Η σύνδεση του ενός με τους άλλους

Ο Μπέρναρντ Μάλαμουντ (1914-1986) είναι μαζί με τους Σολ Μπέλοου και Φίλιπ Ροθ από τους σημαντικότερους αμερικανοεβραίους συγγραφείς του 20ού αιώνα.

Γεννήθηκε στο Μπρούκλιν και ο πατέρας του είχε ένα μικρό μπακάλικο. Ζώντας την παιδική του ηλικία μέσα στην περιοχή αυτή της Νέας Υόρκης γνώρισε από κοντά τους μετανάστες εκείνης της περιόδου και γενικότερα τις συνθήκες ζωής απλών, καθημερινών ανθρώπων – μικροεμπόρων, υπαλλήλων, εργατριών – που θα γίνονταν αργότερα η βασική ύλη άντλησης των συγγραφικών του εμπνεύσεων. Σε νεαρά ηλικία έχασε τη μητέρα του, ο πατέρας του ξαναπαντρεύτηκε, ενώ ο αδελφός του νοσηλευόταν συχνά για σχιζοφρένεια. Τόσο, λοιπόν,  το οικογενειακό περιβάλλον όσο και η ευρύτερη περιφέρεια του Μπρούκλιν επηρέασαν το έργο του και τον τρόπο με τον οποίο προσέγγιζε τους χαρακτήρες των ηρώων του.

Αν και έγραψε αρκετά μυθιστορήματα, είναι τα διηγήματά του που τον έχουν καθιερώσει ως έναν στυλίστα του είδους αυτού της πεζογραφικής αφήγησης. Παράλληλα με τις πανεπιστημιακές σπουδές του, άρχισε να εργάζεται σε μια κρατική υπηρεσία, όπου και βίωσε από τη μια τη μονοτονία της υπαλληλικής εργασίας, αλλά και από την άλλη το διέξοδο που μπορεί να προσφέρει η λογοτεχνία. Και κάπως έτσι έγραψε το διήγημα «Η ανακωχή» (το πρώτο αυτής της συλλογής) όπου περιγράφει το πώς η ήττα της Γαλλίας το 1940 επηρέασε τη ζωή ενός αμερικανού μπακάλη και του γιου του. Συνέχισε να γράφει, παντρεύτηκε, απέκτησε δύο παιδιά, είχε ήδη αποδεχτεί την πρόταση να διδάσκει στο Πανεπιστήμιο του Ορεγκον. Ιδιαίτερα αυστηρός με τα ίδια του τα γραπτά, θα είναι πλέον το 1952 που θα κυκλοφορήσει το πρώτο του μυθιστόρημα «The Natural» (θα γυριστεί σε ταινία το 1984 από τον Μπάρι Λέβινσον με τίτλο «Ο καλύτερος» και πρωταγωνιστή τον Ρόμπερτ Ρέντφορντ).

Αργότερα παίρνει μια υποτροφία και για έναν χρόνο ζει στην Ιταλία (οι εμπειρίες του από εκείνη τη χρονιά θα καταγραφούν σε κάποια από τα καλύτερα διηγήματά του) και συνεχίζει πλέον να γράφει, ενώ τιμάται με σημαντικές διακρίσεις και βραβεία (Πούλιτζερ και National Book Award για τον «Μάστορα»).

Ψυχογραφικές ανατροπές

Αυτό που διακρίνει τη γραφή του στο είδος του διηγήματος είναι μια πολύ ανθρώπινη και απλή προσέγγιση καθημερινών ανθρώπων. Αλλά ενώ με μια γλώσσα στρωτή και με ευαίσθητες επισημάνσεις της καθημερινότητας οδηγεί τον αναγνώστη του μέσα στον κόσμο όπου ζουν οι ήρωές του, λίγο προτού ολοκληρωθεί η αφήγηση κάνει ένα άλμα… προς τα επάνω ή και προς τα κάτω, φέρνει στο προσκήνιο μια ανατροπή όχι μόνο νοηματική, αλλά και ψυχογραφική.

Με αυτή την τεχνική καταφέρνει να ολοκληρώσει τη σχέση της ατομικότητας με τα κοινωνικά status – δεν καταγράφει απλώς, μα και υπαινικτικά σχολιάζει.

Γιατί ο Μάλαμουντ αυτό ακριβώς έχει καταφέρει να προσφέρει στην αμερικανική λογοτεχνία – μια σύνδεση του ενός με τους άλλους, χωρίς αυτή η σύνδεση να αμφισβητείται μήτε από τις αποστάσεις, μήτε από τις φυλετικές διαφορές, μήτε από τα ήθη και τα έθιμα. Τηρουμένων των αναλογιών θα μπορούσε κανείς να τον θεωρήσει αντίστοιχης δυναμικής διηγηματογράφο με τον Αντον Τσέχοφ. Με άλλα λόγια, έχουμε μια διαχρονική και πανανθρώπινη λογοτεχνία που έτσι όπως επιμερίζεται σε κείμενα μικρής φόρμας, αποκτά την πολυσυλλεκτικότητα μιας ψηφιδωτής σύνθεσης.

Ο Μπέρναρντ Μάλαμουντ δεν έτυχε ιδιαίτερης προσοχής από το εκδοτικό ελληνικό σύστημα. Σε μια μάλλον πρόχειρη έρευνα διαπίστωσα πως το πρώτο του έργο που μεταφράστηκε στη γλώσσα μας κυκλοφόρησε το 1983, ακολούθησαν τρεις συμμετοχές του σε συλλογικές εκδόσεις διηγημάτων και μόλις το 2017 από τις Εκδόσεις Καστανιώτη έφτασε στα χέρια μας το μυθιστόρημα «Ο μάστορας» (μτφ. Κατερίνα Σχινά) και τώρα ο πρώτος τόμος της ελληνικής έκδοσης των Απάντων του με 30 διηγήματα (ανάμεσά τους και το «Φανταστείτε ένα γάμο», το μόνο που έχει δραματουργική μορφή). Η μετάφραση της Σταυρούλας Αργυροπούλου μεταφέρει με ευστοχία το ύφος που θα πρέπει να είχαν τα κείμενα στην αρχική τους γλωσσική μορφή, στη νέα αυτή μεταφρασμένη εμφάνισή τους.

Μπέρναρντ Μάλαμουντ
Το μαγικό βαρέλι
Μτφ. Σταυρούλα Αργυροπούλου
Εκδ. Καστανιώτη, σελ. 508
Τιμή 22 ευρώ