Διπλό χτύπημα, διπλό στοίχημα

ίναι ίσως μια από τις δυσκολότερες εποχές του εγχώριου θεάτρου, έτσι τουλάχιστον όπως το γνωρίσαμε τις τελευταίες δεκαετίες, συμπεριλαμβανομένης και της οικονομικής κρίσης. Αν και σε αυτή την τελευταία οφείλονται ορισμένες επιπλέον παθογένειες του χώρου. Γιατί παρά το γεγονός ότι το θέατρο πήγε καλά στη δύσκολη δεκαετία του 2009-2019, οι άνθρωποί του δεν πέρασαν εξίσου καλά μέσα σε εκείνη τη συγκυρία. Κατάφεραν ωστόσο να βγουν όρθιοι, ευελπιστώντας στα καλύτερα που ήταν να έρθουν.

Μάταια όμως. Τους πρόλαβε, όλους μας πρόλαβε, ο κορωνοϊός…

Σε λιγότερο από έναν μήνα κλείνει ένα ολόκληρο ημερολογιακό έτος με κλειστές τις θεατρικές σκηνές, γεγονός πρωτόγνωρο και εξαιρετικά δύσκολα διαχειρίσιμο, από κάθε άποψη. Για τους πάσης φύσεως εργαζόμενους – καλλιτέχνες και μη, τεχνίτες και τεχνικούς – και παρά τις όποιες πρωτοβουλίες του υπουργείου Πολιτισμού για οικονομική στήριξη, η κατάσταση παραμένει στάσιμη και κρίσιμη. Οι κρατικές τονωτικές ενέσεις δεν στάθηκαν ικανές να ανατρέψουν το κλίμα, καθώς βγήκαν, επιπλέον, στην επιφάνεια, οι πάμπολλες και ποικίλες συσσωρευμένες παθογένειες του χώρου. Κι έσκασαν όλες μαζί, με έναν κρότο, που, όπως αποδείχθηκε, ήταν εκκωφαντικός.

Με την αμφιβολία και την αγωνία της επόμενης μέρας, που όλο και αργεί, λόγω της πανδημίας, τα σχέδια παίρνουν διαρκώς παράταση. Το καλοκαίρι του ΄21 – κι αυτή είναι η κοινή ελπίδα – ίσως καταφέρει να αποτελέσει τη νέα αφετηρία. Μετρώντας πληγές και τραύματα, το ελληνικό θεατρικό τοπίο καλείται να κάνει επνεκκίνηση, προσβλέποντας σε ένα κανονικό φθινόπωρο και, μακάρι, μια ομαλή σεζόν για το 2021-2022. Αυτό λοιπόν το πρώτο χτύπημα που δέχθηκε το θέατρο οδηγεί και στο πρώτο στοίχημα που πρέπει να κερδηθεί.

Γιατί το δεύτερο χτύπημα, μόλις τριών εβδομάδων, μοιάζει να είναι ισχυρότερο του πρώτου, με ρίζες βαθιές, που χάνονται μέσα στα χρόνια και τις «συνήθειες». Είναι αυτή η κατάχρηση εξουσίας που ασκείται και εκφράζεται μέσα από τις πολλές όψεις της βίας, λεκτικής, σωματικής, ψυχολογικής ή/και σεξουαλικής. Τα πάσης φύσεως περιστατικά που βλέπουν το φως της δημοσιότητας ως καταγγελίες ή ως προσωπικές εμπειρίες επιβεβαιώνουν μεν τη διαχρονική ομερτά αλλά δεν αφήνουν περιθώρια για άλλα μυστικά και ψέματα.

ΟΧΙ ΣΤΗΝ ΙΣΟΠΕΔΩΣΗ. Αλλά όχι, δεν είναι έτσι όλο το θέατρο, ούτε φέρονται έτσι όλοι οι άνθρωποι που το υπηρετούν. Αλίμονο. Η ισοπέδωση είναι ο χειρότερος σύμβουλος σε αυτή την τόσο δύσκολη μα και εύθραυστη στιγμή για το θέατρο. Και το πλήγμα μιας γενίκευσης μπορεί πράγματι να επιφέρει ανυπέρβλητη ζημιά. Μέσα σε κάθε μικρόκοσμο υπάρχουν πολλών λογιών άνθρωποι, με διαφορετικούς χαρακτήρες, με ιδιαιτερότητες, ακόμα και με νοσηρές συμπεριφορές. Ας αποφύγουμε την ομαδοποίηση: Δεν έχει να κάνει ούτε με ηλικίες ούτε με γενιές ούτε με κόμματα ούτε με χρώματα. Είναι ζήτημα νοοτροπίας και αντίληψης μεμονωμένων ατόμων. Η έννοια της εξουσίας μέσα στο θέατρο είναι μια πραγματικότητα -όπως και σε κάθε άλλο επαγγελματικό χώρο. Η κατάχρηση αυτής της εξουσίας με τρόπους και μέσα που προσβάλλουν ανθρώπους και προσωπικότητες είναι άλλο πράγμα. Αυτό είναι το κατακριτέο – κι ας γινόταν αποδεκτό είτε από αδυναμία είτε από φόβο ίσως και ντροπή.

