«Πάμε για την ελευθερία»

Ηταν η 39η επέτειος του στρατιωτικού νόμου που επέβαλε στις 13 Δεκεμβρίου του 1981 ο στρατηγός Γιαρουζέλσκι, ο τελευταίος κομμουνιστής ηγέτης της Πολωνίας, σε μια προσπάθεια να καταγγείλει τα κινήματα υπέρ της δημοκρατίας, όπως η «Αλληλεγγύη» του Λεχ Βαλέσα. «Το κυβερνών PiS», αιτιολόγησαν το timing οι διοργανωτές της διαδήλωσης, «διεξάγει έναν πόλεμο με ολόκληρο τον κόσμο: με τους νέους, με τους δασκάλους, με τους γιατρούς, με τους επιχειρηματίες, με τους εργαζομένους στον δημόσιο τομέα, με την Ευρώπη. Χωρίς να κηρύξουν κατάσταση έκτακτης ανάγκης, έχουν στην πραγματικότητα επιβάλει στρατιωτικό νόμο». Χιλιάδες άνθρωποι, λοιπόν, πρωτίστως γυναίκες και νέοι, συμμετείχαν προχθές σε μία ακόμα πορεία διαμαρτυρίας στη Βαρσοβία με σύνθημα «Πάμε για την ελευθερία. Πάμε για τα πάντα!».

Οι μαζικές κινητοποιήσεις ξεκίνησαν στις 22 Οκτωβρίου, μετά την απόφαση του Συνταγματικού Δικαστηρίου της Πολωνίας, το οποίο ελέγχεται απόλυτα από το κυβερνών κόμμα Νόμος και Δικαιοσύνη (PiS), να κηρύξει «αντισυνταγματική» την άμβλωση σε περίπτωση σοβαρής δυσμορφίας του εμβρύου – απαγορεύοντας ουσιαστικά όλες τις αμβλώσεις, πλην των περιπτώσεων βιασμού και αιμομιξίας, ή σοβαρού κινδύνου για τη ζωή της εγκύου. Μπροστά στο κύμα των διαδηλώσεων και την ένταση της οργής, οι αρχές αποφεύγουν να δημοσιεύσουν την απόφαση του Συνταγματικού Δικαστηρίου στην επίσημη Εφημερίδα της Κυβερνήσεως. Αλλά η κοινωνία των πολιτών δεν εφησυχάζει, άλλωστε οι διαδηλωτές δεν διαμαρτύρονται πια μόνο για την απαγόρευση των αμβλώσεων, ζητούν την αποχώρηση της λαϊκιστικής, ξενοφοβικής, εθνικιστικής κυβέρνησης της οποίας ηγείται, κι ας μην είναι πρωθυπουργός αλλά «απλώς» αντιπρόεδρος της κυβέρνησης, ο επικεφαλής του PiS Γιάροσλαβ Κατσίνσκι. Είναι μάλιστα η πρώτη φορά από το 2015 και την άνοδο του Νόμος και Δικαιοσύνη στην εξουσία που στους δρόμους βγαίνουν ως επί τω πλείστον οι νέοι, αυτή η γενιά που γεννήθηκε γύρω στο 2000 – και δίνει καμιά φορά την εντύπωση πως οι κινητοποιήσεις έχουν πάρει τη μορφή ενός γιγάντιου meme.

Τα συνθήματα που επιστρατεύουν στα πανό που κραδαίνουν είναι τόσο απροσδόκητα και αιρετικά που το Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης της Βαρσοβίας λάνσαρε, στα τέλη του Οκτωβρίου, ένα πρότζεκτ δημιουργίας ενός «δάσους από πανό» μπροστά στην έδρα του, ώστε να «συνεχίσουν να αντηχούν στη δημόσια σφαίρα». Ο ανταποκριτής της «Le Monde» σταχυολόγησε μερικά: «Λόγω επιδημίας, παρακαλείσθε όπως μείνετε στα δύο μέτρα απόσταση από τη μήτρα μου»· «Η κυβέρνηση δεν είναι εγκυμοσύνη, μπορούμε (ακόμα) να την ξεφορτωθούμε»· «Κατσίνσκι, ασχολήσου με τη δική σου γατούλα» (είναι πασίγνωστη η αγάπη του για τις γάτες)· «Μου ‘σπασαν τα νερά. Προσοχή, έρχεται τσουνάμι»· «Κατσίνσκι, με ανάγκασες να σβήσω το Netflix, δεν θα στο συγχωρήσω».

