«Η ξεχασμένη αξέχαστη Κωνσταντινούπολη»

Ο πανελληνίως γνωστός συγγραφέας του «Οψοποιών Μαγγανείαι – ήγουν καλογηρική μαγειρική», αρχιμανδρίτης Δοσίθεος, ηγούμενος της Ιεράς Μονής Τατάρνης, και πολλών εκκλησιαστικού και θρησκευτικού περιεχομένου ερευνών και μελετών, αλλά και νοσταλγικών βιβλίων για την πονεμένη Ρωμιοσύνη, όπως «Θέλω να πιω όλο το Βόσπορο» ή «Μία γοργόνα στον Κεράτιο», αυτή τη φορά καταπιάνεται με ένα τεράστιο, σύνθετο έργο, όπως είναι η «Πολίτικη Ανθολογία, αύρα Βοσπορινή» κ.λπ. Πριν προχωρήσουμε στη συνοπτική παρουσίασή του, θα παραθέσουμε μικρό απόσπασμα από την εισαγωγή του συγγραφέα: «Σωτήριον έτος 2002. Μην και ημέρα εξέπεσαν από μνήμης. Ενθυμούμαι μόνον το συμβάν: Η εμή ουτιδανότης ακολουθεί την Α. Θ. Παναγιότητα τον Οικουμενικόν Πατριάρχην διά χοροστασίαν εις τινα ναόν της έσω των τειχών Πόλεως. Ουδ’ αυτόν ενθυμούμαι. Τολμώ και τραυλίζω καθ’ οδόν: “Παναγιώτατε, γιατί δεν εκδίδετε ένα ετήσιο ημερολόγιο δικό σας και αρκείσθε εις ημερολόγια αποστελλόμενα υπό διαφόρων Μητροπόλεων της Ελλάδος και που είναι άσχετα προς την Πόλι και το Πατριαρχείο;” Απάντησις μετά βλέμματος εταστικού: “Το αναλαμβάνεις εσύ;” Ανταπαντώ: “Με την ευχή σας, ναι”. Ούτω πως εδημοσιεύθησαν δέκα πέντε ετών Πατριαρχικά ημερολόγια από του 2003 έως του 2017. Η τε υγιεία αλλά γε και η ηλικία, επέβαλον την εκ μέρους της εμής ελαχιστότητος σιωπήν. Ανδρες πινυτόφρονες και γυναίκες ευσχήμονες ητήσαντο αναδημοσίευσίν των κειμένων αυτών των ημερολογίων των μη φερόντων υπογραφάς, αλλά προερχομένων εκ της ατελούς γραφίδος του σύροντος τας γραμμάς ταύτας. Εγράφησαν εις γλώσσαν καθαρεύουσαν, οίαν χρησιμοποιεί εισέτι το Ιερόν Κέντρον, εν ικεσίαις, όπως μη ταυτισθή ποτέ προς τα γλωσσικά απόβλητα της αστόργου θυγατρός. Η αξία των κειμένων ή ου, επαφίεται εις τους τολμώντας αναγνώστας, εάν βεβαίως ευρεθώσι. Και ταύτα μεν εισαγωγικώς».

ΘΑΥΜΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΕΥΛΑΒΕΙΑ. Ο επιβλητικός αυτός τόμος των 1.030 σελίδων εντυπωσιάζει, τόσο με τον όγκο, όσο και με το πλήθος των αρετών, που είναι αισθητές σε όποιον τον διεξέλθει, από την αρχή μέχρι τέλους. Αυτό τούτο το εξώφυλλό του με τον τίτλο και τον υπότιτλο αλλά και με την φωτογραφία, που δείχνει τον συγγραφέα να οδοιπορεί δίπλα στον επιβλητικό ιερό ναό της Αγίας Ειρήνης, κάτω από τη σκιά ενός πανύψηλου δένδρου, είναι πολύ συγκινητικό. Εξόχως συγκινητική είναι και η αφιέρωση που γίνεται στο εσώφυλλό του: «Πασί τοις εν στεναγμοίς αλαλήτοις υποτονθορύζουσι τα της Λωξάνδρας “Αχ, Πόλη και πάλε Πόλη!”», γιατί δείχνει περίτρανα, όχι μόνο τον σεβασμό και την αγάπη του προς το Οικουμενικό Πατριαρχείο και τον Πατριάρχη του, αλλά και όλους τους ομογενείς «βιγλάτορες των πατρίων», όπως τους αποκαλεί, καθώς και τον θαυμασμό και την ευλάβειά του προς την «Ανασσα Πόλη», την «νέα Ιερουσαλήμ» και τον «Οφθαλμό των Ορθοδόξων στηριγμού».

Η αγιολογική ιστορία αλλά και η σύγχρονη μορφή και δράση του Οικουμενικού Πατριαρχείου γίνεται μέσα από μια πλούσια ευλαβέστατη και ευσεβέστατη ιστόριση των εκκλησιών της ξεχασμένης αλλά αξέχαστης Κωνσταντινουπόλεως, με τα πάθη των αγίων που διαιωνίζουν σε βάθος χρόνου την Ανασσα Πόλη, ως νέα Ιερουσαλήμ. Η ιστορική αυτή ενημέρωση γίνεται με μια ελκυστική γραφή, που την διακρίνει η λογοτεχνική καλλιέπεια του λόγου και ο άριστος χειρισμός της ελληνικής γλώσσας, παρά τις όποιες εκκλησιαστικής μορφής ιδιόμορφες διατυπώσεις.

