Δείχνει το Substack το μέλλον;

Πόσες ακόμη συγκινήσεις μας επιφυλάσσει η δημοσιογραφία των social media και οι νέες πλατφόρμες; Τελευταία «ανακάλυψη» το Substack: η υπηρεσία που επιτρέπει στους επαγγελματίες της γραφής να συντάσσουν και να στέλνουν ενημερωτικά δελτία (newsletters) σε e-mail συνδρομητών. Οι επαγγελματίες μάλιστα μπορούν να επιλέξουν εάν οι συνδρομές είναι δωρεάν ή πληρωμένες με ελάχιστη χρέωση πέντε δολάρια τον μήνα ή τριάντα δολάρια ετησίως, ενώ το Substack παίρνει το 10% των εσόδων.

Το 2019, η Substack συγκέντρωσε χρηματοδότηση 15 εκατομμυρίων δολαρίων, κυρίως από εταιρείες επιχειρηματικών κεφαλαίων της Andreessen Horowitz, για να αναπτυχθεί πάνω σε ένα νέο μοντέλο: της «οικονομίας του δημιουργού» ή «οικονομίας του πάθους». Το Substack καλύπτει ανησυχίες ενός ευρύτερου κοινού που αναζητά ανεξάρτητη ενημέρωση, αλλά «στα μέτρα» του, γραμμένη από μία έγκυρη υπογραφή.

Οπως το ενημερωτικό δελτίο «Maybe Baby» της Χάλεϊ Νάχμαν που για μερικούς μήνες του 2020 ήταν μεταξύ των κορυφαίων είκοσι πέντε πληρωμένων newsletters. Τα κείμενά της σχετικά με «τη δυσκολία να περιγράψεις συναισθήματα» είναι ζεστά, ειλικρινή, στοχαστικά και εύπεπτα στην πολιτική ανάλυσή τους, όπως αναφέρει το περιοδικό New Yorker. Αναφέρει θεωρητικούς όπως ο Καρλ Μαρξ, ο Ζαν Μποντριγιάρ, ο Μάρσαλ ΜακΛούαν, ενώ εξηγεί ότι στόχος της είναι να κάνει τους συνδρομητές να αισθάνονται ότι είχαν μόλις «μια μεγάλη συζήτηση με έναν φίλο βγαίνοντας  ελαφρώς λιγότερο ανήσυχοι ή μπερδεμένοι για την εξωγήινη δυστοπία με την οποία μοιάζει ο σύγχρονος κόσμος».

Μέχρι σήμερα, υπάρχουν χιλιάδες ενημερωτικά δελτία στο Substack και περισσότεροι από 250.000 συνδρομητές επί πληρωμή. Τον τελευταίο καιρό, οι πιο δημοφιλείς δημοσιεύσεις έχουν συμπεριλάβει το «Petition», το οποίο προσφέρει «ειδικές επενδύσεις, αναδιαρθρώσεις και ειδήσεις για πτώχευση» προς 49 δολάρια τον μήνα. Ακολουθεί το «The Corners by Nadia Bolz-Weber», μια συλλογή από ασυνήθιστες προσευχές, διαλογισμούς και πνευματικές έρευνες (πέντε δολάρια τον μήνα), το δεκαπενθήμερο «ParentData», από την Εμιλι Οστερ, που ενημερώνει τους γονείς ακολουθώντας μια επιστημονική προσέγγιση δεδομένων, πάνω σε θέματα όπως εγκυμοσύνη και  έκθεση στο αλκοόλ, η κατάψυξη του μητρικού γάλακτος και τα μικροπλαστικά. Το «Letters from an American», είναι ένα ενημερωτικό δελτίο που συγκρίνει την τρέχουσα πολιτική κατάσταση και τα ιστορικά γεγονότα. Το υπογράφει η Χέδερ Κοξ Ρίτσαρντσον, καθηγήτρια ιστορίας στο Boston College και βρίσκεται σταθερά στην κορυφή του βαθμολογικού πίνακα πολιτικής της πλατφόρμας του Substack.

