Αποχαιρετισμός στα αμφιθέατρα

O Κώστας, 21 ετών, φοιτητής της Αρχιτεκτονικής Αθηνών, δεν προβληματίζεται για τον δύσκολο χειμώνα που αρχίζει. Το μυαλό του τρέχει στον επόμενο. Στέκεται στις ακαδημαϊκές απώλειες. Στην ερώτηση για το πιο στενάχωρο γεγονός των πρώτων ημερών του εξαμήνου, απαντάει αυθόρμητα: «Οι καθηγητές μας που φεύγουν…». Οι καθηγητές που ενέπνευσαν. Κάποιοι από αυτούς άλλαξαν τη ζωή των φοιτητών τους. Μια γενιά πανεπιστημιακών καθηγητών που γέμισαν με τη ζεστασιά τους τα ελληνικά πανεπιστήμια, που έμπαιναν σε αμφιθέατρα γεμάτα με νέους, που δίδαξαν την αγάπη για την έρευνα και την επιστήμη. Το υπουργείο Παιδείας δίνει τώρα 350 νέες θέσεις σε μέλη ΔΕΠ. Μια νέα γενιά θα μπει στα ελληνικά ΑΕΙ. Τι λέει, όμως, η παλιά; «ΤΑ ΝΕΑ» αναζήτησαν τρεις περιπτώσεις καθηγητών που αγαπήθηκαν από τους φοιτητές και αυτοί αγάπησαν τη δουλειά τους.

Παναγιώτης Τουρνικιώτης
«Τα καλύτερα πρέπει να είναι εμπρός μας»
«Εχοντας κλείσει 30 χρόνια στη θέση του πανεπιστημιακού δασκάλου θα περίμενε κανείς να πάσχω από τον εθισμό του αναντικατάστατου, όπως λέγεται ή συμβαίνει πολλές φορές, αλλά η πραγματικότητα είναι πως ο χρόνος κυλάει σαν το ποτάμι» δηλώνει. «Οταν πλησιάζεις στις εκβολές κάτι άλλο έχει αρχίσει την πορεία του στις πηγές. Ευτυχώς. Η ανανέωση είναι το θεμέλιο του πολιτισμού και το καλύτερο που μπορεί να προσφέρει ένας δάσκαλος είναι να βγάλει μαθητές που θα τον ανταγωνιστούν και θα τον ξεπεράσουν. Ανομολόγητο και ενδεχομένως αλαζονικό αφού λέγεται από τη μεριά του “καταξιωμένου”, αλλά είναι χωρίς καμία αμφιβολία το πιο σημαντικό. Τα καλύτερα πρέπει να είναι εμπρός μας» συνεχίζει,
«δεν θα γινόμουν δάσκαλος αν δεν πίστευα ότι αυτό μπορεί να συμβάλει στη δυναμική αλλαγή των ιδεών μέσα στη μακρά διάρκεια του χρόνου και, στον βαθμό που με αφορά, στην κριτική συνείδηση του κόσμου. Η διδασκαλία αυτή προϋποθέτει συνεργασία και είναι αποτέλεσμα έρευνας. Τίποτα δεν είναι δεδομένο και οριστικό. Ολα εξελίσσονται δημιουργικά και διαλεκτικά μέσα από τη σχέση δασκάλου και μαθητή. Μια σχέση που εμπεριέχει αμφισβήτηση και είναι ταυτόχρονα ανυπέρβλητη, γιατί “ενώνει” τις πηγές με τις εκβολές. Χωρίς τη μαγεία αυτής της σχέσης, δεν ξανακερδίζεται ο χρόνος».
«Η διδασκαλία και η έρευνα δεν περιορίζονται στον χώρο του πανεπιστημίου αλλά απευθύνονται δυνητικά σε όλο τον κοινωνικό χώρο. Το αντικείμενο της αρχιτεκτονικής και της πόλης δικαιολογεί αυτή τη θέση. Ο στόχος είναι να σχεδιάσουμε έναν καλύτερο κόσμο και το ιδανικό εργαστήριο για να μάθουμε να το κάνουμε είναι η πραγματική πόλη. Με το ίδιο πνεύμα στηρίζω το δημόσιο ανοιχτό πανεπιστήμιο, ως πυκνωτή παιδείας και πολιτισμού στην υπηρεσία των δημιουργικών δυνάμεων της κοινωνίας» καταλήγει.
Ο Παναγιώτης Τουρνικιώτης είναι καθηγητής Αρχιτεκτονικής ΕΜΠ (συνταξιοδοτείται σε 20 μήνες)

