Η Αμερική επιστρέφει στο 1619

Παραμονές των προεδρικών εκλογών η αμερικανική διανόηση επεξεργάζεται ένα «τραύμα»: τη σχέση του αμερικανικού έθνους με το δουλοκτητικό σύστημα. Η διαδικασία ξεκίνησε από ένα άρθρο στο New York Times Magazine, τον Αύγουστο του 2019, και μέχρι σήμερα έχει φέρει σε αντιπαράθεση ερευνητές, τη δημοσιογραφική ελίτ αλλά και υπερασπιστές της ισότητας των μαύρων στην αμερικανική ήπειρο. Κωδικός της σύγχρονης πολιτισμικής διαμάχης: «The 1619 Project». Κι αυτό η ιστορική αφετηρία είναι ο Αύγουστος του 1619, όταν το εμπορικό πλοίο «White Lion» έφερε περισσότερους από 20 Αφρικανούς στις ακτές της Βιρτζίνια. Ενα γεγονός που σηματοδότησε πιθανώς την αρχή της δουλείας στη γη των αγγλικών αποικιών. Το «Πρόγραμμα 1619» είναι ακόμη εν εξελίξει, με στόχο να αναθεωρήσει την ιστορία της χώρας τοποθετώντας τις συνέπειες της δουλείας και τη  συνεισφορά των Αφροαμερικανών στο επίκεντρο του αφηγήματος για τη σύσταση των Ηνωμένων Πολιτειών.  Τα περισσότερα δοκίμια του ειδικού τεύχους, με την επιμέλεια της Νικόλ Χάνα Τζόουνς (βραβείο Πούλιτζερ), ήταν γραμμένα από μαύρους συγγραφείς, διανθισμένο με ποιήματα και σύντομες ιστορίες από τους Jesmyn Ward, Barry Jenkins και Lynn Nottage. Η ερμηνεία για τα γεγονότα στην πολιτεία της Βιρτζίνια του 1619 αμφισβητήθηκε  από τους ιστορικούς  οι οποίοι διδάσκουν στην ελίτ των πανεπιστημίων της χώρας την ιστορία της δουλείας και της αποικιοκρατίας, χαρακτηρίζοντας ανακριβή την προσέγγιση της ερευνήτριας δημοσιογράφου, παθιασμένης με τα θέματα για φυλετική ισότητα και μαχόμενης για την κοινωνική αποκατάσταση της μαύρης κοινότητας εντός της αμερικανικής κοινωνίας.

Την ίδια χρόνια με το δημοσίευμα του New York Times Magazine κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις του Πανεπιστημίου της Βόρειας Καρολίνα το συλλογικό έργο «Virginia 1619, Slavery and Freedom in the Making of English America» σε επιμέλεια των Paul Musselwhite, Peter C. Mancall, James Horn (The University of North Carolina, 2019). Το βιβλίο παρέχει στοιχεία σχετικά με την προέλευση της αγγλικής αποικιοκρατίας γύρω από τον κόλπο Τσέζαπικ και τον κόσμο στην απέναντι όχθη του Ατλαντικού. Οπως αποδεικνύουν τα δοκίμια των μελετητών, οι Αγγλο-αμερικανοί πειραματίζονταν με την αντιπροσωπευτική διακυβέρνηση και διαχειρίζονταν τη διαβρωτική κληρονομιά της φυλετικής σκέψης για περισσότερο από τέσσερις αιώνες.  Η Βιρτζίνια, σε αντίθεση με τα δημοφιλή στερεότυπα, δεν ήταν το προϊόν των ανυπόμονων άγγλων αποίκων. Η δουλεία και η ελευθερία γεννήθηκαν μαζί, καθώς οι μετανάστες και οι άγγλοι αξιωματούχοι βρήκαν τρόπους ώστε να λειτουργήσει η αποικία και να συμβιώσουν σε ένα επικίνδυνο περιβάλλον. Τρία χαρακτηριστικά γνωρίσματα της αγγλικής Αμερικής – αυτοδιοίκηση, δουλεία και στέρηση εδαφικών δικαιωμάτων των αυτόχθονων πληθυσμών – πήραν μορφή το 1619 καθώς κατά μήκος του ποταμού Τζέιμς όλοι αμφισβήτησαν το μέλλον της αγγλικής αυτοκρατορίας.

