Από τα λαοδικεία στην κανονικοποίηση και τις «επισκέψεις ρουτίνας»

Δεν υπάρχει προηγούμενο στη μεταπολιτευτική Ελλάδα, υπουργός Εξωτερικών των Ην. Πολιτειών (ΗΠΑ) να επισκέπτεται δύο φορές τη χώρα μέσα σε έναν χρόνο. Ο Μάικ Πομπέο ήταν στην Αθήνα στις αρχές Οκτωβρίου πέρυσι και επισκέπτεται τη χώρα (Θεσσαλονίκη, Χανιά) τώρα, σε λιγότερο από έναν χρόνο. Στο παρελθόν οι επισκέψεις αμερικανών υπουργών Εξωτερικών στην Αθήνα ήσαν σπάνιες. Πραγματοποιούνταν συνήθως όταν συνόδευαν τον πρόεδρο σε επίσκεψη (Τζ. Μπους – 1991, Μπ. Κλίντον – 1999, Μπ. Ομπάμα – 2016), ελάχιστες ήσαν μεμονωμένες (Κοντολίζα Ράις – 2006, Τζ. Κέρι – 2015). Οι έλληνες υπουργοί Εξωτερικών συναντούσαν συνήθως τους αμερικανούς ομολόγους τους (όπως λ.χ. ο Δ. Μπίτσιος τον Χ. Κίσινγκερ στη δεκαετία του 1970) στο πλαίσιο των συνόδων του ΝΑΤΟ στις Βρυξέλλες.

Σήμερα οι επισκέψεις αμερικανών υπουργών Εξωτερικών εμφανίζονται πλέον ως «πράξεις ρουτίνας». Τίποτα το έκτακτο ή δραματικό. Ελάχιστες σποραδικές διαδηλώσεις (συνήθως από το ΚΚΕ) και αυτό είναι όλο. Στο παρελθόν, οι επισκέψεις αμερικανών αξιωματούχων ήταν μια εφιαλτική άσκηση για το ελληνικό κράτος λόγω των ισχυρών αντιδράσεων (διαδηλώσεων, διαμαρτυριών κ.λπ.) απ’ όλες τις δυνάμεις που διακινούσαν το μότο «φονιάδες των λαών Αμερικάνοι» (δρακόντεια μέτρα ασφαλείας, η «Αθήνα φρούριο» κ.λπ.). Η επίσκεψη του αμερικανού προέδρου Μπ. Κλίντον το 1999 ως γνωστόν αναβλήθηκε την πρώτη φορά λόγω του φόβου των ισχυρών αντιδράσεων και όταν τελικώς ήλθε τον Νοέμβριο 1999 κάηκε η Αθήνα και στήθηκε… λαοδικείο στο Σύνταγμα που τον δίκασε για «εγκλήματα εναντίον της ανθρωπότητας»! Η δε υπουργός Εξωτερικών Μ. Ολμπράιτ, που τον συνόδευε, ήταν αδύνατο να κυκλοφορήσει για να πάει για συνομιλίες στο υπουργείο Εξωτερικών. Οταν τον Νοέμβριο 2016 ο πρόεδρος Μπ. Ομπάμα επισκέφθηκε την Αθήνα η όλη ατμόσφαιρα ήταν εντελώς διαφορετική: ούτε φωτιές ούτε λαοδικεία. Τα πράγματα άλλαξαν ριζικά με αποτέλεσμα η επίσκεψη Πομπέο για δεύτερη φορά μέσα σε έναν χρόνο να περνά ως μια συνηθισμένη επίσκεψη όπως τόσες άλλες υπουργών Εξωτερικών. Τι ακριβώς έχει συμβεί;

Απλώς οι ΗΠΑ έπαψαν να είναι ο «μεγάλος ένοχος» για ό,τι στραβό και ανάποδο συμβαίνει στην Ελλάδα, από την επιβολή της στρατιωτικής δικτατορίας μέχρι την οικονομική εξάρτηση κ.λπ. κ.λπ. Ιδιαίτερα μετά την έκρηξη της οικονομικής κρίσης (2010) επήλθε σταδιακά αυτό που θα ονόμαζα «κανονικοποίηση» παράλληλα με την ανάπτυξη των σχέσεων με τις ΗΠΑ. Ο «μεγάλος ένοχος» αντικαταστάθηκε σε μεγάλο βαθμό από τη Γερμανία, η οποία στη λαϊκή φαντασία θεωρήθηκε η μεγάλη υπεύθυνη για τα Μνημόνια και τη λιτότητα με τις επισκέψεις της καγκελαρίου Ανγκ. Μέρκελ να προκαλούν τις ισχυρότερες αντιδράσεις. Εδώ θα πρέπει να σημειωθεί ότι η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ συνέβαλε αποφασιστικά στην κανονικοποίηση των σχέσεων με τις ΗΠΑ με μια άλλη μεγαλειώδη κωλοτούμπα: εγκατέλειψε τα «φονιάδες των λαών… κ.λπ.» και αγκάλιασε τις ΗΠΑ με ιδιαίτερο ενθουσιασμό φθάνοντας μέχρι του σημείου να λέγει ότι «τα στρατηγικά συμφέροντα Ελλάδας και ΗΠΑ ταυτίζονται» και ο Αλ. Τσίπρας να επισκέπτεται τον Λευκό Οίκο (2017) και να ονοματίζει τον Ντ. Τραμπ ως έναν καλό πρόεδρο! Ετσι η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ εγκαινίασε τον στρατηγικό διάλογο με τις ΗΠΑ και επαναδιαπραγματεύθηκε την αμυντική συμφωνία (έστω κι αν ως αντιπολίτευση δεν την ψήφισε).

ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΜΕΝΗ ΣΧΕΣΗ. Τρεις είναι συνοπτικά οι βασικοί λόγοι για την «κανονικοποιημένη», αναβαθμισμένη διμερή σχέση με τις ΗΠΑ:

Πρώτον, η ανάδειξη της Ελλάδας ως του σταθεροποιητικού παράγοντα στην ασταθή περιοχή της ΝΑ Ευρώπης και που ως χώρα-μέλος της ΕΕ μπορεί να ασκήσει ευεργετική επιρροή.

Δεύτερον, η αποστασιοποίηση της Τουρκίας από τη Δύση (ΝΑΤΟ κ.λπ.) γενικά και τις ΗΠΑ ειδικά και η αβεβαιότητα γύρω από την προοπτική της χώρας αυτής. Ετσι η στρατηγική σημασία της για τις ΗΠΑ συρρικνούται, αυτή της Ελλάδας διευρύνεται (ρόλος Σούδας, Αλεξανδρούπολης κ.λπ.).

Τρίτον, παρά το γεγονός ότι οι ΗΠΑ ελαχιστοποιούν την παρουσία τους σε Ευρώπη και Μ. Ανατολή, ωστόσο εξακολουθούν να έχουν ισχυρό ενδιαφέρον για την περιοχή των Βαλκανίων, Μαύρης Θάλασσας. Οθεν η σημασία της Ελλάδας.

Ο Π.Κ. Ιωακειμίδης είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών, πρώην πρεσβευτής – σύμβουλος του ΥΠΕΞ και μέλος της συμβουλευτικής επιτροπής του ΕΛΙΑΜΕΠ