Στην πολιτική υπάρχει κενό, που πάνε να καλύψουν οι λαϊκιστές

Μπολσονάρο, Τζόνσον, Σαλβίνι, Τραμπ, Ερντογάν, Κατσίνσκι, Λεπέν, Μόντι, Ορμπαν, Πούτιν. Λαϊκιστές ηγέτες ανά τον κόσμο, αναφέρει η Ρόζα Μπαλφούρ, διευθύντρια του ινστιτούτου Κάρνεγκι Ευρώπης. Κάποιοι εξ αυτών έχουν αυταρχικές τάσεις, άλλοι είναι αυταρχικοί που χρησιμοποιούν τον λαϊκισμό για να ενισχύσουν την εξουσία τους. Με δεδομένη την κακή διαχείριση της πανδημίας από πολλές λαϊκιστικές κυβερνήσεις, πολλοί φαντάζονται πως ο λαϊκισμός θα εξαφανισθεί. Ομως κάτι τέτοιο αγνοεί την άνοδο του λαϊκισμού και την αντοχή του. Για να γίνει αυτό χρειάζεται να δούμε και να αντιμετωπίσουμε τις ρίζες του.

Κάποιοι θεωρούν ότι ο λαϊκισμός ήρθε στην Ευρώπη λόγω των εξωτερικών κρίσεων που τη χτύπησαν την τελευταία δεκαετία, όπως η κρίση της ευρωζώνης και τα μεταναστευτικά κύματα. Και υποθέτουν ότι καλύτερες πολιτικές και πιο αποτελεσματικοί θεσμοί θα εξασφαλίσουν την ειρηνική συνύπαρξη της ευρωπαϊκής και των εθνικών πολιτικών. Ομως παρατηρεί η Ρόζα Μπαλφούρ, που ειδικεύεται στην ευρωπαϊκή πολιτική, εάν ο λαϊκισμός τρεφόταν από τις οικονομικές δυσκολίες και τους φόβους απώλειας της ταυτότητας, θα τον αντιμετωπίζαμε δημιουργώντας περισσότερες δουλειές και κλείνοντας τα σύνορα.

Η τέλεια καταιγίδα. Η αλήθεια είναι ότι οι πολλαπλές κρίσεις αποτέλεσαν μια τέλεια καταιγίδα για τους λαϊκιστές, όμως δεν ευθύνονται εκείνες για τη βαθιά δυσαρέσκεια που έχει προκληθεί στους Ευρωπαίους. Οσοι ψηφίζουν λαϊκιστές πολιτικούς δεν νοιάζονται για συγκεκριμένες πολιτικές. Ο λαϊκισμός έχει να κάνει με τα προβλήματα των προηγμένων δημοκρατιών, με πολιτικές ελίτ που αποξενώνονται από τους ψηφοφόρους. Σήμερα στην πολιτική υπάρχει κενό, που πάνε να καλύψουν οι λαϊκιστές, παρακάμπτοντας παραδοσιακούς θεσμούς που ήταν οι πυλώνες της δημοκρατίας.

Αυτό ισχύει και σε διεθνές επίπεδο, καταλήγει η διευθύντρια του Κάρνεγκι Ευρώπης. Επί χρόνια πολιτικοί ηγέτες στην Ευρώπη κατηγορούσαν τις Βρυξέλλες και πολλοί μιμούντο λαϊκιστικές θέσεις για να επιβιώσουν εκλογικών αναμετρήσεων. Τώρα αποδεικνύεται ότι οι πράξεις τους διάβρωσαν τους θεσμικούς μηχανισμούς, κάνοντάς τους ευάλωτους.

Μέχρι στιγμής οι θεσμικές αλλαγές δεν έχουν αποτέλεσμα. Και οι λαϊκιστές πολιτικοί θέτουν όλο και πιο βαθιά ερωτήματα για τη νομιμότητα, την εκπροσώπηση και την πολιτική συμμετοχή. Ποιος είναι «ο λαός»; Ποιος αποφασίζει; Για καλό ποιανού; Για να καλυφθούν τα κενά απαιτείται συνολική ανασκόπηση της σχέσης μεταξύ τοπικής, εθνικής και ευρωπαϊκής διακυβέρνησης. Αυτό θα είναι το κλειδί για την ανανέωση του ευρωπαϊκού σχεδίου.