Μπουνταλάδες και ασίκηδες

Εγραφα την προηγούμενη εβδομάδα ότι είναι αναπρόδραστο η γλώσσα μας ‒ όπως και οι περισσότερες γλώσσες του κόσμου, άλλωστε ‒ να εντάσσει στο λεξιλόγιό της λέξεις αλλοδαπής προέλευσης. Σήμερα, θα εστιάσω σε μια ειδική κατηγορία γλωσσικών δανείων: τα (συνήθως) μειωτικά επίθετα τουρκικής προέλευσης.

Μπουνταλάς, ατζαμής, αχαΐρευτος, ζεβζέκης, τζαναμπέτης, αχμάκης, μπατίρης, τσαμπουκάς, τζαμπατζής, τζερεμές, μπατάλα είναι μερικά που μου έρχονται πρόχειρα στον νου. Ιδού, λοιπόν, οι ρίζες τους: μπουνταλάς (boudala=αργόστροφος, αδέξιος), ατζαμής (acemi=αδέξιος, άπειρος), αχαΐρευτος (αυτός που δεν έχει hayir=προκοπή), ζεβζέκης (zevzek=ελαφρόμυαλος, επιπόλαιος), τζαναμπέτης (cenabet=κακότροπος, δύστροπος), αχμάκης (ahmak=χαζός), μπατίρης (batirmak=χρεοκοπία), τσαμπουκάς (sabika=νταής, ζόρικος), τζαμπατζής (cabaci=           τρακαδόρος, παράσιτο), τζερεμές (cereme=άχρηστος, αυτός που είναι μόνο βάρος), μπατάλα (battal=άχαρη, άκομψη γυναίκα). Για να θυμηθούμε, όμως, και μερικά «εγκωμιαστικά», σε αντιδιαστολή με τα «μειωτικά», υπάρχει και ο ασίκης (asik=μάγκας, λεβέντης, αλλά και εραστής), ο ντερμπεντέρης (derbeder=ανοιχτόκαρδος, τριγυρίστρας), ο κιμπάρης (kibar=γενναιόδωρος), ο καραμπουζουκλής, το ντερβισόπαιδο, και πολλά ακόμα.

Μη μου πείτε ότι όλα αυτά τα επίθετα δεν είναι από τα πιο συχνά χρησιμοποιούμενα στον καθημερινό μας λόγο, αλλά και από τα πιο γλαφυρά που διαθέτουμε για να περιγράψουμε κάποιον. Αλλωστε, και μια σειρά από ουσιαστικά που χρησιμοποιούμε για μερικά από τα πιο βαθιά, τα πιο χθόνια συναισθήματά μας (ο νταλκάς και ο σεβντάς, το κέφι και το ντέφι, το σεκλέτι και το γινάτι, κ.ά.) τουρκικής προέλευσης είναι κι αυτά.

Αναγκαία διευκρίνιση, μιας και ζούμε σε πονηρές εποχές όσον αφορά τις ελληνοτουρκικές σχέσεις: το κείμενο είναι γραμμένο με αμιγώς γλωσσικά κριτήρια. Αν ήθελα να διατυπώσω τις απόψεις μου για την ένταση μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας, υπάρχουν άλλες φιλόξενες στήλες.