Χωρίς ατμόσφαιρα

«Ποντικοπαγίδα» («The Mousetrap») ανέβηκε τον Νοέμβριο του 1952 στο Λονδίνο, στο West End, και έκτοτε παιζόταν ακατάπαυστα ως τον περασμένο Μάρτιο που διέκοψε τις παραστάσεις της λόγω κορωνοϊού. Αποτελεί το μακροβιότερο θέαμα με εκατομμύρια θεατές και ένα από τα πλέον επιτυχημένα αστυνομικά μυθιστορήματα της κορυφαίας του είδους, της Αγκαθα Κρίστι (Agatha Christie, 1890-1976). Ξεκίνησε το 1947 ως ραδιοφωνικό με τον τίτλο «Τρία τυφλά ποντίκια» και ήταν βασισμένο σε ένα αδημοσίευτο, ως τότε, διήγημα της συγγραφέως. Η μεταφορά του στη σκηνή έμελλε να το καθορίσει αφού η φήμη του δεν άργησε να ταξιδέψει εντός και εκτός Μεγάλης Βρετανίας.

Η ιστορία του εξελίσσεται σε μια εξοχική πανσιόν όπου αποκλείονται, λόγω μιας έντονης χιονόπτωσης, οι ένοικοι μαζί με τους ιδιοκτήτες της. Σιγά σιγά αποκαλύπτεται ότι ανάμεσά τους βρίσκεται και ένας δολοφόνος που κινείται ακολουθώντας το μοτίβο ενός παιδικού τραγουδιού – «τα τρία τυφλά ποντικάκια». Η διαλεύκανση του μυστηρίου αποδεικνύεται δύσκολη υπόθεση και βασίζεται, όπως άλλωστε το συνηθίζει συχνά η Αγκαθα Κρίστι, σε περιστατικά του παρελθόντος που συνδέουν τους φαινομενικά άγνωστους μεταξύ τους ενοίκους της πανσιόν. Αξίζει να σημειωθεί ότι από την πρεμιέρα του ’52 οι ηθοποιοί, μετά την υπόκλιση ζητούν από το κοινό  να κρατήσει μυστική την ταυτότητα του δολοφόνου – για τους μελλοντικούς θεατές. Κι αυτό έπραξαν και στην παράσταση του Ακάδημου.

Η Κίρκη Καραλή που σκηνοθέτησε το έργο επέλεξε να επεξεργαστεί το κείμενο της Αγκαθα Κρίστι, όχι ως προς την πλοκή του φυσικά: Με βασικό στόχο να το μεταφέρει σε ελληνικό έδαφος, με ντόπιους ήρωες, επέλεξε, επιπλέον, να διατηρήσουν οι ηθοποιοί τα πραγματικά τους ονόματα στους σκηνικούς τους ρόλους. Ενας ξενώνας στην επαρχία, απομονωμένος και σχετικά ανακαινισμένος (κάτι που δεν φάνηκε στο σκηνικό) στήθηκε για να υποδεχτεί τους μοναχικούς πελάτες που βρέθηκαν εκεί – είτε από επιλογή είτε τυχαία.

ΑΤΥΧΕΣ ΕΥΡΗΜΑ.Το εύρημα όμως αυτό δεν κατάφερε να δικαιολογήσει την αξία του παρά μόνον να επιβεβαιώσει μια επιτακτική ανάγκη πρωτοτυπίας για την πρωτοτυπία. Κάτι που τελικά στέρησε από την παράσταση την πεμπτουσία που διαθέτει ο κόσμος της αστυνομικής συγγραφέως: Η πολυτέλεια, η λεπτομέρεια, η υψηλή αισθητική, οι χειρονομίες, τα βλέμματα, στοιχεία που χαρακτηρίζουν την ατμόσφαιρα μέσα στην οποία η πλοκή παίρνει μια άλλη διάσταση, απουσίαζαν από αυτή την ντόπια εκδοχή. Αντ’ αυτού ο «κύριος και η κυρία Τότσικα», για παράδειγμα, το ζεύγος των ιδιοκτητών του ξενώνα, όπως και ο υπόλοιπος θίασος, δημιούργησαν μια περιττή αμεσότητα, αφαιρώντας το πέπλο μυστηρίου που περιβάλλει την «Ποντικοπαγίδα».

