Οι πέντε μεταμορφώσεις{CR} των ΗΠΑ

Ηττα της πολιτικής ελίτ

Η πολιτική ελίτ των ΗΠΑ ηττήθηκε κατά κράτος. Ο Τραμπ με την άξεστη προσέγγιση στην πολιτική, κατάφερε ένα σημαντικό πλήγμα στο σύστημα, φέρνοντας τα πάνω κάτω. Ο επιχειρηματίας που κανείς δεν υπολόγιζε στην αρχή, κατάργησε όλους τους κανόνες και τώρα είναι εκείνος που τους υπαγορεύει, σε μεγάλο βαθμό.

Οι αναλυτές, ο ένας μετά τον άλλο, προειδοποιούν πως το πολιτικό προσωπικό της χώρας χρειάζεται σημαντική ανανέωση. Τόσο σε πρόσωπα – πώς είναι δυνατόν ο καλύτερος υποψήφιος να είναι ένας κουρασμένος 77χρονος; αναρωτιούνται, για τον Μπάιντεν και το Δημοκρατικό Κόμμα. Αλλά και σε ιδέες και προτάσεις. Εκατομμύρια Αμερικανοί αισθάνονται πλέον φανερά πολύ μακριά από τους πολιτικούς τους εκπροσώπους. Το πλαίσιο από το οποίο προέκυψε ο Τραμπ υπάρχει ακόμα στις ΗΠΑ και γίνεται μάλιστα ακόμα πιο έντονο. Σε τέσσερα χρόνια μπορεί να είναι υποψήφιος των Ρεπουμπλικανών ο Τραμπ ή κάποιος που να του μοιάζει στις ιδέες. Μπορεί ακόμα και οι Δημοκρατικοί, λέει ο Τζον Φάουλερ, καθηγητής Πολιτικών Επιστημών στο Κεντάκι, να έχουν τη δική τους εκδοχή Τραμπ.

Είναι η οικονομία, ηλίθιε

Ο Ντόναλντ Τραμπ έφερε την εκλογική μάχη σχεδόν στα ίσια, πολύ καλύτερα απ’ όσο φαντάζονταν οι αναλυτές, παρά την εγκληματική ολιγωρία της κυβέρνησής του στην αντιμετώπιση της πανδημίας και τους 230.000, μέχρι τώρα, νεκρούς από Covid-19. Αυτό σημαίνει πως η πανδημία δεν ήταν το βασικό κριτήριο για πολλούς ψηφοφόρους, αλλά η οικονομία. Οι ανισότητες είναι πλέον εκείνο που κυριαρχεί στη ζωή της χώρας, με την οικονομία να έχει δεχθεί σοβαρό πλήγμα από υγειονομική κρίση. Οι μη έχοντες, φαίνεται ότι δεν μπορούν να συμπαραταχθούν με τους έχοντες, ακόμα και εάν συμφωνούν σε κάποια σημεία.

Το ίδιο ισχύει και με τη ρατσιστική ρητορική του προέδρου Τραμπ. Πολλοί αναλυτές θεωρούσαν δεδομένη τη μετακίνηση μαύρων ψηφοφόρων προς τον Μπάιντεν λόγω των ρατσιστικών ταραχών που ξέσπασαν φέτος στις ΗΠΑ αλλά και λόγω της ρητορικής του μίσους του προέδρου. Τελικά αποδείχθηκε ότι φέτος πολλοί αφροαμερικανοί ψηφοφόροι στήριξαν τον Ντόναλντ Τραμπ. Και φάνηκε ότι οι μειονότητες δεν είναι μια συμπαγής μάζα που μπορεί να συσπειρωθεί απέναντι στη ρατσιστική ρητορική.

Περισσότεροι ισπανόφωνοι και μαύροι ψήφισαν τον Τραμπ, σε σύγκριση με το 2016. Γιατί; Οχι γιατί άλλαξε το μήνυμά του. Αλλά διότι απηύθυνε το μήνυμά του, ιδιαίτερα στα οικονομικά ζητήματα, απευθείας σε αυτούς.

Μια χώρα στα δύο

Οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι μια χώρα σε απόλυτη πόλωση, που παρόμοιά της σπανίως έχει καταγραφεί στην ιστορία. Τα περίπου 3 εκατομμύρια ψήφοι διαφορά που έχουν μεταξύ τους Μπάιντεν και Τραμπ – και είναι ανάλογα με τη διαφορά Κλίντον – Τραμπ – δείχνουν πως η χώρα παραμένει διχασμένη, και παρά τα συνταρακτικά γεγονότα που έχουν μεσολαβήσει τα τελευταία 4 χρόνια.

