Νέες εκδόσεις

Το «Ισραήλ» στη Θεσσαλονίκη του 1909

Το «Ισραήλ» (1908) του Ανρί Μπερνστέν είναι το μοναδικό θεατρικό έργο με θέμα τον αντισημιτισμό που παρουσιάστηκε στη Θεσσαλονίκη στα εβραιοϊσπανικά και στα ελληνικά. Συνολικά 14 φορές την περίοδο 1909-1928, οπότε φουντώνει ο αντισημιτισμός στην πόλη. Το έργο αυτό παρουσιάζουν οι εκδόσεις «Ρώμη» (romipublications.gr) στη μετάφραση του Μήτσου Μυράτ, ο οποίος υποδύθηκε τον Γκούτλιμπ στην παράσταση του Απριλίου 1920 στο θέατρο του Λευκού Πύργου, με τον θίασο της Μαρίκας Κοτοπούλη (αδελφής της δεύτερης γυναίκας του, Χαρούλας Κοτοπούλη). Ο Γκούτλιμπ είναι ο Εβραίος τον οποίο προκαλεί σε μονομαχία ο νεαρός αριστοκράτης Τιμπώ ντε Κλαρ, ιδρυτικό μέλος της αντισημιτικής οργάνωσης «Action française». Κατά την εξέλιξη αποκαλύπτεται ότι ο τελευταίος είναι ο νόθος γιος του πρώτου, ύστερα από παράνομη ερωτική σχέση. Οπως διαβάζουμε στην 20σέλιδη εισαγωγή της Ρένας Μόλχο, το έργο ανέβηκε για πρώτη φορά στη Θεσσαλονίκη στις 29 Ιανουαρίου 1909 σε μια βίλα στην περιοχή των Εξοχών από έναν ιταλικό θίασο, μάλλον στα ιταλικά. «Το ηθικό μήνυμα του “Ισραήλ”», γράφει η ίδια, «που απευθυνόταν στο χριστιανικό ακροατήριο ήταν αυτό που πρότεινε ο Léon Blum, σύμφωνα με τον οποίο το έργο υπογράμμιζε ότι οι αντισημιτικές προκαταλήψεις και ιδίως τα στερεότυπα ήταν αβάσιμα. Ο Blum είχε επίσης γράψει ότι το “Ισραήλ” υπήρξε η ισχυρότερη παρωδία της αντισημιτικής και ρατσιστικής θεωρίας, καθότι αποδείκνυε ότι δεν υπάρχουν μόνιμα στερεοτυπικά “φυλετικά χαρακτηριστικά”». Το βιβλίο είναι το υπ’ αριθμόν 2 στη σειρά «Ξένο θέατρο» (Προς παράστασιν) των εκδόσεων.

Henry Bernstein
Ισραήλ
Μτφ. Μήτσος Μυράτ
Εκδ. Ρώμη, σελ. 137
Τιμή 12 ευρώ

Λαογραφικά στοιχεία σε γελοιογραφίες

Στη διδακτορική διατριβή της, η οποία εκδόθηκε σε βιβλίο, η Αλίκη Μανδηλαρά εξετάζει 300 πολιτικές γελοιογραφίες – από το 1974 έως το 2004 – από λαογραφική σκοπιά. Κατά πόσο, δηλαδή, ο λαϊκός πολιτισμός εμπνέει τους γελοιογράφους και με ποιον τρόπο οι κώδικές του χρησιμοποιούνται για την αποκωδικοποίηση περίπλοκων πολιτικών φαινομένων. Παροιμίες, γνωμικά, παραμύθια, έθιμα, τελετουργικές πρακτικές, λαϊκά παιχνίδια και παραδοσιακοί χοροί εμφιλοχωρούν στις λεζάντες των γελοιογραφιών, καθώς και στην αντίστοιχη εικονογράφηση, για να περάσουν το μήνυμα με σαφήνεια. Οι εφημερίδες που έβαλε στο μικροσκόπιο η Μανδηλαρά είναι «ΤΑ ΝΕΑ» (έχοντας 98 γελοιογραφίες με λαογραφικό περιεχόμενο, τις περισσότερες), το «ΒΗΜΑ», η «Ελευθεροτυπία», η «Καθημερινή», το «Εθνος» και η «Αυγή». Λόγος γίνεται εξάλλου και για τους γελοιογράφους που σχολιάζονται στο υλικό, όπως οι Κώστας Μητρόπουλος, Ηλίας Μακρής, Γιάννης Ιωάννου, Σπύρος Ορνεράκης, Δημήτρης Χαντζόπουλος, ΚΥΡ κ.ά. Από τα παραδείγματα που επικαλείται η συγγραφέας – και περιγράφει διεξοδικά – προκύπτει ότι «τα λαογραφικά στοιχεία μπορούν να χρησιμοποιηθούν και ως ασπίδα ή κάλυψη για τους γελοιογράφους, οι οποίοι μεταδίδουν τις απόψεις τους απαλλαγμένοι από αρνητικές συνέπειες. Μάλιστα, είναι δύσκολο να αμφισβητηθεί μια γνώση γενικά αποδεκτή και καθιερωμένη, ενώ η διαφορετικότητα, σε μη ευνοϊκές συνθήκες, μπορεί εύκολα να παρεξηγηθεί και να περιθωριοποιηθεί». Η «Λειτουργικότητα λαογραφικών στοιχείων» (εκδ. Γρηγόρη, grigorisbooks.gr) εκδίδεται στη σειρά των δημοσιευμάτων του Ινστιτούτου Λαϊκού Πολιτισμού Καρπάθου του Τμήματος Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών.

Αλίκη Αθ. Μανδηλαρά
Η λειτουργικότητα λαογραφικών στοιχείων σε πολιτικές γελοιογραφίες του αθηναϊκού Τύπου (1974 – 2004)
Εκδ. Γρηγόρη, σελ. 330
Τιμή 22 ευρώ