Ο Λευκός Οίκος στο στόχαστρο

Η άρνηση του από σήμερα πρώην προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ να παραστεί στην τελετή ορκωμοσίας του νέου προέδρου, Τζο Μπάιντεν, αλλά και τα τραγικά γεγονότα που προηγήθηκαν μετά την εισβολή οπαδών του πρώτου στο Καπιτώλιο, έχουν απόρροια μια κατάσταση χάους στις Ηνωμένες Πολιτείες. Η προετοιμασία εθνικής ασφάλειας στην Ουάσιγκτον θυμίζει  – το λιγότερο – εμπόλεμη ζώνη, ενώ η οικονομία της χώρας δείχνει να βρίσκεται σε κωματώδη κατάσταση. Δεν είναι πάντως η πρώτη φορά που η «κουλτούρα» της βίας και του αίματος λεκιάζει τόσο τον Λευκό Οίκο όσο, κατά προέκταση, τη συνείδηση των αμερικανών πολιτών. Και βεβαίως, αυτό δεν θα μπορούσε παρά να αξιοποιηθεί… δημιουργικά από το Χόλιγουντ.

Το φάντασμα του Κένεντι. Ο τελευταίος αμερικανός πρόεδρος που δολοφονήθηκε είναι ο Τζον Φιτζέραλντ Κένεντι, ο οποίος άφησε την τελευταία πνοή του στο Ντάλας του Τέξας τον Νοέμβριο του 1963 έχοντας πυροβοληθεί μέσα στο αυτοκίνητό του. Η υπόθεση έχει περάσει κατά κόρον στον κινηματογράφο και φυσικά δεν θα μπορούσε να αφήσει αδιάφορο τον Ολιβερ Στόουν, γνωστό για τη μανία του τόσο με τις θεωρίες συνωμοσίας, όσο και με τους… προέδρους της Αμερικής. Στην ταινία «J.F.K. H ιστορία που χαράχτηκε στη μνήμη μας» (1990) ο αμερικανός σκηνοθέτης εξετάζει την προσπάθεια του εισαγγελέα της Νέας Ορλεάνης Τζιμ Γκάρισον (Κέβιν Κόστνερ), που υπήρξε ο δημόσιος κατήγορος στη δίκη του δολοφόνου του Κένεντι, Λι Χάρβεϊ Οσβαλντ, να ρίξει φως σε μια ιστορία πολύ πιο σκοτεινή απ’ όσο φάνηκε στην επίσημη εκδοχή της.

Ηδη όμως από τη δεκαετία του 1970, η υπόθεση Κένεντι ενέπνευσε τον αμερικανικό πολιτικό κινηματογράφο. Ιδέες εφιαλτικές αποκρυσταλλώθηκαν σε ταινίες μυστηρίου όπως η «Υπόθεση Πάραλαξ» («The Parallax View», 1974) του Αλαν Τζ. Πάκουλα με τον Γουόρεν Μπίτι σε ρόλο δημοσιογράφου πιασμένου στη φάκα τερατώδους συνωμοσίας που μιλούσε υπογείως για την υπόθεση Κένεντι (ο Πάκουλα ήταν εξάλλου εκείνος που είχε ασχοληθεί την ίδια περίπου περίοδο με την υπόθεση Γουότεργκεϊτ και το σκάνδαλο Νίξον στο «Ολοι οι άνθρωποι του προέδρου»). Επίσης, στο σπουδαίο αλλά υποτιμημένο φιλμ του Ντέιβιντ Μίλερ «Η δολοφονία ενός προέδρου» («Executive action», 1973), για πρώτη φορά ο κινηματογράφος μυθοπλασίας ασχολήθηκε σοβαρά με το παρασκήνιο της δολοφονίας του Κένεντι παρουσιάζοντας με ανατριχιαστική σχολαστικότητα όλα τα στάδια των συνωμοτών (ανάμεσά τους ο Μπαρτ Λάνκαστερ και ο Ρόμπερτ Ράιαν) με στόχο τη δολοφονία του προέδρου. Αυτή η ξεχασμένη ταινία με ρυθμούς που παραπέμπουν σε ντοκιμαντέρ υπήρξε πολύ πιο ουσιαστική απ’ ό,τι η φαντεζί εκδοχή του Στόουν στο «J.F.K.».

