Το καθημερινό {LF}βασίλειο {LF}της διαφθοράς

«Η συνωμοσία της Μογγολίας» του Rafael Bernal (εκδόσεις Carnivora) είναι ένα ακόμη μικρό διαμάντι από τη μεγάλη σχολή κοινωνικού νουάρ της Λατινικής Αμερικής. Αν κι έχει εκδοθεί για πρώτη φορά το 1969 και τοποθετείται στον χώρο του «κλασικού», οι κριτικοί συνεχίζουν να το θεωρούν ένα από τα σημαντικότερα δείγματα της νουάρ λογοτεχνίας στο Μεξικό, που παραμένει δυστυχώς εφιαλτικά επίκαιρο.

Κάπου στη δεκαετία του 1970, η μεξικανική κυβέρνηση – ή καλύτερα κάποια μυστική υπηρεσία πληροφοριών υπό την ηγεσία του «Συνταγματάρχη» και την άμεση πολιτική εποπτεία του Δελ Βάγε – λαμβάνει μια σημαντική πληροφορία από τις ρωσικές μυστικές υπηρεσίες. Σύμφωνα με τα στοιχεία που έχουν συγκεντρώσει οι πράκτορές τους, η Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας έχει αποστείλει τρεις τρομοκράτες, που ναι μεν δουλεύουν για λογαριασμό τους, αλλά δεν είναι Κινέζοι, και σχεδιάζει απόπειρα δολοφονίας του αμερικανού προέδρου κατά την επικείμενη επίσκεψή του στην Πόλη του Μεξικού. Η συγκεκριμένη πληροφορία κυκλοφόρησε για πρώτη φορά στη Μογγολία κι επιβεβαιώθηκε από αξιόπιστες πηγές στο Χονγκ Κονγκ.

Ο «Συνταγματάρχης» προτείνει να αναθέσουν την υπόθεση στον Φιλιμπέρτο Γκαρσία και ο φιλόδοξος πολιτικά Δελ Βάγε εγκρίνει με επιφυλάξεις την επιλογή του. Ο Γκαρσία είναι ένας μοναχικός, σκληρός μεσήλικος, εντελώς ιδιόρρυθμος, με διαστροφική αίσθηση χιούμορ και γενναίες δόσεις αυτοσαρκασμού. Είναι εθισμένος σχεδόν στη βία, αλλά και πατριώτης, που ακολουθεί πιστά τις εντολές των ανωτέρων του μέχρι και τις δολοφονίες, με κάποια σκοπιμότητα έστω. Οι εντολές των ανωτέρων του επιβάλλουν στον Γκαρσία ένα ιδιαίτερο μοντέλο συνεργασίας με τον ρώσο πράκτορα Ιβάν Μ. Λάσκι και τον αμερικανό πράκτορα του FBI Ρίτσαρντ Π. Γκρέιβς. Από τη στιγμή που ο Γκαρσία συναντιέται με τους δύο νέους συνεργάτες και ξεκινούν τις διαδικασίες της έρευνας για να επαληθεύσουν τις πληροφορίες και στη συνέχεια να εντοπίσουν τους τρομοκράτες και να ματαιώσουν την απόπειρα κατά της ζωής του αμερικανού προέδρου, αρχίζει κυριολεκτικά το μπάχαλο!

Ο Γκαρσία κινητοποιεί τις δικές του επαφές στον υπόκοσμο της Πόλης του Μεξικού και συγκεκριμένα εκμεταλλεύεται τις σχέσεις του με την παροικία των Κινέζων, καθώς απολαμβάνει καθεστώς «επίτιμου» πολίτη στη διαβόητη Τσάινα Τάουν, της οδού Δολόρες, όπου πολλοί τον εκτιμούν και τον σέβονται κι άλλοι τόσοι τον φοβούνται. Παράλληλα, ο Λάσκι και ο Γκρέιβς ακολουθούν τα δικά τους μονοπάτια των ερευνών, χρησιμοποιώντας το ρωσικό και το αμερικανικό αντίστοιχα κανάλι των μυστικών υπηρεσιών τους. Ταυτόχρονα όμως εκτυλίσσεται κι ένα απίστευτο γαϊτανάκι αλληλοπαρακολουθήσεων… Ο ένας παρακολουθεί τον άλλο κι όλοι μαζί τον Γκαρσία σε ένα ανεπανάληπτο κλίμα έλλειψης εμπιστοσύνης.

Η εξέλιξη της έρευνας του Γκαρσία βρίσκεται πάντα στο επίκεντρο της πλοκής του μυθιστορήματος. Ο Γκαρσία θα περάσει από σαράντα κύματα, μέσα από τις προσωπικές εφιαλτικές θεότητες, τη Σκύλλα και τη Χάρυβδη, θα καταφύγει πολλές φορές στον καλύτερο φίλο του, το θανατηφόρο όπλο του, θα γνωρίσει τον απόλυτο έρωτα του μεσηλίκου, θα ανακαλύψει τρομακτικές συνωμοσίες και θα νιώσει το σκελετωμένο χέρι του Χάρου να διαλύει την προσωπική του ζωή. Είναι όμως πραγματικά «πολύ σκληρός για να πεθάνει». Θα συνεχίσει τον δρόμο του ακλόνητος, σαν παγοθραυστικό μέσα από τους τεράστιους πάγους της Ανταρκτικής, μέχρι να φτάσει στο τέλος.

