Diego se queda

Εβλεπα τα πλήθη που πλημμύριζαν την πλατεία, την Plaza de Mayo του Μπουένος Αϊρες, έβλεπα τα δάκρυα, τη συγκίνηση, τη λατρεία με την οποία μια χώρα αποχαιρετούσε τον ήρωά της, έβλεπα τις αντίστοιχες σκηνές, με δάκρυα, συνθήματα και καπνογόνα, έξω από το γήπεδο της Νάπολι κι αναρωτιόμουν: Ωστε συμβαίνει ακόμη; Μπορεί ακόμη, στην εποχή των social media, στην εποχή του κατακερματισμού, όπου ο καθένας είναι κλεισμένος στη φούσκα του κι ακούει μόνο την ηχώ της φωνής του, τον αντίλαλο των πεποιθήσεων και των προκαταλήψεών του και φανατίζεται με αυτές και παραδίδεται ανυπεράσπιστος στους δημαγωγούς που ξέρουν να τις εμπορεύονται, μπορεί λοιπόν ακόμη σ’ αυτήν την εποχή ένας λαϊκός ήρωας που ανέβλυσε κάποτε, πριν από ένα τέταρτο του αιώνα, μέσα από το χόρτο ενός γηπέδου, να ενώνει στο πένθος και τη συγκίνηση μια χώρα, μια πόλη και εκατοντάδες εκατομμύρια ανθρώπους σε όλη τη γη;

Κάτι αλήθεια συμβαίνει εδώ, κάτι αλήθεια σημαίνουν όλα αυτά. Οταν ακόμη και ο πρόεδρος της Γαλλικής Δημοκρατίας στέκει στην ουρά για να αποχαιρετήσει τον «αδιαμφισβήτητο ηγεμόνα της μπάλας» και να συλλυπηθεί τους «εραστές του ποδοσφαίρου», εκείνους ιδίως που ξόδεψαν κάποτε τις τελευταίες δεκάρες από το χαρτζιλίκι τους «για να συμπληρώσουν με την εικόνα του το άλμπουμ της Panini για το Μουντιάλ του 1986», είναι φανερό πως όλα αυτά δεν έχουν σχέση μόνο με το ποδόσφαιρο ως σπορ, ως άθλημα ή ως παιχνίδι. Εχουν σχέση με αυτό το ηθικό και συμβολικό σύμπαν στο οποίο αναφερόταν ο Γκράμσι όταν έγραφε πως το ποδόσφαιρο μέσα στις τέσσερις γραμμές που το ορίζουν είναι «το βασίλειο της ελευθερίας σ’ έναν κόσμο της ανάγκης». Ή ο Καμί όταν, ως νομπελίστας αλλά και παλιός τερματοφύλακας της αλγερινής Ρασίνγκ, έγραφε πως «έπειτα από τόσα χρόνια και τόσα θεάματα που ο κόσμος μού προσέφερε, ό,τι εν τέλει ξέρω με σιγουριά για την ηθική και το χρέος του ανθρώπου το χρωστώ στο ποδόσφαιρο και στη Ρασίνγκ».

Ολα ή σχεδόν όλα έχουν ειπωθεί για τον Μαραντόνα. Για το μαγικό του άγγιγμα στην μπάλα, την ιδιοφυΐα και το πάθος που τον έκανε τον μεγαλύτερο – πιθανότατα, ας μην τσακωθούμε γι’ αυτό – ποδοσφαιριστή στην Ιστορία. Για το γκολ με το χέρι του Θεού και το άλλο, το ωραιότερο όλων των εποχών, τέσσερα λεπτά αργότερα, μ’ ένα αριστερό πόδι που ήταν εντελώς δικό του. Για το ταλέντο του, που επιβεβαίωνε πως το ποδόσφαιρο είναι το πιο δημοκρατικό άθλημα, αφού ακόμη κι ένας κακοχυμένος, κοντόχοντρος και ελάχιστα αθλητικός τύπος μπορούσε να γίνει ο βασιλιάς του βασιλιά των σπορ. Για την κάθοδο στην κόλαση ενός φτωχόπαιδου που έπρεπε από 16 ετών να ζει με κορτιζόνη και αναλγητικά για να κοιμάται τα βράδια, που τη σπονδυλική του στήλη την τσάκισε το βάρος της λατρείας των οπαδών και τα πόδια του τα τάκλιν των αντιπάλων. Για τα μοιραία λάθη και τα σκοτεινά πάθη αυτού, του «πιο ανθρώπινου ανάμεσα στους θεούς», όπως έγραφε ο Εδουάρδο Γκαλεάνο, ενός «βρώμικου, αμαρτωλού θεού», ο οποίος, χωρίς καν να το συνειδητοποιεί, άναβε κάθε βράδυ τη λάμπα για εκείνους που ο Τάσος Λειβαδίτης ονόμασε «της γης οι θλιμμένοι». Κι εκείνοι ταυτίστηκαν μαζί του και τον λάτρεψαν.