Σύμπτωση ή όχι πάντως ένα μόλις χρόνο πριν από τη δολοφονία του Τζον Κένεντι και ενώ ο Ψυχρός Πόλεμος βρισκόταν στο ζενίθ του, ο σκηνοθέτης Τζον Φρανκενχάιμερ γύρισε τον «Ανθρωπο της Μαντζουρίας» («The Manchurian candidate»), ταινία που αποδείχθηκε τραγικά προφητική: βασισμένη στο μυθιστόρημα του Ρίτσαρντ Κόντον, αναφέρεται σε μια ομάδα αμερικανών αιχμαλώτων του πολέμου της Κορέας στους οποίους ασκείται πλύση εγκεφάλου ώστε επιστρέφοντας στη χώρα τους να γίνουν πιόνια συνωμοσίας κατά της αμερικανικής κυβέρνησης. Ενας από αυτούς (Λόρενς Χάρβεϊ) είναι έτοιμος να πατήσει τη σκανδάλη… Το φιλμ ξαναγυρίστηκε αργότερα από τον Τζόναθαν Ντέμι που προσάρμοσε την ιστορία στον πόλεμο του Κουβέιτ με μια απερίγραπτα νοσηρή Μέριλ Στριπ στον ρόλο της εγκεφάλου της συνωμοσίας.

Λίγα χρόνια μετά τη «Μαντζουρία» όμως, ο Φρανκενχάιμερ είχε επανέλθει στο ζήτημα της εξόντωσης του προέδρου με τις περίφημες «Επτά μέρες του Μάη» («Seven days in May»), όπου αρχισυνωμότης δεν είναι άλλος από έναν σκληροπυρηνικό στρατιωτικό (Μπαρτ Λάνκαστερ) που στοχεύει σε πραξικόπημα! Οσο για τον συγγραφέα Ρίτσαρντ Κόντον φαίνεται ότι είχε εμμονή με το θέμα. Το μυθιστόρημά του «Winter kills» πραγματεύεται επίσης πολιτικές δολοφονίες, από τις οποίες δεν θα μπορούσε να απουσιάζει ο πρόεδρος των ΗΠΑ. Το βιβλίο έγινε ταινία το 1977 με πρωταγωνιστή τον Τζεφ Μπρίτζες.

ΑΠΟΠΕΙΡΕΣ ΚΑΤΑ ΠΡΟΕΔΡΩΝ. Από τον Κένεντι μέχρι τον Ντόναλντ Τραμπ, όλοι οι πλανητάρχες πλην του Λίντον Τζόνσον και του Μπαράκ Ομπάμα έχουν κινδυνεύσει να χάσουν δολίως τη ζωή τους. Δυο απόπειρες έγιναν  κατά της ζωής του Ρίτσαρντ Νίξον – επίσης ταινία από τον Στόουν, το «Nixon» με μια ερμηνεία – καρικατούρα του Αντονι Χόπκινς -, του Τζέραλντ Φορντ και του Μπιλ Κλίντον. Από μια απόπειρα κατά της ζωής τους είχαν ο Τζίμι Κάρτερ, ο Ρόναλντ Ρίγκαν, ο Τζορτζ Μπους πρεσβύτερος και ο γιος του, Τζορτζ Μπους νεότερος, τον οποίο υποδύθηκε ο Τζος Μπρόλιν στη μάλλον αχρείαστη ταινία και πάλι του Στόουν, το «W.». Τον υποδύθηκε όμως και ο Σαμ Ρόκγουελ στο πολύ πιο ενδιαφέρον «Vice» (2018) του Ανταμ Μακέι πάνω στον βίο και την πολιτεία ενός άλλου αντιπαθέστατου κυρίου της πολιτικής, του επί Μπους αντιπροέδρου των ΗΠΑ Ντικ Τσένεϊ (Κρίστιαν Μπέιλ).

