Το νέο αίμα

Ανήκω πλέον στη γενιά των αρχιτεκτόνων παλαιάς κοπής και, χωρίς να υποτιμώ το έργο της, υποκλίνομαι μπροστά στη νεανική φρεσκάδα και το έργο των νεότερων συναδέλφων που πραγματοποιείται με όλες τις γνωστές δυσκολίες στα χρόνια της κρίσης, και σταδιακά αποκαλύπτεται ολοκληρωμένο, τα τελευταία χρόνια. Με αφορμή την πρόσφατη δημοσίευση στο blog μου για τις ελληνικές υποψηφιότητες έργων αρχιτεκτονικής, στο πλαίσιο του διεθνούς διαγωνισμού για το σημαντικότερο Ευρωπαϊκό Βραβείο Mies Van Der Rohe, που θεσπίστηκε το 1987 και είναι σε εξέλιξη, θα ήθελα σήμερα να αναφερθώ στη δυναμική που διαπιστώνω να εντείνεται τα τελευταία χρόνια και αφορά τη σύγχρονη ελληνική αρχιτεκτονική, που πραγματοποιείται ειδικά από τους νεότερους αρχιτέκτονες.

Μια γενιά με σημαντικές προπτυχιακές και μεταπτυχιακές σπουδές, τόσο στις  ελληνικές σχολές αρχιτεκτονικής όσο και σε σημαντικά πανεπιστήμια της Ευρώπης και της Αμερικής, και συχνά με εμπειρίες από την επαγγελματική ενασχόληση σε γνωστά αρχιτεκτονικά γραφεία επωνύμων αρχιτεκτόνων στο εξωτερικό με διεθνή καριέρα, επιστρέφει στην Ελλάδα και πραγματοποιεί εξαιρετικά έργα μικρής κυρίως κλίμακας, που δημοσιεύονται στα διεθνή μέσα και αποσπούν βραβεία και διακρίσεις. Κάποιοι από αυτούς μάλιστα διδάσκουν σε αρχιτεκτονικές σχολές τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό.

Εργα με καθαρές γεωμετρικές φόρμες, ανήσυχες, τολμηρές και καινοτόμες προσεγγίσεις, που παραμένουν σε ανθρώπινη κλίμακα, και σέβονται το ελληνικό τοπίο και το ελληνικό φως, ακουμπώντας σε μνήμες και προβάλλοντας ποιητικούς συσχετισμούς. Προτάσεις που μέσω αφαιρετικών μετασχηματισμών και αποδόμησης της φόρμας των συμβατικών και παραδοσιακών τυπολογιών ξεπερνούν τις καθιερωμένες μορφές και τις κακέκτυπες σκηνογραφικές αναπαραστάσεις, χωρίς όμως να αγνοούν αυτό που έχει προηγηθεί, τόσο από την επώνυμη όσο και από την ανώνυμη αρχιτεκτονική αυτού του τόπου. Εργα με βιοκλιματικές αρχές, φυσικά υλικά, με μπετόν στο φυσικό του χρώμα, που συχνά αποκαλύπτουν έναν εικαστικό-γλυπτικό χαρακτήρα.

Παρά τις δεσμεύσεις

Παρά τις δεσμεύσεις από τις νομοθεσίες, τον οικοδομικό κανονισμό (ΝΟΚ) και τις εμμονές αρχιτεκτονικών συμβουλίων και αρχαιολόγων, που συνήθως οδηγούν σε συμβατικές λύσεις, οι νέοι αρχιτέκτονες, αξιοποιώντας την ελληνική ευρηματικότητα που μας χαρακτηρίζει, καταφέρνουν να ανατρέψουν τα καθιερωμένα, και δημιουργούν νέες μορφές, συχνά ανατρεπτικές, αλλά και νόμιμες, που φαίνεται να ανοίγουν νέους δρόμους στην ελληνική αρχιτεκτονική. Και το πιο σημαντικό είναι η απλότητα που συνήθως χαρακτηρίζει την εξωτερική μορφή, που εμπεριέχει ενδιαφέρουσες εσωτερικές περιπλανήσεις σε χώρους συναρπαστικούς, με θέες, εκπλήξεις και μοναδικές σχέσεις με τους εξωτερικούς χώρους. Πρόκειται για λιτές και με υψηλή ποιότητα κατασκευές. Ο μοντερνισμός συνεχίζει να κερδίζει έδαφος στον τόπο μας και φαίνεται ότι μετά την πανδημία θα συνεχίσουμε να απολαμβάνουμε ακόμα περισσότερα έργα αυτού του επιπέδου.

Ενδεικτικές επιλογές

Χωρίς να υποτιμώ τα έργα των μεγαλύτερων συναδέλφων, θα ήθελα σήμερα ενδεικτικά να παρουσιάσω, στο πλαίσιο του χώρου ενός άρθρου σε εφημερίδα, φωτογραφίες από επιλεγμένα έργα νεότερων αρχιτεκτόνων που κατά τη γνώμη μου επιβεβαιώνουν την αισιόδοξη αυτή δυναμική που παρουσιάζεται στον τόπο μας. Φωτογραφίες που αναδεικνύουν νέες προσεγγίσεις, έστω και αποσπασματικά, με στόχο να προκαλέσω το ενδιαφέρον να αναζητηθούν και να αξιολογηθούν αυτά και άλλα επίσης ανάλογα έργα.

