχές του έργου που είχε τιτλοφορήσει ως «Η κραυγή της φύσης» και το οποίο και έμελλε να αποτελέσει παγκοσμίως μία από τις εμβληματικότερες απεικονίσεις του υπαρξιακού φόβου και άγχους. «Τοπίο δεν είναι μόνο ό,τι είναι ορατό στο μάτι», έγραψε ο καλλιτέχνης. «Περιλαμβάνει όλα τα εσωτερικά οράματα της ψυχής». Τα έργα βασίστηκαν σε εμπειρία που βίωσε ο Μουνκ στο τέλος του φθινοπώρου του 1891.

Η έκφραση του προσώπου, σύμφωνα με έναν κριτικό τέχνης, προέκυψε από μια περουβιανή μάσκα που είχε δει ο Μουνκ σε μια έκθεση στο Παρίσι το 1889. Κατά άλλη άποψη εμπνεύστηκε από την αδελφή του, Λάουρα, η οποία έπασχε από σχιζοσυναισθηματική διαταραχή. Η μάσκα του δολοφόνου στην ταινία του Γουές Κρέιβεν «Scream» που κυκλοφόρησε το 1996 είχε βασιστεί στην εμβληματική μορφή του πίνακα.

Στο βάθος διακρίνεται το φιορδ του Οσλο και το νησάκι Χοβεντόγια όπως φαίνονται από τον λόφο στο Εκεμπεργκ.

Οι δύο άνδρες με τα καπέλα ήταν συντροφιά με τον Μουνκ. «Περπατούσα κατά μήκος του δρόμου με δυο φίλους» έγραψε ο ζωγράφος στο ημερολόγιό του στις 22 Ιανουαρίου 1892 «όταν ξαφνικά ο ουρανός έγινε κόκκινος σαν αίμα». Οι φίλοι του συνέχισαν ενώ εκείνος σταμάτησε τρέμοντας από το άγχος.

Στον πίνακα απεικονίζεται σε προοπτική ένας δρόμος που ονομάζεται Μοσεβάιεν, όπως επίσης τα σφαγεία και το άσυλο όπου νοσηλευόταν η αδελφή του Μουνκ.

Το υπουργείο Ενέργειας των Ηνωμένων Πολιτειών πρότεινε να χρησιμοποιηθεί το πρόσωπο που κραυγάζει στα αποθετήρια πυρηνικών αποβλήτων στο όρος Γιούκα της Νεβάδα ώστε να προειδοποιεί τους εξερευνητές του μέλλοντος για την ύπαρξη ραδιενεργών αποβλήτων. Φόρο τιμής στη χειρονομία τρόμου και απελπισίας – τα χέρια που συγκρατούν το πρόσωπο – και την κραυγή αποτίνει ο Μακόλεϊ Κάλκιν στην  ταινία «Μόνος στο σπίτι» (1990).

Το ζωηρό χρώμα του ουρανού συνδέεται από τους κριτικούς τέχνης με την ψυχολογική κατάσταση του ζωγράφου. (Ο Μουνκ είχε παραδεχτεί ότι δυσκολεύτηκε στο να αντιληφθεί το χρώμα). Οι μελετητές εκτιμούν ότι στον ουρανό αποδίδεται το αποτέλεσμα της έκρηξης του ηφαιστείου Κρακατόα στην Ινδονησία που είχε πραγματοποιηθεί τον Αύγουστο του 1883. Το 2017 διατυπώθηκε η θεωρία πως ο Μουνκ είδε τα λεγόμενα «Μαργαρώδη Νέφη», που σχηματίζονται σε πολύ χαμηλές θερμοκρασίες, και διακρίνονται κυρίως μετά το σούρουπο στις πολικές κυρίως περιοχές και σπανιότερα στη Σκανδιναβία.

Στο τέλος του 19ου αι. τα ατμόπλοια άρχισαν να αντικαθιστούν τα ιστιοφόρα στο λιμάνι του Οσλο και τα οποία μετέφεραν προς τη Βρετανία κυρίως ψάρια και ξυλεία. Τα κύρια προϊόντα εισαγωγής ήταν σίδηρος, βαμβάκι και άνθρακας.

To καμπαναριό το πιθανότερο είναι πως ανήκει στον καθεδρικό ναό του Οσλο, καθώς την εποχή δημιουργίας του πίνακα ήταν ένα από τα ψηλότερα κτίρια της πόλης, η οποία ονομαζόταν Χριστιανία από το 1624 έως το 1924.

Φωτογραφίες της εποχής δείχνουν ότι ο δρόμος που οδηγούσε προς το σπίτι της οικογένειας του ζωγράφου στο Νόρντστραντ πλαισιωνόταν από κιγκλιδώματα όπως εκείνα που απεικονίζονται στον πίνακα.