Το κακό βέβαια είχε ξεκινήσει πολύ πριν από τον Κένεντι. Ο Αντριου Τζάκσον ήταν ο πρώτος αμερικανός πρόεδρος που το 1835 βρέθηκε στο στόχαστρο δολοφόνου και ο Αβραάμ Λίνκολν, υπήρξε το πρώτο θύμα προεδρικής δολοφονίας όταν στις 14 Απριλίου του 1865 πυροβολήθηκε από τον Φρανκ Μπουθ ενώ παρακολουθούσε θέατρο στην Ουάσινγκτον.

Διόλου τυχαία ο Λίνκολν είναι ο σταρ πρόεδρος των ΗΠΑ στο σινεμά. Πολυπαιγμένος σε ταινίες όπως «Ο νεαρός κύριος Λίνκολν» («Young Mr. Lincoln», 1939) του Τζον Φορντ με τον Χένρι Φόντα, ο «Δημοκράτης» («Abe Lincoln in Illinois», 1940) του Τζον Κρόμγουελ με τον Ρέιμοντ Μάσεϊ και βέβαια, ο σχετικά πρόσφατος «Λίνκολν» του Στίβεν Σπίλμπεργκ για τον οποίο ο Ντάνιελ Ντέι Λιούις κέρδισε το τρίτο Οσκαρ του στην κατηγορία του Α’ ανδρικού ρόλου.

Επίσης, στην υποτιμημένη ταινία «Υπόπτη συνωμοσίας» («The Conspirator», 2010) ο Ρόμπερτ Ρέντφορντ μιλά για την περίπτωση της Μέρι Σουράτ (Ρόμπιν Ράιτ) η οποία αν και αθώα παρ’ ολίγο να καταδικαστεί ως ένοχη για ανάμειξη στη σκευωρία κατά της ζωής του Λίνκολν. Χρειαζόταν, βλέπετε, ένα εξιλαστήριο θύμα.

ΚΑΙ ΤΟ ΠΑΡΑΜΥΘΙ… Στο καθαρά ψυχαγωγικό κομμάτι της σόου μπίζνες του Χόλιγουντ, η υπερβολή συχνά αλωνίζει και ταινίες όπως το «Λευκός Οίκος η πτώση» (όπου πρόεδρος είναι μαύρος λόγω Ομπάμα, ο Τζέιμι Φοξ) και το «Ο Ολυμπος έπεσε» είναι τρανταχτά παραδείγματα. Στο απίστευτο αλλά διασκεδαστικό παραμύθι του Βόλφγκανγκ Πέτερσεν «Air Force One», ο Γκάρι Ολντμαν ηγείται της αεροπειρατείας του αεροσκάφους του προέδρου των ΗΠΑ και ο μόνος άνθρωπος που θα έχει αντιρρήσεις θα είναι ο ίδιος ο… πρόεδρος, τον οποίο υποδύεται ο Χάρισον Φορντ. Το 1993 και πάλι ο Πέτερσεν αντιμετώπισε με λιγότερες δόσεις υπερβολής το θέμα της «Δεύτερης ευκαιρίας» («In the line of fire») όπου για μια ακόμη φορά το φάντασμα του Κένεντι πλανάται στο σενάριο. Ενας βετεράνος μυστικός πράκτορας στην υπηρεσία προστασίας του προέδρου των ΗΠΑ (Κλιντ Ιστγουντ) ζει με ενοχές: καθώς πιστεύει ότι στις 22 Νοεμβρίου του 1963, δεν έπραξε σωστά το καθήκον του (χρησιμοποιώντας το σώμα του ως ασπίδα), με αποτέλεσμα ο πρόεδρος Τζον Φ. Κένεντι να δεχθεί τη θανάσιμη σφαίρα!