Στα άδυτα του απαγορευμένου Τσερνόμπιλ

Από την πτώση της πρώτης ατομικής βόμβας, η ανθρωπότητα έχει στοιχειωθεί από την απειλή της πυρηνικής έκρηξης. Ο εφιάλτης έγινε ως έναν βαθμό πραγματικότητα το 1986, όταν ένα ατύχημα στον πυρηνικό σταθμό του Τσερνόμπιλ της πρώην ΕΣΣΔ προκάλεσε τη μεγαλύτερη διαρροή πυρηνικής ενέργειας σε καιρό ειρήνης. Τρεις δεκαετίες μετά, το πυρηνικό εργοστάσιο έχει μετατραπεί σε μέσο οικονομικής επιβίωσης για δεκάδες τουριστικά γραφεία που δίνουν την ευκαιρία στους επισκέπτες να δουν τα σημαντικότερα σημεία που συνδέονται με την τραγωδία του 1986. Τι συμβαίνει πέρα από τους χώρους που έχουν αναδειχθεί ως τουριστικός προορισμός; Στα εγκαταλελειμμένα γύρω από το εργοστάσιο χωριά – φαντάσματα με τα εντυπωσιακά κτίρια κατάλοιπα της ψυχροπολεμικής περιόδου, τις περιοχές που είχαν εκκενωθεί στην Ουκρανία και τη Λευκορωσία; Τι βλέπει κάποιος που καταφέρνει να προσεγγίσει τις πιο ασφαλείς περιοχές του σταθμού παραγωγής πυρηνικής ενέργειας στην καρδιά της Ζώνης Αποκλεισμού;

Την πραγματικότητα σε αυτή την άγρια και γεμάτη μυστήρια γη καταγράφει ο βρετανός συγγραφέας και φωτογράφος Ντάρμον Ρίχτερ στο απόσταγμα αυτών των διαδρομών, τις 248 σελίδες του λευκώματος «Στο Τσερνόμπιλ: οδηγός ενός αθέατου διώκτη», υποσχόμενος μια εμπειρία διαφορετική. Πρώτον, έχει δώσει στις εικόνες του «φωνή» μέσω των μαρτυριών εκείνων που έζησαν την τραγική αυτή ιστορία: των επιστημόνων, των εκπροσώπων των αστυνομικών Αρχών, αλλά και των κατοίκων που αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν την περιοχή. Δεύτερον, ακολούθησε παράνομες διαδρομές – πέραν των εγκεκριμένων τουριστικών – για να συγκεντρώσει το υλικό του.

ΑΡΧΗ ΤΟ 2013. Για τον Ντάρμον Ρίχτερ όλα ξεκίνησαν το 2013, όταν επισκέφθηκε για πρώτη φορά τη Ζώνη Αποκλεισμού του Τσερνόμπιλ. «Είναι ειρωνικό: αυτό που με προσείλκυσε στο Τσερνόμπιλ ήταν η ανθρώπινη απουσία και θεώρησα ότι μια επίσκεψη θα ήταν αρκετή καθώς θα βρισκόμουν μπροστά σε έναν σωρό ερειπίων. Τελικά όμως ήταν οι άνθρωποι που με έκαναν να επιστρέψω, διότι η κατάσταση είναι πολύ περισσότερο πολύπλοκη από όσο μπορεί να αντιληφθεί ο επισκέπτης. Οι ξεναγήσεις εστιάζουν επιφανειακά και περιορισμένα σε όσα συμβαίνουν στην περιοχή, όπου ζουν εκατοντάδες άνθρωποι και κινούνται χιλιάδες εργαζόμενοι, σε έναν από τους πιο προηγμένους επιστημονικά χώρους που ασχολούνται με τη ραδιενέργεια. Δεν δίνουν σημασία, επί παραδείγματι, σε μια σειρά από τα ωραιότερα ψηφιδωτά και τοιχογραφίες της σοβιετικής περιόδου σε συνδυασμό με σύγχρονα έργα τέχνης που δημιουργούνται ή φιλοξενούνται στην περιοχή και περιλαμβάνουν από εικαστικές εγκαταστάσεις έως κοντσέρτα», λέει ο Ντάρμον Ρίχτερ στην εξειδικευμένη ιστοσελίδα για ταξιδιωτικά θέματα Intrepid Times.

Ο Ρίχτερ περνούσε όλο και περισσότερο χρόνο στην Ουκρανία, γνώριζε τους ανθρώπους που εμπλέκονταν με τον τουρισμό, συμμετείχε κι εκείνος στον σχεδιασμό ξεναγήσεων. Ετσι απέκτησε τελικά πρόσβαση σε μη προσιτά για το ευρύ κοινό σημεία. Και πάλι όμως δεν ήταν αυτές οι ευκαιρίες που κάνουν το βιβλίο του διαφορετικό, αλλά το γεγονός ότι εκτός των άλλων παρουσιάζει και την οπτική των λεγόμενων «stalkers»: Ουκρανών, Ρώσων και Λευκορώσων οι οποίοι υπέστησαν τις περισσότερες συνέπειες από τους υπόλοιπους Ευρωπαίους και δικαίως έχουν τη μεγαλύτερη περιέργεια να δουν πώς ήταν το εργοστάσιο παραγωγής πυρηνικής ενέργειας. Δεν μπορούν, όμως, να πληρώσουν το αντίτιμο για μια ξενάγηση, όπως οι εκ Δύσεως ορμώμενοι επισκέπτες, καθώς το κόστος ανέρχεται σε περίπου 200 δολάρια ανά ημέρα, ποσό που αντιστοιχεί για τους περισσότερους στο μηνιαίο εισόδημά τους. Για να ξεπεράσουν το οικονομικό εμπόδιο οργανώνουν παράνομες εξορμήσεις στη Ζώνη Αποκλεισμού. Για χάρη του βιβλίου του, ο Ρίχτερ παραδέχεται ότι πήρε μέρος σε μια τέτοια τετραήμερη εξόρμηση ώσπου να φτάσει στον προορισμό του, ενώ στο ενδιάμεσο έπρεπε να κρύβεται από τους φρουρούς και να κοιμάται σε εγκαταλελειμμένα σπίτια. Αν έπρεπε να επιλέξει τι τον γοήτευσε περισσότερο, τι θα απαντούσε; «Το να βλέπεις να έχει επιβληθεί η φύση πάνω στα ερείπια της πόλης και να διαπιστώνεις τι μπορεί να κάνει πάνω στα πιο περήφανα μνημεία της ανθρωπότητας μέσα σε διάστημα μόλις 30 ετών».

info

«Chernobyl: A Stalkers’ Guide», {CR}του Darmon Richter, 2020, σελ. 248, εκδόσεις FUEL. http://fuel-design.com/publishing/chernobyl-stalkers-guide/