Κουρασμένοι πολίτες, βιαστικοί πολιτικοί

Κουραστήκαμε. Αν κάτι βεβαιώνουν οι νέες δημοσκοπήσεις των ημερών είναι αυτό: η πανδημία μας κούρασε. Την άνοιξη το θερμόμετρο έδειχνε κάτι σαν φοβισμένη αισιοδοξία. Μεγάλος φόβος απέναντι στο άγνωστο αλλά και εμπιστοσύνη στην ικανότητά μας να τα βγάλουμε πέρα και προπάντων εμπιστοσύνη, πρωτοφανής εμπιστοσύνη, στη δυνατότητα της Πολιτείας να μας οδηγήσει σωστά. Επειτα ο φόβος υποχώρησε κάπως. Το έδειχναν οι μετρήσεις, το έδειχναν και οι συμπεριφορές. Μα τώρα που ο κορωνοϊός αγρίεψε και οι περισσότεροι έχουμε πια την εμπειρία κάποιου στον κύκλο μας που αρρώστησε, ο φόβος επέστρεψε, οι αντιεμβολιαστικές δεισιδαιμονίες υποχώρησαν μα βρεθήκαμε, ταυτόχρονα, σε έναν τόπο πολύ πιο σκοτεινό. Οπου μας έχουν πλημμυρίσει η ανασφάλεια και η απαισιοδοξία. Οπου η δυσπιστία έχει πάρει τη θέση της εμπιστοσύνης, ο θυμός τη θέση της ελπίδας, η κούραση τη θέση της αισιοδοξίας. Κι αν χρειάζεται ένα πιο χειροπιαστό σημάδι της αλλαγής, το δίνουν ίσως τα αισθήματά μας απέναντι στον εθνικό μας εξομολογητή, τον Σωτήρη Τσιόδρα. Ο άνθρωπος που έγινε το σύμβολο της επιτυχίας στη μάχη με τον κορωνοϊό παραμένει, σύμφωνα με τη δημοσκόπηση της MRB, το δημοφιλέστερο από τα δημόσια πρόσωπα. Αλλά η πάνδημη, την άνοιξη, δημοτικότητά του έχει περιοριστεί σε ένα κάπως χλιαρό 56%.

Οι γενικεύσεις είναι, βέβαια, συχνά παραπλανητικές. Δεν στεκόμαστε όλοι με τον ίδιο τρόπο απέναντι στην πανδημία. Μια από τις πιο ενδιαφέρουσες έρευνες των ημερών, από την πρωτοεμφανιζόμενη εταιρεία Longlust, εξερευνώντας τα συναισθήματά μας, μας κατατάσσει σε τέσσερις σχεδόν ισοδύναμες ομάδες. Η πρώτη, η πολυπληθέστερη, είναι οι «θυμωμένοι», εκείνοι που αντιδρούν στην καταιγίδα με αντισυστημικά ανακλαστικά. Η δεύτερη είναι οι «καθηλωμένοι», οι νεότεροι προπάντων, που νιώθουν ότι η πανδημία τους στέρησε τον χρόνο, το οξυγόνο και την ικανότητα αντίδρασης. Η τρίτη ομάδα είναι οι «φοβισμένοι», εκείνοι που απλώς φοβούνται. Και υπάρχει και μια τέταρτη ομάδα – όχι μικρή: αντιπροσωπεύει το 24% – που δηλώνουν ήρεμοι, ψύχραιμοι, αισιόδοξοι. Σαν να μην μετακινήθηκαν από το κλίμα της άνοιξης.

Η εικόνα είναι πιο σύνθετη, λοιπόν. Μα το συμπέρασμα είναι καθαρό: Ζούμε αιχμάλωτοι στον καιρό της πανδημίας, με πέντε κυρίαρχα συναισθήματα (σύμφωνα με την έρευνα της Longlust): ανασφάλεια, κόπωση, στασιμότητα, θυμό και θλίψη. Ο φόβος ακολουθεί έκτος στη σειρά.

Επιχειρήστε να μεταφράσετε πολιτικά αυτήν την εικόνα. Προκύπτει, νομίζω, ένας κίνδυνος – ο κίνδυνος μιας νέου τύπου «λαϊκιστικής» παγίδας. Μα περισσότερο προκύπτει μια ανάγκη – για επιστροφή στο κλίμα της άνοιξης. Τότε που η πολιτική κακοφωνία είχε σιγήσει, οι ειδικοί, οι γιατροί, είχαν αναλάβει τα πρωτεία του λόγου, η εμπιστοσύνη είχε γίνει το κοινό νόμισμα και οι περισσότεροι μοιραζόμασταν, φοβισμένοι, μια βεβαιότητα ότι εκείνοι που μας δείχνουν τον δρόμο, ξέρουν πού ο δρόμος οδηγεί. Εν ολίγοις, χρειαζόμαστε να ξανακερδίσουμε μια αίσθηση ηγεσίας, την αίσθηση ότι σταθερά χέρια οδηγούν το τιμόνι κι ότι εκείνοι που οδηγούν μας νοιάζονται – όπως ήμασταν σίγουροι, για παράδειγμα, ότι ο Σωτήρης Τσιόδρας νοιάζεται και πονά τους ασθενείς του. Συγκρίνετε τώρα αυτήν την ανάγκη με την εικόνα της συζήτησης μεταξύ πολιτικών αρχηγών στη Βουλή, για τον προϋπολογισμό. Ηταν, και πάλι, όπως και σε προηγούμενες αντίστοιχες περιστάσεις, σαν να μη συμβαίνει τίποτε από όλα αυτά. Σαν ο λόγος των πολιτικών να είναι αυτοαναφορικός. Σαν ο χρόνος της πολιτικής να έχει αποσυγχρονιστεί με τον χρόνο της κοινωνίας. Σαν οι πολιτικοί αρχηγοί να έχουν – όχι όλοι, όχι πάντα – αφήσει ήδη πίσω τους την αγωνία της πανδημίας και των επιπτώσεών της στη ζωή των ανθρώπων, και να ζουν σε έναν χρόνο μέλλοντα, όπου μιλούν μεταξύ τους, όχι σ’ εμάς, κι όπου το σημαντικότερο είναι να κλείσουν τα λογιστικά βιβλία με τις (βέβαιες) πολιτικές ζημιές και τα (αβέβαια) πολιτικά οφέλη από τη συμφορά. Σαν να βιάζονται να βρεθούν στο γνώριμό τους περιβάλλον, όπου ο χρόνος είναι πάντα προεκλογικός, ο λόγος ξύλινα φανατικός κι όπου το μόνο που έχει σημασία είναι να συντηρείται ένα κλίμα μόνιμης πόλωσης. Παλιομοδίτικης πόλωσης.

Για όποιον έχει ακόμη όρεξη για πολιτικές αναγνώσεις, το παιχνίδι είναι εξαιρετικά διαφανές. Η κυβέρνηση φθείρεται, ο ΣΥΡΙΖΑ καθηλώνεται. Και, με αυτό το δεδομένο, οι κυβερνητικοί έχουν κάθε λόγο να επιλέγουν και να πριμοδοτούν, διά της πόλωσης, τον Τσίπρα ως αντίπαλο. Θα συνεχίσουν να το κάνουν, όσο στο κρίσιμο ερώτημα ποιος μπορεί να αντιμετωπίσει καλύτερα τα δύο σημαντικότερα προβλήματα, πανδημία και οικονομική ύφεση, το σκορ μεταξύ ΝΔ και ΣΥΡΙΖΑ είναι (δημοσκόπηση Pulse) 44-23 και 41-23, αντίστοιχα. Αλλά και οι προεδρικοί του ΣΥΡΙΖΑ έχουν κάθε λόγο να βοηθούν, διά της πόλωσης, τον Κυριάκο Μητσοτάκη, αφού κυνηγώντας, με πολακικό φανατισμό, το φάντασμα της «νεοφιλελεύθερης Ακροδεξιάς» όχι μόνον διατηρούν άκοπα τα πρωτεία της αντιπολίτευσης, αλλά και απαλλάσσονται εύκολα από το βάσανο να μεταβολίσουν την κυβερνητική τους εμπειρία, να την υπερβούν αυτοκριτικά, ώστε να μπορούν να διεκδικήσουν αξιοπιστία, ως εναλλακτική διακυβέρνησης.

Ευανάγνωστα όλα αυτά. Αλλά δεν παύουν να μοιάζουν με ανάρμοστη, ασύμβατη με το κοινωνικό κλίμα της κουρασμένης ανασφάλειας, άσκηση πολιτικής μηχανικής.