Δεν είναι η δεξιοτεχνία, η μαγική έμπνευση που έβαζε στο παιχνίδι, η φαντασία, ο αναρχικός αυτοσχεδιασμός που – για τελευταία ίσως φορά με τον Μαραντόνα – κατάφερε να επιβληθεί για μια στιγμή του συστηματικού, αυτοματοποιημένου και υπερεμπορικού ποδοσφαίρου της ανάγκης. Είναι προπάντων δύο στιγμές: όταν, σχεδόν μόνος, με μια μάλλον μέτρια Αργεντινή αποκλείει τους Αγγλους, τους κλέβει κυριολεκτικά την πρόκριση κι ύστερα κερδίζει τους Γερμανούς στον τελικό του 1986 – τότε που φορούσε ένα παπούτσι τρία νούμερα μεγαλύτερο από το άλλο για να χωρά ο πρησμένος, πονεμένος του αστράγαλος. Κι όταν, έναν χρόνο αργότερα, με μία ακόμη μετριότερη Νάπολι, κερδίζει σχεδόν μόνος, για πρώτη φορά σε μισό αιώνα, το ιταλικό πρωτάθλημα για τον μαυριδερό Νότο κόντρα στους πλούσιους του ιταλικού Βορρά. Ετσι, μέσα σ’ έναν χρόνο, δημιουργήθηκε ο μύθος του Ντιέγκο, του θεού της μπάλας, του ποδοσφαιρικού Αϊ-Γιώργη που νικά τους Βόρειους ως εκπρόσωπος του καταφρονεμένου Νότου, νικά τους πλούσιους ως άγιος των φτωχών.

Μύθος – αλλά οι μύθοι, το βλέπουμε στο οικουμενικό πένθος για τον Μαραντόνα, είναι συχνά ισχυρότεροι από την πραγματικότητα, ανθεκτικοί στις διαψεύσεις της. Κι είναι οι μύθοι, οι αφηγήσεις που μας ενώνουν και μας κινητοποιούν – το εξηγεί ωραία ο Γιουβάλ Χαράρι -, όχι οι στατιστικές και τα λογικά επιχειρήματα. Αλλά μπορούμε ακόμη να βρίσκουμε κοινές αφηγήσεις, κοινούς μύθους και κοινούς ήρωες στην εποχή του σπαραγμού των social media, στην εποχή τής, κατά Τραμπ, «εναλλακτικής πραγματικότητας», όπου κάθε χρήστης και η αλήθεια του;

Φαίνεται πως ναι. Κι είναι παρήγορο πως ναι. Γιατί αυτό σημαίνει πως το παιχνίδι δεν χάθηκε ακόμη. Αν το ποδόσφαιρο έστω, το ταπεινό και υπέροχο ποδόσφαιρο, μπορεί ακόμη να φέρνει κοντά, να φέρνει μαζί, εκατοντάδες εκατομμύρια ανθρώπους, να τους δίνει ένα αφήγημα, έναν μύθο κι έναν θεό να μοιράζονται, αυτό σημαίνει πως το δημόσιον πράγμα, la cosa pubblica, μπορεί να επιζήσει της ριζοσπαστικοποιημένης μοναξιάς. Αυτό σημαίνει πως και αυτή η παλιά, ντεμοντέ σχεδόν, ιδέα της δημοκρατίας μπορεί να επιβιώσει της διαλυτικής, απομυθοποιητικής επέλασης του πλουτολαϊκισμού.