Ισως βέβαια οι επιλογές αυτές και οι εικόνες, όπως παρουσιάζονται, από πρώτη ματιά, να προβληματίσουν ή και να προκαλέσουν το ευρύ κοινό, για το κατά πόσον, σύμφωνα με τα καθιερωμένα, τα σπίτια αυτά είναι ευχάριστα να κατοικηθούν, ή αποτελούν δείγματα ενός «lifestyle» ή ακόμα ότι δεν είναι ανθρωποκεντρικά. Ας μην ξεχνάμε ότι οι καιροί αλλάζουν και δεν μπορούμε να είμαστε προσκολλημένοι στο παρελθόν. Ελπίζοντας βέβαια ότι μέσα στον χρόνο θα επιβεβαιωθούν, ας προσπαθήσουμε να τα δούμε χωρίς προκαταλήψεις, κατοικημένα, με τις γνωστές ανθρώπινες επεμβάσεις από τους χρήστες, που ζωντανεύουν τους χώρους και τους κάνουν πιο οικείους.

Οι επωνυμίες των γραφείων

Οι νέοι αρχιτέκτονες ανατρέπουν την παλιά λογική της χρήσης των ονομάτων, που χρησιμοποιούσαμε για τον λογότυπο των γραφείων μας και συνήθως επιλέγουν την ανωνυμία. Επιλέγουν απρόσμενους σύντομους ή μονολεκτικούς τίτλους ή παράθεση κεφαλαίων γραμμάτων, ακολουθώντας και τις διεθνείς τάσεις. Ισως σχετίζεται με μια δημοκρατικότητα ή μάλλον με την ανάδειξη μιας ομαδικότητας, σε μια εποχή που τα έργα και οι συνθήκες απαιτούν συνεργασίες.

Ο τρόπος παρουσίασης

Ενδιαφέρον επίσης έχει η αλλαγή του τρόπου παρουσίασης και δημοσίευσης αυτών των αρχιτεκτονικών έργων. Παράλληλα με τις αφαιρετικές φωτογραφίσεις όπου πρωτοστατεί ο Γιώργης Γερόλυμπος, και την οπτική των drones, με την οικονομική στήριξη των εταιρειών σκηνοθετούνται από ικανούς συναδέλφους και φωτογράφους, όπως η Μαριάννα Μπίστη και ο Παναγιώτης Βουμβάκης, ταινίες μικρού μήκους με σενάριο, suspense και καλλιτεχνικές λήψεις, που απεικονίζουν με τον καλύτερο τρόπο το τελικό αποτέλεσμα αιφνιδιάζοντας τον αναγνώστη και θεατή.

Πέρα από τις ενδεικτικές επιλογές αυτού του άρθρου, υπάρχουν ακόμη πολλά ενδιαφέροντα δείγματα αυτής της μεγάλης στροφής της ελληνικής αρχιτεκτονικής, που διαμορφώνουν μια νέα δυναμική στον τόπο μας, αλλά και στον διεθνή χώρο, όπως φαίνεται από τις δημοσιεύσεις – που ποτέ δεν είχαμε τόσες πολλές – σε έγκυρες ιστοσελίδες του εξωτερικού και από τις διεθνείς μας διακρίσεις. Παρά την κρίση, διαπιστώνεται να έχει στραφεί σε μεγάλο βαθμό το διεθνές ενδιαφέρον στην Ελλάδα. Πέρα από τις δημοσιεύσεις, αρκετοί ξένοι επιλέγουν να αποκτήσουν σπίτια σε ελληνικά τοπία σχεδιασμένα από έλληνες αρχιτέκτονες, που τους εμπιστεύονται, όπως και ξένοι οίκοι επενδύουν προς αυτή την κατεύθυνση. Εργα ακουμπισμένα στον βράχο, προσαρμοσμένα σε άγρια και ήρεμα τοπία, με ποικίλους τρόπους, ακόμα και υπόσκαφα σε κεκλιμένες επιφάνειες, αλλά και σε αστικά τοπία, πραγματοποιούνται με τη συνεχή αφοσίωση και παρακολούθηση των νεότερων συναδέλφων, μέχρι την τελευταία λεπτομέρεια, και συχνά με σχετικά χαμηλές αμοιβές. Και όλα αυτά, μέσα από αυτή την αγάπη ή μάλλον τον έρωτα που βιώνουν με την αρχιτεκτονική. Αναζητήστε αυτά τα έργα των νεότερων συναδέλφων, αξίζουν την προσοχή μας και το ενδιαφέρον μας.

Ο Γιώργος Τριανταφύλλου είναι αρχιτέκτων και διατηρεί εδώ και δέκα χρόνια τον δικό του ιστότοπο triantafylloug.blogspot.com με σχετική θεματολογία