Ερχονται φουρτούνες στις «θαλάσσιες ζώνες»

«Μας έλεγαν πως δεν μπορούν να ξεκινήσουν οι διερευνητικές όσο το “Ορούτς Ρέις” βρίσκεται στην περιοχή. Το πλοίο έφυγε από εκεί και για περίπου έξι μήνες θα κάνει έρευνες σε άλλη περιοχή. Ετσι η Ελλάδα δεν έχει καμία δικαιολογία». Λέγοντας αυτά, ο τούρκος υπουργός Εξωτερικών κάλεσε σε επανέναρξη των ελληνοτουρκικών επαφών. Σε «διάλογο χωρίς προϋποθέσεις επί όλων των θεμάτων που συζητήθηκαν στους 60 γύρους συνομιλιών». Η Ελλάδα λέει ότι δεν κάνει τέτοιο διάλογο. Ομως αποδέχθηκε την πρόσκληση. Με το που έσπευσε να πει το «ναι», Ερντογάν και Τσαβούσογλου επιτέθηκαν στην Ελλάδα, ότι δήθεν παραβιάζει την κυριαρχία τους και κάνει επιθετικές ενέργειες στο Αιγαίο! Αυτή ήταν η τουρκική απάντηση στην ελληνική οπισθοχώρηση. Ηδη όμως η κυβέρνηση είχε φύγει από την πάγια ελληνική θέση ότι η μόνη διαφορά με την Τουρκία αφορά την υφαλοκρηπίδα. Χωρίς να είναι καθαρό τι την έχει διαδεχθεί. Κάτι που θα φανεί από τις 25 και μετά. Στην ουσία το ερώτημα αφορά το πόσο έχει μετακινηθεί η ελληνική πλευρά. Γιατί η τουρκική είναι δεδομένο ότι είναι ακλόνητη. Η τουρκική θέση παραμένει η ανοιχτή και πλήρης αμφισβήτηση της Συνθήκης της Λωζάννης και μιας μακράς σειράς ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων που πηγάζουν από αυτήν.

Το μέτρο της ελληνικής διολίσθησης δίνεται από την αντικατάσταση της έννοιας «υφαλοκρηπίδα» με την έννοια «θαλάσσιες ζώνες». Τον όρο χρησιμοποίησε πρώτος ο Πρωθυπουργός προ καιρού σε συνέντευξή του εκτός Ελλάδας. Αυτός ο διπλωματικός νεολογισμός έχει ασφαλώς τη σημασία του. Που επιβεβαιώθηκε εκ νέου, πάλι από τον Πρωθυπουργό, μετά την πρόσκληση Τσαβούσογλου. Από την Πορτογαλία ο Κυριάκος Μητσοτάκης είπε ότι πρέπει «να σταματήσουμε να παίζουμε τις κουμπάρες και να πάμε σε διάλογο», ανακοινώνοντας την πρόθεση της Ελλάδας να προσέλθει στις διερευνητικές συνομιλίες. «Η Ελλάδα θα προσέλθει στις διερευνητικές επαφές, όταν οριστικοποιηθεί η σχετική ημερομηνία, ακολουθώντας και τις κατευθύνσεις του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου να συνεχίσουμε από εκεί που σταματήσαμε το 2016 και να κάνουμε, ελπίζω, πρόοδο στο ζήτημα του καθορισμού των θαλάσσιων ζωνών» είπε ο Πρωθυπουργός.

Οι «θαλάσσιες ζώνες» είναι το ελάχιστο που βρίσκεται πια επισήμως στην ατζέντα των ελληνοτουρκικών διαπραγματεύσεων. Η Ελλάδα έχει ήδη αποδεχθεί ότι δέχεται να συζητήσει γι’ αυτές πριν καν καθίσει στο τραπέζι. Ομως τι ακριβώς σημαίνει «θαλάσσιες ζώνες»; Και πώς αυτό που μπορεί να σημαίνει μπορεί και να γίνει αντικείμενο διαλόγου και ρύθμισης σε επίπεδο διεθνούς δικαίου και διμερών διακρατικών συμφωνιών; Σε ποιες υφιστάμενες συνθήκες υπάρχει ο όρος; Και πώς; Είναι προφανές ότι τα ερωτήματα αυτά δεν απασχόλησαν την κυβέρνηση.

Σε αντίθεση με την υφαλοκρηπίδα, που είναι σαφής νομική έννοια και δεν επιδέχεται αμφισβήτηση ως προς το περιεχόμενο και την ουσία της, οι «θαλάσσιες ζώνες» δεν είναι ούτε «μία», ούτε σαφής, ούτε καν νομική τελικά έννοια. Είναι γκρίζος νεολογικός όρος που περιλαμβάνει τουλάχιστον δύο νομικές έννοιες: την υφαλοκρηπίδα και την ΑΟΖ. Και πιθανότατα και άλλες. Ετσι, για να «ρυθμίσει» κανείς τις «θαλάσσιες ζώνες» πρέπει να μιλήσει τουλάχιστον για τα δύο παραπάνω. Και όχι μόνο γι’ αυτά. Παρά την πρωθυπουργική δήλωση ότι «δεν πρόκειται να συζητήσει καμία ελληνική κυβέρνηση θέματα περί αποστρατιωτικοποίησης νησιών ή γκρίζων ζωνών στο Αιγαίο», οι «θαλάσσιες ζώνες» κρύβουν άσχημες εκπλήξεις. Και μάλιστα όχι μόνο στη θάλασσα, αλλά και στη στεριά. Σε έναν διάλογο που η Αγκυρα τον εξεβίασε με απειλές και το Βερολίνο τον επέβαλε πιέζοντας ασφυκτικά: όταν «φύγουν» οι απειλές, έρχεται ο διάλογος. Ο διάλογος ήρθε. Οι απειλές δεν έφυγαν. Ούτε θα φύγουν. Γιατί η Τουρκία δεν κρύβει τι θέλει: να αλλάξει τα σύνορα.