Οι λογοτεχνικές του αυτές αρετές κάνουν λίαν ελκυστική την ανάγνωση όλων των εγκολπίων ημερολογίων από το 2003 ως το 2017. Για τα εγκόλπια αυτά, τα περισσότερα των οποίων περιχαρώς λαμβάναμε κατ’ έτος με την προσωπική αφιέρωση του ακάματου συγγραφέα τους Αρχιμανδρίτου Δοσιθέου και παρουσιάζαμε από τις στήλες του περιοδικού «Αρχείο Ευρυτανικών Σπουδών και Ερευνών», τού είμαστε ευγνώμονες. Είχαν καθένα τους τη δική του θεματική αφιέρωση, όπως στην «ευλογημένη ομογένεια» (2003), στους «Αγιους Πατριάρχες» (2004), στην «Ορθοδοξία και το περιβάλλον» με ιδιαίτερη αναφορά στα άρθρα του Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου (2005), στον «μοναχισμό και τα μοναστήρια της Κωνσταντινούπολης» (2006), την «Θεοτοκόπολη με τα αγιάσματά της και τις εκκλησίες της, όπως Αγία Σοφία, Αγία Ειρήνη κ. ά. (2008-2010), ένα αφιέρωμα στην «ποιμαντορία του Πατριάρχου Βαρθολομαίου ευλογημένη 20ετία (1991-2011)».

Αριστος γνώστης ο συγγραφέας της μοναστικής και εκκλησιαστικής παιδείας, αλλά και της αρχαίας ελληνικής γραμματείας, ανατρέχει σε ιστορικά κείμενα με ιδιαίτερη αναφορά στους Αγραφιώτες και Ευρυτάνες μάρτυρες και αγίους (2012-2013), για την «Αγιούπολη πόλη» η της Ευρώπης προκαθεζομένη» (2015) και «Κωνσταντινούπολις Ορθοδοξούσα» με τα πάμπολλα Αγιάσματά της (2016), για να κλείσει με την Κωνσταντινούπολη «Μαθητεύουσα τα έθνη» (2017).

ΤΟ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟ. Στο τέλος θα πει: «Τούτο δ’ εστί το συμπέρασμα: Το Οικουμενικόν Πατριαρχείον ζη και ζήσεται εις τον αιώνα, ενώ τα των ληρούντων και περιχασκόντων αφανισθήσονται ως τα γραφόμενα παρά θιν’ αλός πολυφλοίσβοιο. Υπ’ όψιν δε και τούτο: Ο εκάστοτε Οικουμενικός Πατριάρχης έσται πάντοτε δια το έθνος των Ρωμηών ο πρώτος και ο αναμφισβήτητος: “τους επισκόπους εκάστου έθνους, ειδέναι χρη τον εν αυτοίς πρώτον και ηγείσθαι αυτόν ως κεφαλήν” (Κανών ΛΔ’ των Αγίων Αποστόλων). Ο νόων νοείτω και ο μη νόων απέχει από της Αγίας Ορθοδοξίας παρασάγγας τόσους, όσους απέχουσιν “ανατολαί από δυσμών”. Τέλος, επονομάζομεν την ταπεινήν ταύτην μετά χείρας συλλογήν «Πολίτικη ανθολογία». Δεκαπέντε αρθρίδια, δεκαπέντε ανθίδια, προσφορά γονυπετής εις την σεβαστήν Κυρίαν των 1693 ετών, την αλώσασαν την ύπαρξίν μου. Ο έως θανάτου (όστις ήξει και ου χρονιεί) ευγνώμων δι’ όσα η Πόλις προσήνεγκέ μοι και κεγχριαίος».

Στον συγκινητικό επίλογο του τόμου ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος, αποτιμώντας την προσφορά του συγγραφέα Αρχιμ. Δοσιθέου, μεταξύ άλλων θα πει: «…Εκφράζομεν την ευαρέσκειαν της Μητρός Εκκλησίας και της ημετέρας Μετριότητος προς τον φίλτατον π. Δοσίθεον δι’ όσα εμόχθησε και προσέφερε και δια την αφοσίωσίν και την αγάπην του προς το Οικουμενικόν Πατριαρχείον.

Κλείνοντας την σύντομη παρουσίαση του μνημειώδους αυτού τόμου, θέλομε να συγχαρούμε τον συγγραφέα του, Πανοσιολογιώτατο Αρχιμανδρίτη Δοσίθεο, για την αναμφίβολα μεγάλη αυτή συμβολή του στη διατήρηση της μνήμης της πονεμένης Ρωμιοσύνης.

Ο Κλεομένης Σ. Κουτσούκης είναι oμότιμος καθηγητής του Παντείου Πανεπιστημίου