Μαύρη ατμόσφαιρα

«Η συνωμοσία της Μογγολίας» είναι ένα μοναδικό δείγμα πολιτικοκοινωνικού νουάρ, μια μαύρη ιστορία, όπου πρωταγωνιστούν εξαιρετικά σκιαγραφημένοι και απόλυτα πειστικοί χαρακτήρες. Ο Rafael Bernal χρησιμοποιεί τα μαύρα χρώματα της παλέτας του για να δημιουργήσει ένα περιβάλλον συναρπαστικού αστυνομικού θρίλερ με πολλή δράση και καυστικό, κυνικό χιούμορ, αλλά ο στόχος του είναι κρυστάλλινα καθαρός. Να ζωγραφίσει ένα τρομακτικό, αλλά απόλυτα ρεαλιστικό, πορτρέτο μιας χώρας της Λατινικής Αμερικής, εκεί όπου η καθημερινότητα αποτελεί το αποκλειστικό βασίλειο της διαφθοράς και της διαπλοκής. Εκεί όπου τα λαϊκά στρώματα του πληθυσμού αποδύονται σε έναν σκληρό αγώνα επιβίωσης, εκεί όπου η ανθρώπινη ζωή είναι πραγματικά πολύ φτηνή, εκεί όπου τα όνειρα δεν έχουν χώρο να στριμωχτούν (βλέπε ιστορία Γκαρσία και Μαρτίτα). Αντίθετα, εκεί όπου βρίσκουν πρόσφορο έδαφος η εκμετάλλευση ανθρώπων από άλλους που έχουν τη δύναμη και τον πλούτο, εκεί όπου οι συνωμοσίες για τη «δολοφονία της δημοκρατίας» δεν εξυφαίνονται στην Κίνα ή στη Μογγολία, που βρίσκονται στην άλλη άκρη του γεωγραφικού άτλαντα, αλλά μέσα στην ίδια την πρωτεύουσα του Μεξικού.

Ο Φιλιμπέρτο Γκαρσία αποτελεί από μόνος του μια ειδική, εξαιρετική περίπτωση, που σίγουρα απολαμβάνει μια περίοπτη θέση στο πάνθεον των ηρώων της αστυνομικής λογοτεχνίας και όχι μόνο. Ενας ήρωας παλιάς κοπής, που έρχεται κατευθείαν από την εποχή των μεγάλων απλουστεύσεων, εκεί όπου δεν χρειάζονταν πολλά λόγια, παρά μόνο τα βλέμματα κι οι σιωπές. Ο ιδιωτικός ντετέκτιβ χωρίς ηθικούς φραγμούς, που αυτοπροσδιορίζεται ως «μηχανή παραγωγής πτωμάτων» και περιστασιακός συνεργάτης της αστυνομίας και της κυβέρνησης, μοιάζει με έναν ακόμη πιο σκληρό, ακόμη πιο κυνικό, αλλά με μια ιδιότυπη αίσθηση του καθήκοντος, Φίλιπ Μάρλοου, που όμως αν σκάψεις σε μεγάλο έστω βάθος θα ανακαλύψεις έναν δίκαιο, τίμιο άντρα με απροσδόκητες ευαίσθητες πλευρές. Θεωρώ ότι έχει επηρεάσει αρκετούς ήρωες σύγχρονων λατινοαμερικανών αστυνομικών συγγραφέων. Εξαιρετικό το εύρημα του Bernal να περιγράφει τις πράξεις του Γκαρσία σε τριτοπρόσωπη αφήγηση και τις σκέψεις του ήρωά του σε πρωτοπρόσωπη αφήγηση με διαφορετική γραμματοσειρά. Είναι αυτά ακριβώς τα κομμάτια που αποκαλύπτουν την εσωτερική ευαίσθητη πλευρά του ήρωα και χαρακτηρίζονται από λυρικότητα, σκληρή γλώσσα, ακραίο αυτοσαρκασμό και διαστροφικό χιούμορ. Σίγουρα είναι ένα από τα μεγάλα πλεονεκτήματα του μυθιστορήματος.

«Η συνωμοσία της Μογγολίας», γραμμένη πενήντα χρόνια πριν, συνεχίζει να αποτελεί ένα «νέο και φρέσκο» κείμενο, ένα διαχρονικό δυστυχώς λίαν επίκαιρο κοινωνικό νουάρ, που αξίζει να διαβαστεί προσεκτικά, καθώς το κλίμα διαφθοράς και διαπλοκής παραμένει ακόμη ασφυκτικό πάνω από τις χώρες της Λατινικής Αμερικής. Υποδειγματική και απολαυστική για μία ακόμη φορά η μετάφραση της Ασπασίας Καμπύλη, ανταποκρίνεται πλήρως στο απαιτητικό ύφος του συγγραφέα.

Rafael Bernal
Η συνωμοσία
της Μογγολίας
Μτφ. Ασπασία Καμπύλη
Εκδ. Carnivora,
σελ. 221
Τιμή 18 ευρώ