Πολύ σύντομα, όμως, οι υπόλοιποι Πολωνοί δεν θα μαθαίνουν για όλα αυτά – ή τουλάχιστον, θα μαθαίνουν όσα και όπως θέλει η κυβέρνηση να (τα) μαθαίνουν. Το πιστοποιεί η συμφωνία που έκλεισε την περασμένη εβδομάδα η μεγαλύτερη πετρελαϊκή εταιρεία της Πολωνίας, η Orlen, που ανήκει κατά 27,5% στην κυβέρνηση, για την εξαγορά του Polska Press από τους γερμανούς ιδιοκτήτες του, τον όμιλο Verlagsgruppe Passau. Αυτό σημαίνει, με απλά λόγια, πως οι 20 από τις συνολικά 24 περιφερειακές εφημερίδες της Πολωνίας, καθώς και 120 περιφερειακές εβδομαδιαίες εκδόσεις και 500 ειδησεογραφικοί ιστότοποι, που εκπροσωπούν συνολικά 17,4 εκατομμύρια καταναλωτές ειδήσεων σε αυτή τη χώρα των 38 εκατομμυρίων, τίθενται πλέον υπό τον έλεγχο του PiS. Οπως ακριβώς και ο ούγγρος εθνολαϊκιστής ηγέτης, ο Βίκτορ Ορμπαν, έτσι και ο Γιάροσλαβ Κατσίνσκι φοβάται τους ανεξάρτητους δημοσιογράφους, αποφάσισε λοιπόν είτε να τους απολύσει (τα δημόσια Μέσα έχουν σε μεγάλο βαθμό εκκαθαριστεί) είτε να τους εξαγοράσει. Ετσι ξεκίνησαν όλα και στην Ουγγαρία, από τα τοπικά μίντια: το μονοπώλιο του Ορμπαν στον τομέα της ενημέρωσης, οι 500 μικρότεροι και μεγαλύτεροι τίτλοι τους οποίους αξιοποιεί προκειμένου να κάνει την κομματική του προπαγάνδα, σε κλίμακα πρωτοφανή μετά την πτώση του Κομμουνισμού, είναι ένας από τους κεντρικούς πυλώνες της σχεδόν απόλυτης εξουσίας του. Γι’ αυτό περνά σχεδόν απαρατήρητο στην Ουγγαρία το σκάνδαλο του Γιόζεφ Σάγερ, του ούγγρου «ομοφυλοφάγου» ευρωβουλευτή που πιάστηκε στα τέλη Νοεμβρίου να συμμετέχει σε απαγορευμένο – λόγω πανδημίας – γκέι όργιο στις Βρυξέλλες: στα ουγγρικά μίντια κυριαρχεί η ρητορική της συνωμοσίας του Σόρος και των εκατομμύρια μεταναστών που επιτίθενται διαρκώς στην εθνική ταυτότητα.

Ουγγαρία και Πολωνία καταπατούν από χρόνια όλες τις θεμελιώδεις αξίες της ΕΕ. Μπορεί ο συμβιβασμός χάρη στον οποίο ξεμπλόκαρε την περασμένη Πέμπτη, κατά την ευρωπαϊκή σύνοδο κορυφής, το ευρωπαϊκό πακέτο ανάκαμψης και μακροπρόθεσμου προϋπολογισμού των 1,8 τρισ. ευρώ (ο μηχανισμός που συνδέει την πρόσβαση σε κοινοτικά κονδύλια με τον σεβασμό του κράτους δικαίου θα εφαρμοστεί μόνο μετά την εξέταση της νομιμότητάς του από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο) να χαιρετίστηκε ως ένα μεγάλο βήμα εμπρός για την Ευρώπη, αν δεν επιταχυνθεί ωστόσο η δικαστική διαδικασία και διαρκέσει ενάμιση και πλέον χρόνο, όπως συνήθως, τότε θα μείνουν μόνο οι θριαμβολογίες της Βαρσοβίας και της Βουδαπέστης ότι «νίκησαν». Και η ΕΕ θα συνεχίσει να διαλύεται εκ των έσω.