Τα προκαταρκτικά {LF}μιας διαπραγμάτευσης που δεν ξεκίνησε ποτέ…

Διερευνητικές ή αλλιώς «προκαταρκτικά». Μια διαδικασία διαλόγου, μη δεσμευτική, άκρως εμπιστευτική, χωρίς πρακτικά (πέραν κάποιων άτυπων σημειωμάτων), που δεν μπορεί να καταλήξει σε καμία συμφωνία, παρά μόνο σε σύγκλιση απόψεων, η οποία μετά την έγκριση της πολιτικής ηγεσίας δύναται να γίνει η αφετηρία ώστε να ξεκινήσει η διαπραγμάτευση. Ενας διάλογος χωρίς χρονοδιαγράμματα και χωρίς ατζέντα.

Κάπως έτσι, με ταυτόχρονη δήλωσή τους οι εκπρόσωποι των υπουργείων Εξωτερικών Ελλάδας και Τουρκίας στις 8 Μαρτίου 2002 ανακοίνωσαν την έναρξη των διερευνητικών επαφών, μετά τη σχετική συμφωνία του Γιώργου Α. Παπανδρέου με τον Ισμαήλ Τζεμ. Ημερομηνία αφετηρίας η 12η Μαρτίου 2002 και πρώτη συνάντηση στην Αγκυρα. Οι διερευνητικές εκκινούν με τον πρέσβη και τότε γενικό διευθυντή του ΥΠΕΞ Αναστάσιο Σκοπελίτη στο τιμόνι και τον ομότιμο καθηγητή του Πανεπιστημίου Αθηνών και μέλος του Επιστημονικού Συμβουλίου του ΥΠΕΞ Αργύρη Φατούρο, για την ελληνική πλευρά, ενώ από την τουρκική πλευρά προσέρχονται ο γενικός γραμματέας του ΥΠΕΞ, πρέσβης Ουγούρ Ζιγιάλ, και ο νομικός σύμβουλος του τουρκικού ΥΠΕΞ Ντενίζ Μπουλούκμπασι. Ο Πάνος Μπεγλίτης ως εκπρόσωπος του ΥΠΕΞ σημειώνει κατά την ανακοίνωση ότι «δεν υπάρχει ατζέντα. Η απόφαση των δύο υπουργών Εξωτερικών είναι η έναρξη διερευνητικών επαφών μεταξύ των δύο χωρών για να βρεθούν τα σημεία σύγκλισης προκειμένου να προχωρήσει ο διάλογος. Ο διάλογος, όπως έχει τονίσει η ελληνική πλευρά, η ελληνική κυβέρνηση και ο υπουργός Εξωτερικών, συνδέεται με τη μόνη νομική διαφορά που υπάρχει μεταξύ των δύο χωρών, το θέμα της οριοθέτησης της υφαλοκρηπίδας». Ωστόσο το τουρκικό ΥΠΕΞ από τότε επέμενε και στο «θεμελιώδες πρόβλημα των νησιών αμφισβητούμενης κυριαρχίας στο Αιγαίο» και έχει προχωρήσει αρκετά μέχρι σήμερα.

Καχυποψία και επιφυλάξεις

Και αν για την Ελλάδα τότε και πολύ περισσότερο σήμερα ο διάλογος έπρεπε να αφορά και να στοχεύει στην υφαλοκρηπίδα, για την Τουρκία, που από τότε μέχρι σήμερα έχει αλλάξει ριζικά, στόχος παραμένει μια εφ’ όλης της ύλης διαπραγμάτευση, με όλες τις διεκδικήσεις της στο τραπέζι. Ενα ζήτημα που τονίζουν ιδιαίτερα όσοι εμφανίζονται καχύποπτοι έως και αρνητικοί στην επανέναρξη του διαλόγου, σημειώνοντας και την ενδεχόμενη προσπάθεια η Αγκυρα να επιχειρήσει να εκμεταλλευθεί τις συνομιλίες στους ισχυρισμούς της περί τετελεσμένων, μέσω και στοχευμένων διαρροών, ακόμα και να επιχειρήσει να εκτροχιάσει τη συζήτηση και να παρουσιάσει ως υπαίτια ενός νέου ναυαγίου την Αθήνα. Στον αντίποδα, οι υπέρμαχοι των συνομιλιών χαρακτηρίζουν τις διερευνητικές ως «ιδανική συνθήκη» για την επαναφορά των διαύλων επικοινωνίας μέσω ενός διαλόγου που, όπως λένε, έχει σχεδιαστεί ώστε να μη δημιουργεί προηγούμενα… Ενός διαλόγου που, όπως ευελπιστούν στην Αθήνα, θα δώσει χρόνο και στις δύο πλευρές, προσφέροντας μια περίοδο χωρίς κλιμάκωση εντάσεων και απειλών «ατυχήματος» με ανεξέλεγκτες συνέπειες, δεδομένης και της απειλής «ευρωπαϊκών κυρώσεων» απέναντι στην Τουρκία.