«Ο διχασμός, το μίσος, ο φόβος και ο θυμός δεν πρόκειται να διαλυθούν μόλις γίνει γνωστό το αποτέλεσμα», λέει ο πρώην υπουργός Αμυνας Λέον Πανέτα. «Η διαφορά είναι ότι ο Μπάιντεν ως πρόεδρος θα προσπαθήσει να ενώσει τη χώρα. Ομως θα χρειασθεί χρόνος. Δεν θα αλλάξουν με μια ομιλία ή ένα νομοσχέδιο».

«Το να ταξιδεύεις ανάμεσα στο Σεν Λούις και το Σαν Φρανσίσκο πια, δύο περιοχές με διαφορετικό ιδεολογικό πρόσημο, είναι σαν να ταξιδεύεις σε άλλη διάσταση και εντελώς διαφορετικούς τρόπους ζωής», παρατηρεί ο Δημοκρατικός υποψήφιος για το χρίσμα Αντριου Γιανγκ. Και ο διευθυντής του think tank New America, Λι Ντράτμαν, προσθέτει: «Εχουμε φτάσει στο σημείο όταν συναντάμε κάποιον, ένα από τα πρώτα πράγματα που αναρωτιόμαστε είναι εάν ψηφίζει Τραμπ ή Μπάιντεν. Αυτού του είδους τα εύκολα στερεότυπα μας οδηγούν να δούμε τους ψηφοφόρους του άλλου ως διαφορετικούς και όταν συμβαίνει αυτό, φαντάζουν και πιο απειλητικοί».

Ο τραμπισμός ήρθε για να μείνει. Το ίδιο και ο Τραμπ

Ο Ντόναλντ Τραμπ συζήτησε με συνεργάτες του από την πρώτη στιγμή που είδε ότι μπορεί να χάσει, την πιθανότητα να διεκδικήσει την προεδρία το 2024. Που σημαίνει ότι δεν θα φύγει από το προσκήνιο εύκολα. Πολλοί, τα τελευταία χρόνια είχαν εκφράσει την άποψη ότι η προεδρία Τραμπ θα αποτελέσει απλά ένα διάλειμμα, ένα ιντερλούδιο – λίγο σουρεαλιστικό, είναι η αλήθεια – στην αμερικανική πολιτική σκηνή. Δεν θα μπορούσαν να διαψευσθούν πιο έντονα. Ο δημαγωγικός εθνικισμός του φαίνεται να έχει φτιάξει σχολή που θα επηρεάσει την πορεία του Ρεπουμπλικανικού κόμματος. Δεν είναι λίγοι εκείνοι που θεωρούν ότι καθορίζει πλέον την ιδεολογική ταυτότητα της συντηρητικής παράταξης, μια αμερικανική βερσιόν του περονισμού, που συνεχίζει να διχάζει και να κινητοποιεί μάζες ακόμα και όταν δεν είναι στην εξουσία.

Ο Τραμπ και ο τραμπισμός θα συνεχίσουν να είναι παρόντες, ίσως σε ακόμα πιο πρωτόγονη και οργισμένη εκδοχή, θέλοντας να προσελκύσουν τη δυσαρέσκεια του κόσμου για τις αδικίες. Οι οικονομικές, κοινωνικές και φυλετικές διαφορές υπήρχαν και πριν από τον 45ο πρόεδρο της χώρας και εκείνος θα κάνει ό,τι μπορεί να συνεχίσουν να υπάρχουν.

Δημοσκοπήσεις, αντίο

Οι δημοσκοπήσεις δεν αποτελούν πια αξιόπιστο εργαλείο. Η διάψευση πολλών δημοσκοπικών διαπιστώσεων σε αυτές τις εκλογές, τονίζει την ανάγκη να βρεθούν νέα εργαλεία για να σφυγμομετρείται η κοινή γνώμη. Πόσω μάλλον σε μια χώρα όπως οι ΗΠΑ, όπου οι δημοσκοπήσεις χρησίμευαν, μέχρι τώρα, ακόμα και για τη λήψη κυβερνητικών αποφάσεων.

Οι ψηφοφόροι του Τραμπ αρνήθηκαν πεισματικά, όπως φαίνεται, να απαντήσουν στην ερώτηση τι θα ψηφίσουν, αλλοιώνοντας τις προβλέψεις που έδιναν μια σχετικά εύκολη νίκη στον Τζο Μπάιντεν. Οι στατιστικολόγοι θα μελετήσουν ξανά και ξανά τα λάθη, όμως και για τις δημοσκοπήσεις ισχύει αυτό που ισχύει για τους περισσότερους πολιτικούς: Εχει χαθεί η εμπιστοσύνη.