Καθαρό θέατρο

Ενα έργο, όπως ο «Γυάλινος Κόσμος» του Τενεσί Ουίλιαμς, δεν χρειάζεται δικαιολογίες για να ανέβει στη σκηνή. Αποτελεί μια ανεξάντλητη πηγή προσωπικών αναφορών και μια δομική αναφορά στην έννοια της οικογένειας. Τρία πρόσωπα, η μάνα, ο γιος και η κόρη, ένα τέταρτο, ο φίλος-επισκέπτης, κι ένας μεγάλος απών, ο πατέρας, συνθέτουν το υλικό της θεατρικής δράσης.

Με αφετηρία τη δική του ζωή και τη δική του οικογένεια ο αμερικανός συγγραφέας κατέθεσε ένα αυτοβιογραφικό έργο που έμελλε να αποτελέσει την πρώτη μεγάλη θεατρική του επιτυχία. Ο «Γυάλινος Κόσμος» («Glass Menagerie») ανέβηκε τον Δεκέμβριο του 1944 στο Σικάγο – έναν χρόνο μετά μεταφέρθηκε στη Νέα Υόρκη.

Η αποδοχή κοινού και κριτικών καθιέρωσε διεθνώς τον Τενεσί Ουίλιαμς (Tennessee Williams, 1911-1983) και τα χρόνια που ακολούθησαν επιβεβαίωσαν την κυρίαρχη θέση του συγγραφέα στην παγκόσμια σκηνή.

Από τα πλέον πολυπαιγμένα θεατρικά – και στη χώρα μας -, ο «Γυάλινος Κόσμος», αυτό το έργο μνήμης, έχει ευτυχήσει στη σκηνή, ξεκινώντας από τη γνωριμία του με το ελληνικό κοινό, το 1946 με την παράσταση του Θεάτρου Τέχνης και του Καρόλου Κουν – μουσική Μάνος Χατζιδάκις.

Παρά τις απόλυτα αντίξοες συνθήκες που επικρατούν σήμερα για τη θεατρική τέχνη λόγω Covid και παρά το γεγονός ότι η παράσταση του Εθνικού έκανε πρεμιέρα στην εκδοχή του live streaming σε real time, ο «Γυάλινος Κόσμος» του Γιώργου Νανούρη θύμισε, έπειτα από καιρό, τι θα πει θέατρο – έστω κι έτσι.

Με μια άμεση και καθαρή σκηνοθετική ανάγνωση ο Νανούρης εστίασε στα πρόσωπα, στις σχέσεις, στα βλέμματα, στις κινήσεις (υπογράφει και τους φωτισμούς). Κι έτσι κατάφερε όχι μόνο να υπερπηδήσει τις απαγορεύσεις αλλά να τις καταστήσει ωφέλιμες για την παράσταση. Επαιξε με το σκοτάδι της σκηνής και το φως του γυάλινου κόσμου της Λόρας έτσι όπως τον αποτύπωσε στον πολυέλαιο (που ανέβαινε και κατέβαινε κάθε φορά που η ηρωίδα αναφερόταν σε αυτόν). Μετέτρεψε τον χορό (Λόρας – Τζιμ) σε μια χορογραφία πτηνών και ζώων και απέδωσε το φιλί τους με σκιές, μια σκηνή ψυχικού βάθους που «έγραψε»…

Ο καναπές, από τη μία, και το τραπέζι με τις καρέκλες, από την άλλη, αποτέλεσαν τα μοναδικά σκηνικά στοιχεία, αποτυπώνοντας ωστόσο την ατμόσφαιρα του σπιτιού της οικογένειας Ουίνγκφιλντ: Μια νύξη σε ένα καλύτερο παρελθόν που έχει περάσει ανεπιστρεπτί και μια βαθιά θλίψη για το παρόν. Η αριστοκρατική καλαισθησία χαρακτηρίζει και τα σκηνικά (Μαίρη Τσαγκάρη) και τα κοστούμια (Deux Hommes) ενώ η μουσική του Θοδωρή Οικονόμου αποδείχθηκε, για άλλη μια φορά, δυνατός συμπαίκτης και του θιάσου και της σκηνοθεσίας – έξοχη.

ΟΙ ΕΡΜΗΝΕΙΕΣ. Η Αμάντα απέκτησε στην ερμηνεία της Αννας Μάσχα όλα τα γήινα και συνάμα σουρεαλιστικά χαρακτηριστικά της – εξαιρετική. Ο Τομ βρήκε στον Κωνσταντίνο Μπιμπή μια δυνατή ενσάρκωση, ανάμεσα στην αλήθεια και τη φαντασία, ίσως ο πληρέστερος ρόλος του. Η Λόρα της Λένας Παπαληγούρα διέθετε την παιδικότητα και την αμηχανία του πληγωμένου κοριτσιού, με μια εσωτερική ενηλικίωση στη σκηνή της συνάντησης με τον Τζιμ Ο’Κόνορ. Εκεί ο Αναστάσης Ροϊλός χρειάστηκε λίγο χρόνο για να ξεδιπλώσει το εν δυνάμει που διαθέτει.

Λίγο πριν πέσει η αυλαία αυτής της παράξενης πρεμιέρας, με την υπόκλιση των ηθοποιών στο άδειο θέατρο και χωρίς χειροκροτήματα, ο Νανούρης έδωσε μια τελευταία σκηνοθετική πινελιά: Η Λόρα καθισμένη στη σκηνή, ανάμεσα στα  υπερμεγέθη γυάλινα ζωάκια του «θηριοτροφείου» της, ηττημένη και εγκλωβισμένη, έβλεπε τον Τομ να φεύγει μαζί με τα τραύματά του – που έγιναν τα έργα του.