Τα «προκαταρκτικά» Ελλάδας – Τουρκίας αυτή τη φορά εκκινούν από μια σαφώς χειρότερη αφετηρία. Με την Τουρκία να επιχειρεί να επιβάλει το τουρκολιβυκό μνημόνιο, στο πλαίσιο των διεκδικήσεων του δόγματος της «Γαλάζιας Πατρίδας», ενισχύοντας τον αναθεωρητισμό της και έχοντας φέρει επί σειρά μηνών το σεισμογραφικό «Ορούτς Ρέις» στην ελληνική υφαλοκρηπίδα, δηλώνοντας στο εσωτερικό της αλλά και στο εξωτερικό τη διάθεσή της να παρουσιαστεί ως περιφερειακή δύναμη, που δύναται να προχωρά στην ατζέντα της αγνοώντας τη διεθνή δυσαρέσκεια… Σημαντικές και οι αλλαγές μετά το αποτυχημένο πραξικόπημα στην Τουρκία το 2016, που άλλαξε το ΥΠΕΞ της και ισχυροποίησε και την παρεμβατικότητα του υπουργείου Αμυνας…

Χαμηλά ο πήχης

Ωστόσο, η γεωγραφία δεν αλλάζει και, έστω και αν κανείς δεν είναι αρκετά αισιόδοξος ώστε να περιμένει θεαματικά αποτελέσματα, οι διερευνητικές εκκινούν, με τον πήχη να είναι εξαιρετικά χαμηλά, ιδιαίτερα από την πλευρά της Ελλάδας, δεδομένης και της ρητορικής της Τουρκίας, που δεν δείχνει διάθεση υποχωρήσεων. Στο «ρινγκ» των συνομιλιών, των οποίων ο 61ος γύρος θα διεξαχθεί στην Κωνσταντινούπολη στις 25 Ιανουαρίου, μπαίνει ξανά ως επικεφαλής για την ελληνική πλευρά ο πρέσβης ε.τ. Παύλος Αποστολίδης, ο πρέσβης Αλέξανδρος Κουγιού και η διευθύντρια του γραφείου του γενικού γραμματέα του υπουργείου Εξωτερικών Ιφιγένεια Καναρά. Επικεφαλής της τουρκικής ομάδας, σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, θα είναι ο μόνιμος υφυπουργός Σεντάτ Ονάλ και ο διευθυντής του ΥΠΕΞ Τσαγατάι Ερτσιγές.

Ο Αποστολίδης, ο «λόρδος» της διπλωματίας, ήρεμος και ευγενής, φημίζεται για την ικανότητά του να μη «χάνει την μπάλα» από τα πόδια του ποτέ, να μην επιτρέπει εκτροπές και να μένει πιστός στη γραμμή που του έχει δοθεί από την αρχή μέχρι το τέλος. Η επιλογή Ονάλ από την άλλη πλευρά χαρακτηρίζεται αναμενόμενη, ενώ ο «άσος στο μανίκι» της τουρκικής πλευράς είναι ο Ερτσιγές, ο αρχιτέκτονας της πολιτικής περί θαλάσσιων ζωνών της Τουρκίας και υπέρμαχος του αξιώματος ότι τα νησιά δεν δικαιούνται θαλάσσιες ζώνες.

Ενα στοίχημα που πολλοί το θεωρούν χαμένο από την αρχή, ενώ και όσοι πιστεύουν σε αυτό υπογραμμίζουν ότι στην εξέλιξή του απαιτείται προετοιμασία για παραχωρήσεις και υποχωρήσεις και από τις δύο πλευρές, βάζοντας πολλούς αστερίσκους στις προϋποθέσεις υπό τις οποίες η Τουρκία θα δεχθεί την παραπομπή του ζητήματος στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης.