«Απαγορευμένοι» Rolling Stones από το 1972

Oλα ξεκίνησαν το 1972, όταν οι Rolling Stones κυκλοφόρησαν τον διπλό τους δίσκο «Exile on main street». Το εξώφυλλό του, ένα κολάζ με ασπρόμαυρες φωτογραφίες, ήταν προϊόν της πρώτης συνεργασίας του συγκροτήματος με τον Ρόμπερτ Φρανκ. Το εικαστικό αποτέλεσμα άρεσε στα μέλη της μπάντας και αποφάσισαν να πάνε τη συνεργασία τους ένα βήμα παραπέρα: πρότειναν στον ελβετό δημιουργό να κινηματογραφήσει την περιοδεία της παρουσίασης του δίσκου στις Ηνωμένες Πολιτείες. Το εγχείρημα φαινόταν από την αρχή πως δεν θα ήταν διόλου εύκολο. Γι’ αυτό και ο Φρανκ πριν πει το «ναι» έβαλε διάφορους όρους στη συμφωνία. Ενας από αυτούς ήταν να φέρει στην ομάδα του τον φωτογράφο Ντάνι Σέιμουρ και να έχει απόλυτη δημιουργική ελευθερία.

Οταν έδωσαν τα χέρια, ο Φρανκ ξεκίνησε αμέσως να καταγράφει με την κάμερά του ό,τι του κινούσε την περιέργεια στο σύμπαν των Rolling Stones. Η μπάντα για πρώτη φορά επισκεπτόταν, άλλωστε, τις ΗΠΑ μετά τα επεισόδια του Αλταμοντ της Καλιφόρνιας το 1969 και η αύρα αυτής της περιοδείας ήταν από νωρίς σκοτεινή. Ο Μικ Τζάγκερ από φόβο για επανάληψη των επεισοδίων είχε προσθέσει στην προσωπική του ασφάλεια δύο οπλισμένους σωματοφύλακες. Ακόμα είχε ζητήσει τη διαρκή παρουσία γιατρού σε όλο το ταξίδι. Οσο όμως κι αν η ιατρική επίβλεψη της περιοδείας ήταν ένα κάποιο φάρμακο για το ανήσυχο πνεύμα του Τζάγκερ, για τον Κιθ Ρίτσαρντς μπορεί να χαρακτηριστεί και ως φαρμάκι. Γιατί ο γιατρός συμφώνησε να του δώσει ελεύθερη πρόσβαση στο βαλιτσάκι του με όλες τις ουσίες που κουβαλούσε αν του χάριζε κάρτες εισόδου στα παρασκήνια με όλες τις κοπέλες που περιτριγύριζαν το συγκρότημα. Οπερ κι εγένετο!

Η κάμερα του Φρανκ κατέγραφε διαρκώς όλες τις μικρές και μεγάλες ατασθαλίες της μπάντας και έγινε σαν νέο μέλος τους, στα εύκολα και στα δύσκολα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα ο Ιούλιος του 1972, που οι μουσικοί συνελήφθησαν στο Γουόρικ επειδή επιτέθηκαν σ’ έναν δημοσιογράφο και έδειξαν απειθαρχία κατά των Αρχών. Ο σκηνοθέτης βρέθηκε κι αυτός πίσω από τα κάγκελα μαζί τους. Οσο κι αν η επικοινωνία του δημιουργού και των πρωταγωνιστών του ήταν καλή, τα πνεύματα οξύνθηκαν μόλις ολοκληρώθηκαν τα γυρίσματα του ντοκιμαντέρ. Το «Cocksucker Blues», όπως ονομάστηκε το φιλμ, τους έφερε σε δύσκολη θέση. Από το κάδρο του έβγαιναν διαρκώς σεξουαλικές σκηνές, στιγμιότυπα χρήσης ναρκωτικών και βανδαλισμών στα ξενοδοχεία που φιλοξενούσαν την μπάντα. Κάπου στο βάθος υπήρχαν και οι καλλιτέχνες Rolling Stones. Από αισθητικής πλευράς, το αποτέλεσμα ήταν σχεδόν άθλιο και δυσάρεστο σε αρκετές σκηνές. Οπως όταν οι συνεργάτες των Stones συναγωνίζονταν για να ξεγυμνώσουν γκρούπις τους. Ή όταν ο Ρίτσαρντς, σαν να κοιμάται, γέρνει αργά και κοιτάει την κάμερα με ένα απλανές βλέμμα, προφανώς αποτέλεσμα της επίδρασης κάποιου σκληρού ναρκωτικού.