Σήμερα το τοπίο είναι θολό και για να ξεμπλέξει το κουβάρι χρειάζεται ψυχραιμία, νηφαλιότητα, μαζί με συντονισμένες κινήσεις και ειλικρινή διάθεση. Τώρα που τα στόματα άνοιξαν, τώρα που η «απειλή» μοιάζει να οπισθοχώρησε, έφτασε η στιγμή να βρεθούν εκτός παιχνιδιού εκείνοι που έπαιζαν με τους δικούς τους κανόνες. Κι αυτό το (δεύτερο) στοίχημα δεν κερδίζεται εύκολα.

Η Κάτια, η κάθαρση και το ξεκαθάρισμα
«Ηρωες μιας επιβεβλημένης κάθαρσης» χαρακτήρισε τα θύματα που υπέστησαν και κατήγγειλαν τη βία στο θέατρο: η Κάτια Δανδουλάκη μέσα από τις λίγες γραμμές που έγραψε χώρεσε όλες τις αντιδράσεις που δημιούργησε αυτή η νέα, ξαφνική, πραγματικότητα. Και κυρίως κατάφερε να απορροφήσει όλους τους κραδασμούς που ακολούθησαν τις αποκαλύψεις. Ηρεμα, απλά και ουσιαστικά.
Τονίζοντας τη σοβαρότητα του θέματος και προτείνοντας να δοθεί χώρος και φωνή στους εμπλεκομένους και στους δικηγόρους τους, κράτησε και τον σωστό τόνο και τον πήχη ψηλά. Χωρίς καμία αναφορά στους θύτες, χωρίς χαρακτηρισμούς, νύξεις ή υπονοούμενα. Πώς; Μα με τη συνέπεια που ενώνει τις πράξεις με τα λόγια, γιατί, όταν χρειάστηκε, ήξερε πώς να κάνει το σωστό. Επιλέγοντας τον αδύναμο και όχι τον δυνατό, επιλέγοντας να σεβαστεί την προσωπικότητα του ενός και όχι την «ταμπέλα» του άλλου, δίνοντας βάρος στο όνομα και όχι στο επώνυμο. Κι αυτό είναι θέμα συνείδησης και σεβασμού.
Το σημαντικό στην περίπτωση της Κάτιας Δανδουλάκη είναι ακριβώς αυτή η συνέπεια. Και δεν είναι η πρώτη φορά που την εκφράζει και την εξωτερικεύει, είτε αφορά συναδέλφους της είτε αφορά τον ίδιο της τον εαυτό.
Μια γυναίκα λοιπόν που μέσα από τη δουλειά και τη στάση της απέναντι στα θεατρικά τεκταινόμενα κατάφερε να «σφυρίξει» τη συνέχεια του αγώνα, χωρίς να προκαλέσει, χωρίς να κάνει φάουλ. Κι αυτό μόνο εύκολο δεν είναι τούτες τις μέρες, αν παρακολουθήσει κανείς την «ανθρωποφαγία» που ακολουθεί κάθε δημόσια δήλωση. Γιατί όλοι σήμερα είναι έτοιμοι, με το δάχτυλο στην σκανδάλη, να επιτεθούν στην όποια άποψη δεν ταιριάζει με τη δική τους, υιοθετώντας το μότο «αν δεν είσαι μαζί μου, είσαι εναντίον μου» – λάθος. Με τον δικό του τρόπο ο καθένας, όταν και αν νιώσει την ανάγκη να «μιλήσει» δημόσια, έχει το δικαίωμα να το κάνει, αναλαμβάνοντας την ευθύνη. Οταν δεν θέλουμε να μας κουνάνε το δάχτυλο, δεν το κουνάμε ούτε εμείς.
Μέσα στο ποτάμι των εξελίξεων και των εκρήξεων, ο μεγαλύτερος κίνδυνος είναι να μετατραπεί η «κάθαρσις» σε ξεκαθάρισμα, πάσης φύσεως, λογαριασμών.