Οι άνθρωποι που κινούνται γύρω από τη Silicon Valley είναι οι  πρώτοι που υιοθετούν νέα καταναλωτικά προϊόντα, γι’ αυτό και  υπάρχει πληθώρα ενημερωτικών δελτίων σχετικά με την επιχειρηματικότητα. Αφθονα είναι και τα αφιερωμένα στον σεξισμό, στον αθλητισμό, τη μαγεία, το ντιζάιν, το κρίκετ, τις συναυλίες του Μπομπ Ντίλαν, τις σχέσεις ανθρώπου και ζώων. Το «David» είναι μια σειρά στήριξης για την οικογένεια, τη λογοτεχνία και τη σεξουαλικότητα, φαινομενικά δομημένη γύρω από όλους του Ντέιβιντ της Ιστορίας: Μπάουι, Φόστερ Ουάλας, Χάιντ Πιρς, Λιντς. Το «Beauty IRL», πάλι, περιέχει δοκίμια και αναφορές για την ομορφιά, την πολιτική και την ποπ κουλτούρα, το «Foreign Bodies» εστιάζει στις κοινότητες των μεταναστών και των προσφύγων, το «Books on Cities» παρουσιάζει βιβλία για πόλεις.

Οι «συγγραφείς». Στην ποικιλία του, το Substack μοιάζει με την μπλογκόσφαιρα. Παράγεται από ένα μείγμα δημοσιογράφων καριέρας, μπλόγκερς, μυθιστοριογράφων, χομπίστες και επαγγελματίες που επιδιώκουν να πουλήσουν τις προσωπικές τους μάρκες. Η εταιρεία προσπάθησε να προσλάβει συγγραφείς υψηλού προφίλ, προσφέροντας (σε λίγους επιλεγμένους) επιδόματα υγειονομικής περίθαλψης, τεχνολογικό εξοπλισμό και χρήματα. Σε ορισμένες περιπτώσεις έχει επίσης καταβάλει εξαψήφιες προκαταβολές, ενθαρρύνοντας τους συγγραφείς να παράγουν έργο χωρίς μόνιμη εργασία.

Το δημοσιογραφικό περιεχόμενο έχει εγγενή αξία και δεν πρέπει να διανέμεται δωρεάν, υπονοεί το Substack, που αυτοσυστήνεται ως η «επανεφεύρεση των εκδοτικών οργανισμών», «ο πρωτοπόρος σε ένα νέο επιχειρηματικό μοντέλο για τον πολιτισμό» ή ως «η προσπάθεια οικοδόμησης μιας εναλλακτικής οικονομίας των μέσων ενημέρωσης που δίνει στους δημοσιογράφους αυτονομία». Με άλλα λόγια το Substack διαφημίζεται ως «ένα καλύτερο μέλλον για την ενημέρωση», ως ανταπάντηση στις πλατφόρμες κοινωνικών μέσων όπως το Facebook και το Twitter, γράφοντας στην αρχική σελίδα του: «Πάρτε πίσω το μυαλό σας».

Ομως είναι λίγα τα δελτία του Substack με πρωτότυπα ρεπορτάζ. Η πλειονότητα των newsletters προσφέρουν προσωπική γραφή, κομμάτια γνώμης, έρευνα και αναλύσεις. Για την ιστορικό των μέσων μαζικής ενημέρωσης και καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης, Λίζα Γκίτελμαν, το Substack είναι κάτι πιο παράξενο, όπως αναφέρει στον New Yorker: «Είναι η δημοκρατία της νεοφιλελεύθερης αυτο-ενδυνάμωσης. Το μήνυμα προς τους χρήστες είναι ότι μπορούν να ενισχύσουν τον εαυτό τους δημιουργώντας».

Προκύπτει λοιπόν ένα ερώτημα: θέλουν οι άνθρωποι έναν κόσμο στον οποίο τα συνδρομητικά ενημερωτικά δελτία ανταγωνίζονται περιοδικά και εφημερίδες; Ενας ισχυρός Τύπος είναι απαραίτητος σε μια εύρυθμη δημοκρατία. Το να κατορθώνουμε να λογοδοτούν ισχυροί άνθρωποι και θεσμοί είναι δαπανηρό και επίπονο. Ας μην ξεχνάμε λοιπόν ότι το οποιοδήποτε άρθρο που θεωρούμε δεδομένο και προέρχεται από κάποιο οργανισμό μίντια είναι το αποτέλεσμα της συνεργασίας μεταξύ συγγραφέων, επιμελητών, διορθωτών, ελεγκτών γεγονότων και παραγωγών.