Η γυναίκα που κατασκεύασε το πιάνο του Μπετόβεν

Η Morgan Library & Museum ανάμεσα στους θησαυρούς της διαθέτει και την πρωτότυπη παρτιτούρα του «Hammerklavier», σονάτας για πιάνο του Λούντβιχ βαν Μπετόβεν (πρόκειται για το έργο 106, την πιο δύσκολη σονάτα του, την πιο εκτενή – διαρκεί 50 λεπτά – και την πιο σύνθετη). Στο περιθώριο του χειρογράφου ο βρετανός εκδότης Βίνσεν Νοβέλο σημειώνει ότι το έργο τού το έδωσε η «κυρία Streiker, μία από τις πιο παλιές και ειλικρινείς φίλες του Μπετόβεν». Πρόκειται για τη Nannette Streicher, όπως είναι η ορθογραφία του ονόματός της στα γερμανικά, ένα πρόσωπο που έχει γράψει τη δική του ιστορία στη μουσική. Σύμφωνα με τους μελετητές, ήταν πράγματι μία από τις πιο στενές φίλες του ανυπέρβλητου συνθέτη, αλλά και μία από τις καλύτερες κατασκευάστριες πιάνου στην Ευρώπη – κάτι που για την εποχή θεωρείται τουλάχιστον τολμηρό, όπως διαβάζουμε σε σημείωμα της Patricia Morrisroe στους «New York Times». Είχε μάλιστα δημιουργήσει τη δική της εταιρεία, στην οποία απασχολούσε και τον σύζυγό της.

Η Nannette ήταν το έκτο παιδί του Γιόχαν Αντρέα Στάιν, διάσημου κατασκευαστή πιάνου, ο οποίος συνέβαλε στη βελτίωσή του. Η Nannette στα οκτώ της έπαιξε πιάνο μπροστά στον Μότσαρτ, ο οποίος επέκρινε τη στάση του σώματός της και τους μορφασμούς που έκανε, αλλά παραδέχθηκε την ιδιοφυΐα της, σύμφωνα με το MUGI (Musik und Gender im Internet). Το 1792, στα 23 της, μετά τον θάνατο του πατέρα της, παντρεύτηκε και μετέφερε την επιχείρηση στη Βιέννη. Συνεργάστηκε με τον αδελφό της και άλλαξε την επωνυμία από J.Α. Stein σε Geschwister Stein (Αδέλφια Στάιν). Ηταν η εποχή των ραγδαίων εξελίξεων στον σχεδιασμό πιάνου και στη μουσική γενικότερα.

ΠΡΟΦΗΤΙΚΟ ΣΧΟΛΙΟ. Τότε είχαν αρχίσει οι συναυλίες να φεύγουν από τα αριστοκρατικά σαλόνια και να πραγματοποιούνται σε μεγαλύτερες αίθουσες. Ο Μπετόβεν είχε μια πρώτη επαφή με τη νεαρή κατασκευάστρια όταν διέμενε ακόμη στο Αουγκσμπουργκ – τη γενέθλια πόλη της – και της ζήτησε να του δανείσει ένα από τα πιάνα της για τη συναυλία που θα έδινε στην Μπρατισλάβα, τότε Πρέσμπουργκ, σύμφωνα με δημοσίευμα του περιοδικού «Serenade». Είχε μάλιστα παραπονεθεί με επιστολή του ότι «ακούγεται σαν άρπα» και δεν ταιριάζει με το δυναμικό στυλ ερμηνείας του. Η απάντηση που πήρε από τον πατέρα της Nannette ήταν «παρατηρώ ότι οι χορδές του είναι τόσο βίαια παιγμένες που αναρωτιέμαι αν ο σολίστας είναι κωφός». Δυστυχώς το σχόλιο ήταν προφητικό. Ο Μπετόβεν μόλις είχε αρχίσει να χάνει την ακοή του, αλλά δεν το είχε εκμυστηρευτεί σε κανέναν. Γνώριζε ότι θα έπρεπε να βρει ένα πιο δυνατό όργανο αργότερα για ν’ αντισταθμίσει την κώφωσή του, αλλά εκείνη τη στιγμή χρειαζόταν ένα πιάνο που θα ταίριαζε στο εκρηκτικό παίξιμό του. Η Nannette παράλληλα είχε δημιουργήσει τη δική της εταιρεία Streicher nee Stein και ήρθε αντιμέτωπη με τον σκληρό ανταγωνισμό: τους άγγλους και τους γάλλους κατασκευαστές. Ο Μπετόβεν, παρόλο που είχε αγοράσει ένα γαλλικό πιάνο Erard το 1803, δεν σταμάτησε να πιέζει τη Nannette να δημιουργήσει ένα πιάνο όπως το ήθελε εκείνος. Ετσι το 1809 επεξεργάστηκε εκ νέου ένα παλαιότερο σχέδιο του πατέρα της δημιουργώντας ένα από τα μεγαλύτερα και πιο δυνατά πιάνα της Βιέννης.

Το 1812 φτιάχνει μάλιστα και μια αίθουσα συναυλιών 300 θέσεων, που έγινε κόμβος της μουσικής αφού έπαιξαν όλοι οι σπουδαίοι της εποχής και φυσικά ο Μπετόβεν. Με τη Nannette όμως ο σπουδαίος συνθέτης συνδέθηκε με πραγματική φιλία. Μέσα σε διάστημα 18 μηνών τής έγραψε περισσότερα από 60 γράμματα, τα οποία αποκαλύπτουν τη στενή σχέση που είχε μαζί της σε μια εποχή όπου η ζωή του είχε αρχίσει να γίνεται δύσκολη.