Ευτυχώς η πλοκή διατήρησε το σασπένς της και σ’ αυτό συνέβαλε πρωτίστως η Ράνια Οικονομίδου, με την ουσιαστική ακρίβεια της ερμηνείας της αλλά και με τη θεατρική της αύρα. Από τους νεότερους ο Μιχάλης Συριόπουλος κατέθεσε μια ενδιαφέρουσα περσόνα, υπογραμμίζοντας τη θεατρικότητά του. Αμεσος και γνήσιος στον ρόλο του ο Ερρίκος Λίτσης. Ο υπόλοιπος θίασος κινήθηκε περισσότερο στο πλαίσιο που επιβλήθηκε από τη χρήση του αληθινού ονόματος, παρά από τις ιδιαιτερότητες και τις διακυμάνσεις των χαρακτήρων της Αγκαθα Κρίστι.

ΥΓ. Την «Ποντικοπαγίδα» παρακολούθησα από τη σκηνή του Θεάτρου Ακάδημος την Κυριακή 1η Νοεμβρίου 2020, πριν επιβληθούν τα μέτρα για την πανδημία.

Οταν το ραδιόφωνο «κελαϊδάει»…
Μπορεί να είναι έξω από τις συνήθειές μας και σίγουρα είναι κάτι ξένο για τις νεώτερες γενιές, όμως το θέατρο στο ραδιόφωνο διαθέτει μια ξεχασμένη γοητεία που αξίζει να δοκιμάσουμε. Σε μια εποχή όπως αυτή που διανύουμε όπου η εικόνα έχει, συχνά, εξοστρακίσει τον λόγο, όπου η φαντασία δεν βρίσκει χώρο να αναπτυχθεί γιατί βομβαρδίζεται από τεχνολογικές λύσεις, ευφάνταστα βίντεο και ποικιλία φωτογραφιών και χρωμάτων, έρχονται τα ερτζιανά να ξαναβάλουν κάποια πράγματα στη θέση τους. Ακόμα κι αν αυτό ηχεί νοσταλγικό, η νοσταλγία εμπεριέχει μεγάλο συναισθηματικό πλούτο.
Εν αρχή ην ο λόγος: Λέξεις, άρθρωση, φωνή, ηχητικά εφέ και μουσικές είναι αρκετά για να δημιουργήσουν μια ατμόσφαιρα που παίρνει τη μορφή που θέλει να τους δώσει ο καθένας μας. Οσο για τον ηθοποιό, καλείται να γεμίσει με την ερμηνεία του έναν άδειο χώρο, κι έτσι δοκιμάζονται και οι αποχρώσεις του αλλά και το εύρος των δυνατοτήτων του. Αυτή είναι μια πρώτη, πλούσια, συγκομιδή από το θέατρο στο ραδιόφωνο που κάνει τον ακροατή να εκτιμήσει αρετές που η θεατρική πράξη (αναντικατάστατη, αλίμονο) δεν πριμοδοτεί πάντα. Ναι, απαιτεί προσοχή, μια διαφορετικού τύπου συγκέντρωση και προσήλωση, ώστε να μη χαθεί η συνέχεια – να μη μείνουν κενά στην εξέλιξη της ιστορίας, αλλά χαρίζει μια προσωπική ικανοποίηση.
Την περασμένη εβδομάδα έκαναν πρεμιέρα τα Radio Plays, η πρωτοβουλία της Κατερίνας Ευαγγελάτου και του Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου στον καιρό της πανδημίας, με τους «Κορυδαλλούς της Πλατείας Αμερικής» του Φίλιππου Φιλίππου. Το αστυνομικό διήγημα σκηνοθέτησε για το ραδιόφωνο ο Δημήτρης Καταλειφός, ο οποίος, μαζί με μια ομάδα ηθοποιών (Αλεξάνδρα Αϊδίνη, Δημήτρης Ημελλος, Μαρία Καλλιμάνη, Στέλλα Κρούσκα, Γιάννης Νταλιάνης, Γιάννης Τσορτέκης) μοιράστηκαν τους ρόλους. Θα ακολουθήσουν κι άλλα, ενώ οι «Κορυδαλλοί» παραμένουν διαθέσιμοι στην επίσημη ιστοσελίδα του Φεστιβάλ (greekfestival.gr).
Είναι αλήθεια ότι σ’ αυτή την πρώτη επαφή με το μέσο λειτούργησε θετικά η επιλογή έργου από την αστυνομική λογοτεχνία, χωρίς να σημαίνει ότι δεν είναι ευπρόσδεκτο το ατόφιο θεατρικό ή μια διασκευή. Κι ίσως αποτελέσει μια καλή συνήθεια, που ήρθε για να μείνει.