Ηχοδύναμα

Φρανζ Σμιντ: Οι Τέσσερις Συμφωνίες, Πάαβο Γέρβι, Συμφωνική Ορχήστρα της Ραδιοφωνίας της Φρανκφούρτης, Deutsche Grammophon, 3 cd

Ο Φρανζ Σμιντ αναγνωρίστηκε πολύ περισσότερο στην εποχή του παρά από τις επόμενες γενιές. Αυτή, ήταν μία ατυχής κρίση του χρόνου. Γεννημένος το 1874, ο Σμιντ έζησε έως το 1939, λίγο πριν από το ξέσπασμα του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου. Η ζωή και το έργο του ήταν, κατά κάποιο τρόπο, ένα είδος πνευματικής επιτομής της Αυστροουγγρικής Αυτοκρατορίας σε μία εποχή που την οδήγησε από την ισχύ στην κατάλυση. Από τους δασκάλους του στη Βιέννη, ξεχωρίζει η περίοδος δίπλα στον γηραιό άρρωστο Μπρούκνερ, ενώ από τα πρώτα του χρόνια ως μουσικού το γεγονός ότι έπαιζε βιολοντσέλο στην Ορχήστρα της Οπερας της πόλης υπό τον Μάλερ. Σταδιακά, ανέβηκε όλες τις βαθμίδες του Ωδείου της Βιέννης. Η επιρροή που άσκησε ως δάσκαλος στην επόμενη γενιά (πολύ σπουδαίων) μουσικών υπήρξε απροσμέτρητη.

ΚΥΡΙΑΡΧΟΣ ΣΤΗ ΒΙΕΝΝΗ. Η Βιέννη της εποχής του Σμιντ ήταν το κέντρο του μουσικού σύμπαντος. Ετσι, για κάθε νέο συνθέτη οι συγκρίσεις ήταν δυσβάστακτες: ευθέως με τους πιο μεγάλους ομοτέχνους του. Παρ’ όλα αυτά, ριζωμένος βαθιά στη μουσική ζωή της πόλης, ο Σμιντ έγινε κυρίαρχη μορφή. Το κορυφαίο του έργο, το ορατόριο «Το βιβλίο με τις επτά σφραγίδες», δικαιώνει πλήρως τη σημασία του. Συγκαταλέγεται ανάμεσα στα μείζονα έργα της εποχής του. Και παρά τις απαιτήσεις του ουδέποτε έλειψε από το ρεπερτόριο. Αντίθετα, οι συμφωνίες του, αν και έχουν πολύ μεγάλο ενδιαφέρον, μετά τον Πόλεμο έμειναν στο περιθώριο. Ομως συγκέντρωναν πάντα την προσοχή των ανθρώπων που έχουν βαθύτερη σχέση με τη μουσική.

Ο Πάαβο Γέρβι ξανασυστήνει τον Σμιντ στο σημερινό κοινό. Το ίδιο είχε κάνει μερικές δεκαετίες ο επίσης αρχιμουσικός πατέρας του Πάαβο, ο Νέεμι Γέρβι. Η νέα εντυπωσιακή πλήρης ηχογράφηση από τη Φρανκφούρτη περιέχει σημαντική προστιθέμενη αξία γνώσης μιας μουσικής διπλά σπάνιας: που σήμερα ακούγεται λίγο, αλλά και που οι αρετές της είναι μοναδικές. Η κυριότερη από αυτές, η δομική πολυπλοκότητά της, είναι όμως και ο κύριος λόγος που αυτή η μουσική υποχώρησε στον χρόνο. Οι απαιτήσεις της είναι πολύ μεγάλες τόσο για τους ερμηνευτές όσο, κυρίως, για τους ακροατές της. Επιπλέον, όπως και ο σύγχρονός του Ρέγκερ, με αντίστοιχα δομικά σύνθετη μουσική, έτσι και ο Σμιντ, δεν «χαϊδεύει αυτιά». Επίσης, θεωρείται «συντηρητικός» συνθέτης, κάτι που όμως είναι αρκετά αυθαίρετο, ειδικά όταν θυμηθεί κανείς ότι ίδια ήταν επί δεκαετίες η γενική πεποίθηση και για τον Μπραμς. Η ουσία είναι ότι αυτά τα έργα, που το πρώτο γράφτηκε από τον Σμιντ στα 21 του χρόνια ενώ το τελευταίο λίγο πριν πεθάνει, έχουν πολλά να δώσουν στον ακροατή τους. Αλλά δεν είναι μουσική εύκολα προσβάσιμη. Και ασφαλώς όχι συντηρητική. Μα πρέπει ο ακροατής να κοπιάσει πνευματικά για να μπορέσει να αντιληφθεί τη δύναμη που κρύβεται στον πυρήνα της δυσπρόσιτης γραφής.