Το φωτογραφικό αρχείο της πανδημίας

Oταν την περασμένη άνοιξη η ανθρωπότητα μπήκε σε καραντίνα, η επιστημονική κοινότητα επινόησε τον όρο «ανθρωποπαύση» για να περιγράψει το φαινόμενο της πλήρους σχεδόν παύσης της ανθρώπινης δραστηριότητας αλλά και την επίδραση που αυτή είχε στα οικοσυστήματα του πλανήτη. Ο όρος αυτός βρίσκεται στο επίκεντρο της έκθεσης «Anthropause» που εγκαινιάστηκε στο Μουσείο Φωτογραφίας Θεσσαλονίκης και πλέον, λόγω των περιοριστικών μέτρων, παρουσιάζεται ηλεκτρονικά.

Σε μια προσπάθεια χαρτογράφησης του γνωστού κι άγνωστου κοινωνικού τοπίου της πανδημίας, το Μουσείο απηύθυνε ανοιχτή πρόσκληση στην κοινότητα των φωτογράφων αλλά και των πολιτών να καταθέσουν το δικό τους φωτογραφικό ντοκουμέντο. Ως άξονες επιλογής των έργων, τέθηκαν ερωτήματα όπως: «με τι μοιάζει μια κοινωνία που βιώνει έναν πρωτοφανή, κάθετο υγειονομικό αποκλεισμό;», «Πώς εικονογραφείται η συμβίωση μ’ έναν αόρατο κίνδυνο, η αγωνία και η μοναξιά του εγκλεισμού;», «Πώς μεταβάλλονται οι σχέσεις στις συνθήκες κοινωνικής αποστασιοποίησης;», «Πώς μεταλλάσσεται τελικά η σχέση του προσωπικού με το συλλογικό, του ιδιωτικού με το δημόσιο;» και «Υπάρχουν μαθήματα που μπορούμε να διδαχτούμε από τη μεγάλη αυτή, εξελισσόμενη περιπέτεια;».

Στο κάλεσμα ανταποκρίθηκαν 372 δημιουργοί, καλλιτέχνες, φωτορεπόρτερ κι ερασιτέχνες λάτρεις της φωτογραφίας, που κατέθεσαν τη ματιά τους στην ανθρωποπαύση μέσα από ένα κλικ. Κενοί δημόσιο χώροι, ένα έρημο Πάσχα, οι εκτεθειμένοι και οι ευάλωτοι της κοινωνίας, το αναστατωμένο αστικό – και όχι μόνο – τοπίο αλλά και οι ιδιωτικές σκηνές χωρίς κοινωνικές επαφές ή συναθροίσεις αποτυπώθηκαν στον φωτογραφικό φακό και συνέθεσαν τη συνολική εικόνα της ελληνικής κοινωνίας σε καραντίνα. «Η έκθεση “Anthropause” επιχειρεί να αναδείξει πτυχές και βιώματα από την εγχώρια εκδοχή ενός φαινομένου μοναδικού σε παγκόσμιο επίπεδο – στη σύγχρονη, τουλάχιστον, εποχή: της πανδημίας Covid-19 που έθεσε σε κίνδυνο το αγαθό της υγείας σε μεγάλη κλίμακα και ακινητοποίησε σχεδόν κάθε ανθρώπινη δραστηριότητα μέσα από ένα lockdown οι συνέπειες του οποίου αφήνουν ένα εξαιρετικά επώδυνο αποτύπωμα οικονομικό, κοινωνικό όσο και ψυχολογικό», αναφέρει ο Ηρακλής Παπαϊωάννου, επιμελητής της έκθεσης αλλά και προϊστάμενος συλλογών – επιμελητής του Μουσείου Φωτογραφίας Θεσσαλονίκης. «Μπορεί ίσως ακόμη να εκληφθεί ως το συλλογικό, αποσπασματικό ημερολόγιο μιας εποχής στην οποία, παράλληλα με τις διαρκείς επικλήσεις για κοινωνική αποστασιοποίηση, προβάλλει η ανάγκη να μείνουν οι άνθρωποι ενωμένοι όσο ίσως ποτέ άλλοτε», τονίζει ο ίδιος.

Οι φωτογραφίες προέρχονται από όλα τα μέρη της Ελλάδας. Κάποιες αντλούν δύναμη από την κυριολεξία, εικονίζοντας τους έρημους χώρους κι άλλες παίζουν εικαστικά και πνευματικά με τη συνθήκη του περιορισμού και της επιβεβλημένης στάσης. «Το μωσαϊκό αυτό εικόνων επιχειρεί να αρθρώσει λόγο για πράγματα προφανή όσο και άγνωστα, να αναδείξει αισθήματα κλειδωμένα, πτυχές αθέατες, να συμφιλιωθεί με το ακραιφνώς παράδοξο που αιωρείται στην ατμόσφαιρα, την ακύρωση του αυτονόητου, να προτείνει τη μάσκα όχι μόνο ως αυστηρή στρατηγική υγειονομικής άμυνας αλλά ως διαδικασία εσωτερικής μεταμόρφωσης ή αντίδρασης», επισημαίνει ο Ηρακλής Παπαϊωάννου.

Αλλιώτικες προστατευτικές μάσκες, το υγειονομικό προσωπικό εν δράσει, οι κενοί δρόμοι των μεγαλουπόλεων, η κοινωνική απόσταση, ο οικιακός περιορισμός και η μοναξιά της καραντίνας αναδύονται από τα διαφορετικά στιγμιότυπα. Στο πλαίσιο μιας νέας ανθρωποπαύσης που αρχίζει να ξαναβιώνει ο κόσμος, αυτές οι εικόνες είναι πιο επίκαιρες από ποτέ. «Είναι ίσως αυτή η τεθλασμένη πορεία και η αναπόδραστη μετάπτωση από την ωμή κυριολεξία στην υπαινικτική μεταφορά, που ψηλαφεί εναργώς την παρατεινόμενη αβεβαιότητα, τα αναπάντητα ερωτηματικά που αναδύονται καθώς ο “παντογνώστης” άνθρωπος έρχεται αντιμέτωπος με το αρχέγονο άγνωστο», καταλήγει ο επιμελητής της έκθεσης.

info

H έκθεση «Anthropause» του Μουσείου Φωτογραφίας Θεσσαλονίκης φιλοξενείται στην πλατφόρμα res.momus.gr έως τις 31 Ιανουαρίου 2021