Η Ιστορία {LF}σε μικρογραφία

Το βιβλίο του Δημήτρη Μπαχάρα καλύπτει ένα σημαντικό βιβλιογραφικό κενό καθώς καταπιάνεται με τη σημαντικότερη πολιτική οικογένεια των Πατρών, η οποία ανέδειξε έναν πρωθυπουργό, τέσσερις δημάρχους και οκτώ βουλευτές. Ο συγγραφέας έχοντας στη διάθεσή του το αδημοσίευτο αρχείο της οικογένειας Ρούφου αλλά και πληθώρα άλλων αρχειακών τεκμηρίων κατορθώνει να παρουσιάσει ολοκληρωμένα και με σφαιρικότητα τη δράση των μελών∙ όχι μόνο ως ξεχωριστές μονάδες αλλά και ως υποκείμενα ανήκοντα και δρώντα σε ένα γενικότερο σύνολο, είτε αυτό είναι ο οικογενειακός πυρήνας, είτε μια υπό διαμόρφωση αστική τάξη της εποχής. Ετσι το βιβλίο χωρίζεται σε δύο μέρη: στο πρώτο επιλέγεται η γραμμική παρουσίαση της σταδιοδρομίας των μελών της οικογένειας ενώ στο δεύτερο επιχειρείται μια πιο εκτενής ανάλυση των πολιτικών και οικογενειακών στρατηγικών.

Στο πρώτο μέρος παρουσιάζονται λεπτομερώς οι πέντε γενιές Ρούφων αρχής γενομένης από τον Αθανάσιο Κανακάρη – Ρούφο, ο αδόκητος θάνατος του οποίου – το 1823 – στέρησε από τον απελευθερωτικό αγώνα μια σημαίνουσα και οικουμενικά αναγνωρισμένη προσωπικότητα. Εν συνεχεία κεντρική θέση μεταξύ των βιογραφουμένων – με άνω των εξήντα σελίδων παρουσίαση – καταλαμβάνει το κεφάλαιο που αφορά τον Μπενιζέλο Ρούφο. Προσωπικότητα πανελλήνιας εμβέλειας, κατόρθωσε να ξεπεράσει την πολιτικά άγονη περίοδο της οθωνικής βασιλείας και να αναδειχθεί πρωθυπουργός σε μία κρίσιμη και μεταβατική περίοδο για τη χώρα. Παράλληλα ανέπτυξε σημαντική οικονομική δραστηριότητα με συμμετοχή σε καινοτόμα – για την εποχή – εγχειρήματα όπως ήταν οι ατμοπλοϊκές και ασφαλιστικές εταιρείες. Αλλά και από την παράθεση των βιογραφικών  των παιδιών του προκύπτουν ενδιαφέροντα συμπεράσματα. Και αν οι Θάνος Κανακάρης – Ρούφος και Γεώργιος Ρούφος αποτελούν λόγω της θητείας και του έργου τους ως δήμαρχοι Πατρέων γνωστές παρουσίες, δεν μπορεί να ειπωθεί το ίδιο για τους Ανδρέα, Αγγελή και Ιωάννη Ρούφο, η δράση των οποίων σκιαγραφείται όσο το δυνατόν εκτενέστερα. Το πρώτο μέρος συμπληρώνεται με την παρουσίαση της πορείας του δημάρχου Πατρέων, Λαλάκη Ρούφου, του βουλευτή και υπουργού, Λουκά Κανακάρη – Ρούφου και του διπλωμάτη και λογοτέχνη Ρόδη Κανακάρη – Ρούφου. Εν τέλει ο αναγνώστης μέσα από την περιδιάβαση στη ζωή των προσώπων κατορθώνει μέσα από τη ματιά των ίδιων των βιογραφουμένων να παρακολουθήσει τις πολιτικές και κοινωνικές εξελίξεις της εποχής.

Δράση συνόλου

Το δεύτερο, ωστόσο, μέρος αποτελεί και την πεμπτουσία του έργου καθώς οι υπό διαπραγμάτευση θεματικές (Ρουφικό Κόμμα, οικονομική διαχείριση, οικογενειακές στρατηγικές) ξεπερνούν τα όρια της κλασικής βιογραφίας. Ο συγγραφέας επιχειρεί να διερευνήσει τα πρόσωπα μέσα από τη δράση τους ως συνόλου, είτε αυτή εντάσσεται στο πλαίσιο των οικογενειακών δεσμών, είτε σε ένα ευρύτερο – πλην όμως τοπικό – πλαίσιο κομματικής συστράτευσης (Ρουφικό Κόμμα).  Για πρώτη φορά εξετάζονται η δράση και τα χαρακτηριστικά του Ρουφικού Κόμματος και εξάγονται γενικότερα συμπεράσματα για τη δράση των τοπικών σχηματισμών και την αντοχή αυτών έναντι των ευρύτερων νεωτερικών πολιτικών σχημάτων. Η ανάλυση των οικονομικών δεδομένων της οικογένειας Ρούφου που ακολουθεί επιβεβαιώνει αλλά και διαψεύδει μέχρι τώρα παραδεδεγμένες παραδοχές. Ετσι, η οικογένεια δεν φαίνεται – όπως θα ανέμενε κανείς – να εξέρχεται οικονομικά κατεστραμμένη από τον απελευθερωτικό αγώνα ενώ επιβεβαιώνεται πλήρως η διατυπωμένη υπόθεση σχετικά με το πολυδάπανο της αποκλειστικής ενασχόλησης με την πολιτική. Δεν είναι τυχαίο ότι μετά τον θάνατο του Μπενιζέλου Ρούφου, η οικογενειακή περιουσία βαίνει μειούμενη σε μια προσπάθεια αποπληρωμής παλαιών χρεών και χρηματοδότησης των άμεσων πολιτικών και κοινωνικών αναγκών. Στο ίδιο ερμηνευτικό πλαίσιο πρέπει να ενταχθεί και η επόμενη ενότητα που αφορά τη συγκρότηση οικογενειακού και κοινωνικού δικτύου μέσα από τη σύναψη επιγαμιών με άλλες σημαντικές οικογένειες, πεδίο με σημαντικές οικονομικές πτυχές λόγω του θεσμού της προικοδοσίας αλλά και της ένταξης σε ευρύτερα κοινωνικά δίκτυα.

Η έκδοση συνιστά χρήσιμη συμβολή στη μελέτη των οικογενειακών συνόλων και παράλληλα προσφέρει νέα συμπεράσματα γενικότερου ενδιαφέροντος που εκφεύγουν των στενών τοπικών ορίων και άπτονται της χάραξης οικογενειακών, κοινωνικών και οικονομικών στρατηγικών στο νέο ανεξάρτητο ελληνικό κράτος. Ερχεται δε να πλαισιώσει την εκδοτική παραγωγή λίγο πριν συμπληρωθούν 200 χρόνια από μια κορυφαία στιγμή του ελληνικού διαφωτισμού: την Ελληνική Επανάσταση του 1821.

Ο Δημήτρης Λιούρδης είναι δικηγόρος, αντιπρόεδρος του Wikimedia Community Greece

Δημήτρης Μπαχάρας
Αρχοντικές οικογένειες
της Πελοποννήσου
Η οικογένεια Κανακάρη-Ρούφου
Εκδ. Εστία, σελ. 356
Τιμή: 18 ευρώ