Διάλογος σε φόντο Ψυχρού Πολέμου

Σκηνικό Ψυχρού Πολέμου έχουν αρχίσει να θυμίζουν οι σχέσεις ανάμεσα στην Ευρωπαϊκή Ενωση και τη Ρωσία μετά και τις εξελίξεις των τελευταίων ημερών, που περιλαμβάνουν αντιπαραθέσεις σε δημόσιο επίπεδο, απελάσεις διπλωματών και απειλές για κυρώσεις. Παρ’ όλα αυτά, και οι δύο πλευρές φροντίζουν να διατηρούν ανοιχτούς διαύλους επικοινωνίας και να επαναλαμβάνουν ότι έχει σημασία η συνέχιση του διαλόγου και της συνεργασίας σε μια σειρά από μέτωπα.

Το κλίμα που επικράτησε την περασμένη Παρασκευή, κατά τις συναντήσεις που είχαν στη Μόσχα ο Ζοζέπ Μπορέλ και ο Σεργκέι Λαβρόφ, μαρτυρά του λόγου το αληθές για την τροπή που έχουν πάρει οι διμερείς σχέσεις. Ο μεν ύπατος αρμοστής της ΕΕ για την εξωτερική πολιτική δήλωσε πως, με αφορμή την υπόθεση του Αλεξέι Ναβάλνι, αυτές «έχουν οδηγηθεί σε ένα από τα χειρότερα σημεία τους», ενώ ζήτησε την άμεση και άνευ όρων απελευθέρωση του γνωστότερου εκ των πολιτικών αντιπάλων του Βλαντίμιρ Πούτιν.

Από την πλευρά του, ο ρώσος υπουργός Εξωτερικών αντεπιτέθηκε, πηγαίνοντας μάλιστα ένα βήμα πιο πέρα: χαρακτήρισε την ΕΕ «μη αξιόπιστο εταίρο, τουλάχιστον σε αυτό το στάδιο» – μια έκφραση η οποία δεν χρησιμοποιείται συχνά δημοσίως σε συναντήσεις αυτού του επιπέδου. Χαρακτήρισε, παράλληλα, «παράλογη» τη στάση των 27 στο συγκεκριμένο ζήτημα.

Λίγες ώρες αργότερα, ήρθε ένα ακόμη «χτύπημα» από την πλευρά της Μόσχας, προφανώς με εντολή του Κρεμλίνου, για να δείξει πως η ρωσική πλευρά είναι αποφασισμένη να παίξει επιθετικά: η απέλαση τριών ευρωπαίων διπλωματών – ενός Γερμανού, ενός Σουηδού και ενός Πολωνού – με την κατηγορία της συμμετοχής τους σε απαγορευμένες διαδηλώσεις που πραγματοποιήθηκαν στην πρωτεύουσα και την Αγία Πετρούπολη, στις 23 Ιανουαρίου, μετά τη σύλληψη και την καταδίκη του Ναβάλνι. «Δυστυχώς, υποχρεωθήκαμε να λάβουμε μέτρα, εξωθηθήκαμε σε αυτά», ήταν η δικαιολογία που προέβαλε η εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών Ματρία Ζαχάροβα.

Σε αυτό το φόντο, οι 27 καλούνται να επανακαθορίσουν συνολικά τη στάση τους έναντι της Μόσχας και τα διλήμματα που έχουν να αντιμετωπίσουν είναι κάθε άλλο παρά μικρά – ειδικά καθώς πρέπει να συνυπολογιστούν και οι σχετικές πιέσεις που ασκούνται από την πλευρά των Ηνωμένων Πολιτειών και της νέας κυβέρνησης του Τζο Μπάιντεν. Η επικείμενη συνεδρίαση των ευρωπαίων υπουργών Εξωτερικών, στις 22 Φεβρουαρίου, αναμένεται να δώσει ένα στίγμα για τις επόμενες κινήσεις τους σε αυτό το μέτωπο, ενόψει και της Συνόδου Κορυφής που θα πραγματοποιηθεί στις 25-26 Μαρτίου, ένα από τα βασικά θέματα στην ατζέντα της οποίας είναι και οι σχέσεις με τη Ρωσία. Οι πρώτες ενδείξεις, πάντως, από την πλευρά τόσο του Μπορέλ όσο και του Βερολίνου δείχνουν πως η επιλογή η οποία εξακολουθεί να προκρίνεται είναι αυτή της διαπραγμάτευσης και όχι της κατά μέτωπο σύγκρουσης, όπως ζήτησαν εκ νέου την περασμένη εβδομάδα έξι κράτη – μέλη της ΕΕ (Πολωνία, Τσεχία, Ρουμανία και οι τρεις της Βαλτικής).

«Παρ’ όλες τις διαφωνίες μας, είναι στρατηγικά αναγκαίο να συνεχίσουμε τον διάλογο με τη Ρωσία σε μια σειρά από γεωστρατηγικά ζητήματα», είπε χαρακτηριστικά η γερμανίδα καγκελάριος Ανγκελα Μέρκελ μετά την τηλεδιάσκεψη που είχε με τον πρόεδρο της Γαλλίας Εμανουέλ Μακρόν την Παρασκευή. «Εξακολουθούμε να έχουμε ανάγκη τον διάλογο με τη Ρωσία», συμφώνησε και ο αυστριακός καγκελάριος Σεμπάστιαν Κουρτς, ο οποίος – χωρίς να αποκλείει τις κυρώσεις – στήριξε εκ νέου την ολοκλήρωση του αγωγού Nord Stream 2, όπως συνεχίζει να κάνει και η γερμανική κυβέρνηση και προσωπικά η καγκελάριος.

Το σίγουρο είναι πως οι 27 είναι υποχρεωμένοι να συνεχίσουν να βαδίζουν επί ξυρού ακμής στο ζήτημα των σχέσεών τους με τη Ρωσία στο ορατό μέλλον, ισορροπώντας μεταξύ κυρώσεων από τη μια (που δεν αποκλείεται να διευρυνθούν στη Σύνοδο του Μαρτίου) και ενεργειακής και γεωπολιτικής συνεργασίας από την άλλη. Σίγουρα, δε, οι εξελίξεις στο μέτωπο των εμβολίων, όπου το – μέχρι πρόσφατα αντιμετωπιζόμενο με εμφανή καχυποψία – Sputnik-V δείχνει να κερδίζει έδαφος και στην Ευρώπη, ασφαλώς αποδυναμώνουν τη θέση όσων απαιτούν πιο επιθετική στάση…