Γεωργία Μαρίνου
«Πιστεύω ότι το αύριο μπορεί να είναι καλύτερo»
«Για να είμαι ειλικρινής» δηλώνει η ίδια «πιστεύω στους φοιτητές και τις φοιτήτριές μου, πιστεύω ότι υπάρχει αύριο και ότι αυτό το αύριο μπορεί να είναι και καλύτερo». «Το Πολυτεχνείο μού έδωσε μεγάλη χαρά στη ζωή μου. Αν πρόσφερα στους νέους και σε μαθήματα όπως το Βυζάντιο, ο Δυτικός Μεσαίωνας, το Μπαρόκ, που είναι δύσκολες ενότητες, τη χαρά της γνώσης, χαίρομαι πραγματικά. Και η αλήθεια είναι ότι βρήκα μεγάλη ανταπόκριση σε αυτά τα μαθήματα. Αυτή είναι άλλωστε η χαρά του δασκάλου» δηλώνει. Ηταν και η ίδια απόφοιτη του ΕΜΠ και ο δρόμος της την έφερε πίσω στα έδρανά του: «Η αλήθεια είναι ότι πολλοί άνθρωποι κάνουμε τη δουλειά μας αθόρυβα. Και τα τελευταία χρόνια η δουλειά αυτή είναι πολύωρη και απαιτητική. Αλλά σου δίνει μεγάλες χαρές όταν βλέπεις τους φοιτητές και τις φοιτήτριές σου να ανταποκρίνονται. Ο αγώνας μας βέβαια είναι συνεχής για να προκαλέσουμε το ενδιαφέρον τους και πρέπει να ακούμε τους προβληματισμούς τους και εκείνα που δίνουν σ’ αυτούς χαρά και ικανοποίηση». Η ίδια θα αποχωρήσει λόγω ορίου ηλικίας από τη διδασκαλία, αλλά, όπως δηλώνει, τώρα θα αφοσιωθεί στην έρευνα.
Η Γεωργία Μαρίνου είναι καθηγήτρια Ιστορίας της Αρχιτεκτονικής ΕΜΠ

Θόδωρος Παπαγγελής
Οι πανεπιστημιακές αφηγήσεις έχουν τους «ήρωές» τους
«Δεν υπάρχει ακόμη σχετική μελέτη για το “τι νοσταλγεί ένας αφυπηρετήσας πανεπιστημιακός”, αλλά υποθέτω ότι, με τις νόμιμες εξαιρέσεις, οι περισσότεροι θα προτιμούσαν να θυμούνται τις μέρες και τις ώρες τους μέσα στην αίθουσα και το αμφιθέατρο με τους φοιτητές παρά εκείνες που ξόδεψαν σε συνεδρίαση κάποιου διοικητικού οργάνου, συζητώντας τα άρθρα κάποιου νόμου – πλαίσιο για τα ΑΕΙ, από εκείνους που περίσσεψαν τις τελευταίες δεκαετίες» δηλώνει.
«Οταν υπάρξει η σχετική μελέτη θα μάθουμε ίσως και το ποσοστό εκείνων που νοσταλγούν τόσο επώδυνα όσο ο Τζορτζ Στάινερ όταν έλεγε ότι χωρίς το δασκαλίκι νιώθει “ορφανεμένος”. Αλλά το ίδιο ορφανεμένοι πρέπει να ένιωθαν και οι φοιτητές όταν μιλώντας για τον Στάινερ έλεγαν ότι ήταν από τους δασκάλους για τους οποίους άξιζε να χάσεις το πρωινό σου χουζούρι» συμπληρώνει.
«Παρόλο που απέναντι στο νοσταλγικό κλισέ του “δυσαναπλήρωτου κενού” μπορεί κανείς να αντιτάξει τον ρεαλισμό τού “ουδείς αναντικατάστατος”, οι πανεπιστημιακές αφηγήσεις έχουν τους “ήρωές” τους, και στην περίπτωση αυτή οι ήρωες έχουν τη σημασία τους όχι τόσο επειδή αποτελούν συστατικά μιας αυτάρεσκης μυθολογίας, αλλά επειδή συντελούν στην πιο κρίσιμη προϋπόθεση της πανεπιστημιακής ζωής: την αίσθηση συνέχειας και παράδοσης. Και αν αυτή η συνέχεια και παράδοση μετριέται με όρους ερευνητικού προϊόντος στις επίσημες διεθνείς αξιολογήσεις, στις παρέες που αναπολούν τη φοιτητική τους νιότη τον πρώτο λόγο τον έχει η συναισθηματική μνήμη, αυτή που κάνει τον Ντέιβιντ Λοτζ, τη σατιρική μάστιγα της πανεπιστημιακής πραγματικότητας, να διαβεβαιώνει ότι αν του δινόταν και δεύτερη ζωή πάλι μέσα στην πανεπιστημιακή κοινότητα θα ήθελε να τη ζήσει».
Ο Θόδωρος Παπαγγελής είναι καθηγητής Λατινικής Φιλολογίας ΑΠΘ (συνταξιοδοτήθηκε τον Αύγουστο)