ΟΙ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ. Τον περασμένο Δεκέμβριο πέντε διακεκριμένοι ιστορικοί έγραψαν στους New York Times για να ζητήσουν «διορθώσεις». Συγκεκριμένα απέρριψαν τους ισχυρισμούς  του άρθρου της Χάνα-Τζόουνς ότι ο Αβραάμ Λίνκολν είχε ενδοιασμούς στο να αποδεχθεί την ισότητα των μαύρων, ότι οι μαύροι είχαν αγωνιστεί σε μεγάλο βαθμό για τα δικαιώματά τους χωρίς τη βοήθεια λευκών συμμάχων, και ότι «ένας από τους κύριους λόγους» που οι άποικοι είχαν πραγματοποιήσει την Αμερικανική Επανάσταση ήταν η προστασία της δουλείας. Ο διευθυντής του εντύπου Τζέικ Σίλβερστιν ανταπάντησε στην επιστολή των πέντε επισημαίνοντας, μεταξύ άλλων: «Είναι δύσκολο να υποστηριχθεί ότι η ισότητα έχει επιτευχθεί πραγματικά για τους μαύρους Αμερικανούς. Οχι το 1776, όχι το 1865, όχι το 1964, όχι το 2008 και όχι σήμερα. Το Πρόγραμμα 1619 δείχνει ότι πολλές από τις ανισότητες που εξακολουθούν να πλήττουν το έθνος είναι ένα άμεσο αποτέλεσμα του τραύματος που δεν επουλώθηκε και το οποίο δημιουργήθηκε από 250 χρόνια δουλείας… Οι υπερβολικές διακρίσεις που εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν οι μαύροι σχεδόν σε κάθε πτυχή της αμερικανικής ζωής υποδηλώνει ότι ούτε το πλαίσιο του Συντάγματος ούτε οι επίπονες προσπάθειες των πολιτικών ηγετών στο παρελθόν και το παρόν, τόσο λευκών όσο και μαύρων, έχει ακόμη καταφέρει να επιτύχει τα δημοκρατικά ιδανικά της ίδρυσης για όλους τους Αμερικανούς».

Την περασμένη άνοιξη οι New York Times αναδιατύπωσαν μια γραμμή στο δοκίμιο της Νικόλ Χάνα – Τζόουνς για να σημειώσουν ότι «μερικοί από τους αποίκους» είδαν την Αμερικανική Επανάσταση ως έναν τρόπο να διατηρηθεί η δουλεία. Μερικοί κριτικοί του Προγράμματος 1619 θεώρησαν την αποσαφήνιση του άρθρου ως νίκη και αναρωτήθηκαν εάν ολόκληρη η προσπάθεια θα μπορούσε τώρα να αναιρεθεί. Το Πρόγραμμα 1619 έγινε hashtag με υψηλή κινητικότητα στους χρήστες του Τwitter, θέμα σε δοκίμια για την ιστορία των διαφόρων πτυχών της σύγχρονης αμερικανικής ζωής όπου οι συγγραφείς τους υποστηρίζουν ότι έχουν «ρίζες στη δουλεία και τις συνέπειές της». Το αφιέρωμα δημιούργησε μια καινούργια θεματική ενότητα στη διαδικτυακή περιοχή των New York Times με ποιήματα, μυθοπλασία, ένα φωτογραφικό δοκίμιο, καθώς και μία σειρά podcast πολλαπλών επεισοδίων.

Πριν από δύο εβδομάδες μία συντηρητική παράταξη ακαδημαϊκών, η National Association of Scholars, ζήτησε από την επιτροπή των Βραβείων Πούλιτζερ να αφαιρέσουν το βραβείο από τη συγγραφέα του «Προγράμματος 1619». Μάλιστα την περασμένη εβδομάδα, η αντεπίθεση σημειώθηκε από το εσωτερικό των New York Times. Οταν ένας άλλος διακεκριμένος με Πούλιτζερ αρθρογράφος σχολιαστής, ο Μπρετ Στίβενς, διακήρυξε στο άρθρο γνώμης του πως «παρά τις όποιες αρετές, την αίσθηση, τις αντεγκλήσεις και ένα βραβείο Πούλιτζερ, το Πρόγραμμα 1619 απέτυχε». Υστερα από αυτήν την τελευταία  αντίδραση η Χάνα – Τζόουνς  πρόσθεσε στο Τwitter της ότι αναγνωρίζει πως θα έπρεπε να έχει διερευνήσει το Πρόγραμμα 1619 με περισσότερους μελετητές  ειδικευμένους στην αποικιακή ιστορία, την Επανάσταση και τον Εμφύλιο Πόλεμο, για να αποδώσει  καλύτερα τους ισχυρισμούς της στο πεδίο της έρευνάς της. «Θα έπρεπε να ήμουν πιο προσεκτική στο πώς θα έγραφα την παράγραφο για την Επανάσταση» λέει. «Γιατί δεν νομίζω ότι οποιοδήποτε άλλο γεγονός θα είχε δώσει στους ανθρώπους τόση τροφή. Εξαιτίας του νιώθω πολύ βασανισμένη».