Η ΠΡΩΤΗ ΑΠΑΓΟΡΕΥΣΗ. Μονόδρομος λοιπόν ήταν για το συγκρότημα η απαγόρευση της κυκλοφορίας του ντοκιμαντέρ. Η απόφαση αυτή βρήκε αντίθετο, όπως ήταν αναμενόμενο, τον Φρανκ, ο οποίος σε συνέντευξή του είχε δηλώσει: «Ενας ροκ σταρ δεν μπορεί να πάρει πολύ μεγάλη δόση πραγματικότητας. Ισως για άλλα πράγματα, ναι, αλλά όχι της πραγματικότητας». Για να λύσουν τις διαφορές τους, οι δύο πλευρές κατέληξαν στα δικαστήρια. Οι δικηγόροι της μπάντας στις αγορεύσεις τους υποστήριζαν πως το «Cocksucker Blues» ήταν μια ανάθεση και άρα ως πελάτες είχαν κάθε δικαίωμα να αποφασίσουν την τύχη του. Από την άλλη, ο Ρόμπερτ Φρανκ υπερασπίστηκε την καλλιτεχνική του ελευθερία και το δικαίωμα να προβάλλει το έργο του. Στο τέλος της διαδικασίας, οι δικαστές κατέληξαν σε μια μεσοβέζικη λύση. Εκριναν ότι το ντοκιμαντέρ ήταν όντως ιδιοκτησίας Rolling Stones, ωστόσο αυτό δεν θα μπορούσε να παρουσιαστεί χωρίς τη συγκατάθεσή τους, ούτε και να μείνει κλεισμένο σ’ ένα συρτάρι. Επιτρεπόταν λοιπόν να προβάλλεται μία φορά τον χρόνο, πάντα σε ένα καλλιτεχνικό πλαίσιο και παρουσία του σκηνοθέτη του.

Η λύση δεν ικανοποίησε καμία πλευρά, αλλά λειτούργησε εις βάρος της ίδιας της ταινίας, αφού κατέληξε τελικά να λησμονηθεί. Σε μία από τις σπάνιες προβολές της, το 2009, στο Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης της Νέας Υόρκης, ο επιμελητής της τότε έκθεσης Τζεφ Ρόζενχαϊμ, προλογίζοντάς την, αστειεύτηκε με το κοινό: «Κοιτάξτε δεξιά, κοιτάξτε αριστερά. Κάποιος από εσάς μπορεί να είναι ο Ρόμπερτ Φρανκ». Φημολογείται πως εκείνη την ημέρα ο Φρανκ δεν ήταν παρών, αν και ο Ρόζενχαϊμ ισχυρίστηκε πως βρισκόταν κάπου στο κτίριο. Κανείς δεν μπήκε στη διαδικασία να το εξακριβώσει. Οπως και μια δεκαετία αργότερα, όταν ο Γιοχάνες Κλάιν, επικεφαλής του φεστιβάλ In-Edit, επιβεβαίωσε πως ο σκηνοθέτης ήταν δίπλα τους το 2018, λίγους μήνες πριν φύγει ο Φρανκ από τη ζωή. Το μόνο σίγουρο είναι πως ο Φρανκ απουσίασε και από την πιο πρόσφατη προβολή του «Cocksucker Blues» πριν από δυο μέρες, στο πλαίσιο της Documenta Μαδρίτης. Η συγκεκριμένη προβολή είναι ιστορική αφού είναι η πρώτη μετά τον θάνατο του σκηνοθέτη του φιλμ.

ΔΙΑΡΡΟΕΣ ΣΤΟ YOUTUBE. «Η νομική κατάσταση της ταινίας δεν έχει αλλάξει» εξηγούν στην εφημερίδα «Ελ Παΐς» ο Τζέιμς Λάτιμερ και η Σεσίλια Μπαριονουέβο, προσκεκλημένοι καλλιτέχνες της Documenta Μαδρίτης, αλλά και ο Γκονθάλο ντε Πέδρο, καλλιτεχνικός διευθυντής της ισπανικής Ταινιοθήκης. «Από την αρχή η πρόταση ήταν πολύ σαφής, ειλικρινής και έγινε από μια ιστοριογραφική οπτική: να οργανώσουμε μια αναδρομική έκθεση για την κινηματογραφική δουλειά του Ρόμπερτ Φρανκ, προσπαθώντας να προσφέρουμε όσο το δυνατόν πιο ολοκληρωμένο προφίλ του έργου του» υποστηρίζουν οι άνθρωποι της έκθεσης. Αυτό το παιχνίδι με την ελεγχόμενη προβολή του ντοκιμαντέρ, τις πειρατικές του εκδόσεις που βγήκαν σε βίντεο και τώρα διαρρέουν στο YouΤube συνέβαλε στο να αποκτήσει μια άτυπη αίγλη. «Ο καλύτερος τρόπος για να αντικρούσει κάποιος αυτή την πολεμική είναι να διαβάσει το πλαίσιο της εποχής και άλλων ταινιών που τη χαρακτήρισαν. Εάν το “Pull my daisy” και “Me and my brother” εξακολουθούν να αγγίζουν την “αντικαλλιέργεια” της δεκαετίας του ’60, το “Cocksucker Blues” παίρνει τη θερμοκρασία μιας διαφορετικής εποχής, όπου η ελπίδα της προηγούμενης δεκαετίας έχει ήδη αρχίσει να συσσωρεύεται σε απογοήτευση και υπερβολή» καταλήγουν οι Λάτιμερ, Μπαριονουέβο και Ντε Πέδρο.