Η χαμένη ευτυχία {LF}της παιδικής ηλικίας

Είναι ευτύχημα που εκδόθηκε στα ελληνικά ένα σπουδαίο έργο της γερμανικής λογοτεχνίας, η νουβέλα «Ιμενζεε», του σημαντικού ποιητή και συγγραφέα  Τέοντορ Στορμ (Χούσουμ, Β. Γερμανία 1817 – Χαντεμάρσεν 1888), η οποία κυκλοφόρησε το 1850 και τον καθιέρωσε ως μία εξέχουσα μορφή των γραμμάτων. Βιβλίο κλασικό που έχει κριθεί από τους ειδικούς και πάνω από όλα από τους ίδιους τους αναγνώστες. Ο Τ. Στορμ έγραψε περίπου πενήντα νουβέλες, από τις οποίες εκτός από την «Ιμενζεε», εξέχουσα θέση έχει και «Ο καβαλάρης με το άσπρο άλογο», που κυκλοφόρησε στα ελληνικά το 1987 από τις εκδόσεις Οδυσσέας, τώρα  εξαντλημένο.

Σπούδασε νομικά και διετέλεσε δικαστής, η αγάπη του, όμως, για τον γενέθλιο τόπο, κάτι που διακρίνεται σε όλα του τα έργα, ποιητικά και πεζά, δεν τον απομάκρυναν από αυτόν για μεγάλο χρονικό διάστημα. Στα κείμενά του πρωταγωνιστούν η ανθρώπινη συνθήκη και το φυσικό περιβάλλον, όπως ο αιώνιος αγώνας του ατόμου, που προσπαθεί να δαμάσει την ίδια τη φύση, ο έρωτας, και μάλιστα ο ανικανοποίητος, ο ανεκπλήρωτος, τα νιάτα που περνούν γρήγορα και η νοσταλγία για την παιδική ηλικία, θέματα που τον απασχολούν και στη νουβέλα Ιμενζεε.

Ο Στορμ επηρεάστηκε από το έργο των ρομαντικών ποιητών και συγγραφέων, όπως και από αυτό του Εντουαρντ Μέρικε (1804-1875), με τον οποίο αλληλογραφούσε και τον οποίο θαύμαζε. Εκτιμούσε, ωστόσο, και το έργο του Χάινριχ Χάινε, με το οποίο το δικό του έχει πολλά κοινά στοιχεία· μεταξύ των όμοιων χαρακτηριστικών είναι η απλότητα στη μορφή και η ανάδειξη της φύσης και του έρωτα στα θέματά τους. Το έργο του Τ. Στορμ κατατάσσεται στα πιο αντιπροσωπευτικά του ποιητικού Ρεαλισμού, ο οποίος ξεχωρίζει για την προβολή των αξιών της καθημερινότητας.

Ποίημα και πεζός λόγος

Το λυρικό και ποιητικό στοιχείο διατρέχει το έργο του, ενώ οι εικόνες από τη φύση συνομιλούν με το άτομο και γίνονται αιώνια σύμβολα. Εξάλλου, στη νουβέλα «Ιμενζεε», ο συγγραφέας αξιοποίησε προσωπικές του εμπειρίες, όπως τον ανεκπλήρωτο έρωτά του για την Μπέρτα. Στην ιστορία της νουβέλας, ο συγγραφέας συνέδεσε το τραγούδι και το ποίημα με τον πεζό λόγο, που ακόμα και αυτός διακρίνεται για τις ονειρικές εικόνες και περιγραφές. Η αφήγηση είναι τριτοπρόσωπη με πρωταγωνιστή τον Ράινχαρντ, ο οποίος εμφανίζεται σε προχωρημένη ηλικία, να αναπολεί τα νιάτα του και τον έρωτά του για την Ελίζαμπεθ. Στις αναμνήσεις του παρεμβαίνουν τα τραγούδια και οι ιστορίες που της είχε γράψει, η φυγή του σε άλλη πόλη, η εξέλιξη της  σχέσης του με την ίδια, με τη μητέρα της καθώς και τον φίλο του Εριχ. Ολα τα πρόσωπα διακρίνονται για την ευγένεια, την κομψότητα και τη χάρη, ενώ γίνεται σαφές ότι το κυνήγι του απολύτου είναι ανέφικτο. Η ευτυχία βρίσκεται σε καθημερινές στιγμές και όχι στο άπιαστο και το εξιδανικευμένο. Η μητέρα της Ελίζαμπεθ, πρακτική και προσγειωμένη, δίνει τη λύση στο αδιέξοδο στο οποίο είχε οδηγηθεί η κόρη της.

Οι εικόνες από τη φύση συμβαδίζουν με τις διαθέσεις των ηρώων και ταυτίζονται με αυτούς. Σε ορισμένα σημεία οι περιγραφές από την πόλη αναδεικνύουν τη σκληρότητα που συναντάται στη ζωή, με αναφορές στη  φτώχεια και την απουσία των μέσων που καλύπτουν τις βασικές ανάγκες ορισμένων ανθρώπων. Στο πρώτο μέρος εμφανίζεται ο ηλικιωμένος, στο δεύτερο παρουσιάζονται τα παιδιά και συνεχίζεται η αφήγηση με τις αναμνήσεις από την ευτυχισμένη παιδική και μετεφηβική ηλικία, για να φτάσει ο αφηγητής και πάλι, αφού διανυθεί μεγάλο μέρος των αναμνήσεων, στην τρίτη ηλικία. Η επιλογή του ήρωα να περιοριστεί στη μελέτη και τις πνευματικές αναζητήσεις από το να δημιουργήσει οικογένεια, έχει το κόστος της, μιας και παραμένει μόνος μέχρι το τέλος της ζωής του. Η σωστή χρήση των συμβόλων, η πλούσια αλλά συνάμα συγκρατημένη φαντασία, η εμβάθυνση στην ψυχολογία των ηρώων και ο κομψός,  απλός, αλλά και νευρώδης αφηγηματικός λόγος καθιστούν τη νουβέλα ως ένα από τα υψηλά δείγματα του πεζού λόγου.

Η Χρύσα Σπυροπούλου είναι συγγραφέας αστυνομικών μυθιστορημάτων