Στροφή προς το Διαδίκτυο

Γερό κλυδωνισμό φαίνεται ότι δέχτηκε μια από τις πιο δυναμικές αγορές παγκοσμίως, εκείνη της τέχνης, λόγω της πανδημίας του κορωνοϊού. Παρά το γεγονός πάντως ότι οι γκαλερί που αποτελούν έναν από τους βασικούς άξονες του δυναμικά αναπτυσσόμενου τομέα – εξίσου με τη χρηματιστηριακή και την αγορά ακινήτων σημειώνοντας ετήσιο τζίρο 64,1 δισ. δολάρια βάσει των στοιχείων της προηγούμενης χρονιάς – είδαν τις πωλήσεις τους να σημειώνουν πτώση κατά 36% μέσα στο πρώτο εξάμηνο του 2020, η συντριπτική πλειονότητα των συλλεκτών δηλώνουν ότι αγόρασαν έργα τέχνης εν μέσω πανδημίας.

Αυτή είναι η εικόνα όπως καταγράφηκε από την πρώτη εις βάθος έρευνα για τον αντίκτυπο του κορωνοϊού στον χώρο της τέχνης που δημοσιεύτηκε προ ημερών και ακολουθεί τις μεθόδους της ετήσιας έκθεσης που υπογράφεται από την εκ των κορυφαίων εικαστικών διοργανώσεων παγκοσμίως, την Art Basel, υπό την αιγίδα της ελβετικής τράπεζας USB. Στην εξειδικευμένη έρευνα για το πρώτο εξάμηνο του 2020 συμμετείχαν 795 ειδικοί στη μοντέρνα και στη σύγχρονη τέχνη και η υλοποίησή της έγινε υπό την εποπτεία της ειδικού σε θέματα πολιτιστικής οικονομίας και ιδρύτριας της Arts Economics δρος Κλερ ΜακΑντριου.

Τα στοιχεία δείχνουν μέση μείωση της αξίας των πωλήσεων κατά 43%, χωρίς να συμπεριλαμβάνονται δεδομένα από τους οίκους δημοπρασιών. Μια δεύτερη, ανάλογη έρευνα, όμως της Art Tactic- της βρετανικής εταιρείας, η οποία ειδικεύεται σε έρευνες αγοράς που αφορούν στην τέχνη- καταγράφει μείωση των πωλήσεων στους μεγάλους οίκους δημοπρασιών κατά 49% το ίδιο χρονικό διάστημα. Mία τρίτη έρευνα από την εξειδικευμένη στο εμπόριο έργων τέχνης ιστοσελίδα Artnet εκτιμά ότι ο τζίρος των δημοπρασιών ανήλθε σε 2.9 δισ δολάρια, μειωμένoς κατά 58,3%, ενώ κατά 30% λιγότερα ήταν και τα έργα τέχνης που διατέθηκαν προς πώληση, όπως και οι τιμές τους, καθώς η μέση τιμή των έργων που άλλαξαν χέρια είχε πέσει κατά 41,3%. Κατακόρυφη άνοδο ωστόσο σημείωσαν οι διαδικτυακές δημοπρασίες με  αποτέλεσμα οι  Sotheby’s, Christie’s και Phillips που είχαν διαδικτυακό τζίρο 32,4 εκατ. δολάρια το πρώτο εξάμηνο του 2019, την αντίστοιχη περίοδο του 2020 έκαναν είσπραξη 186,4 εκατ. δολαρίων, αύξηση κατά 474,8%. Το γεγονός ότι οι πωλήσεις μέσω γκαλερί βασίζονται σε μεγάλο βαθμό στις προσωπικές επαφές και στα ταξίδια υπευθύνων γκαλερί, καλλιτεχνών και συλλεκτών, με αποτέλεσμα να πληγεί σε πολλά διαφορετικά μέτωπα η δραστηριότητα των αιθουσών τέχνης και κατά συνέπεια τα έσοδά τους, σημειώνεται στην έκθεση. Το μεγαλύτερο τίμημα έχουν πληρώσει οι γκαλερί με τον μικρότερο ετήσιο κύκλο εργασιών – δηλαδή εκείνες των οποίων ο τζίρος κυμαίνεται μεταξύ 250.000 και 500.000 δολαρίων τον χρόνο – και αντιπροσωπεύουν το 13% των ερωτηθέντων. Αυτές είναι που αναφέρουν και το μεγαλύτερο ποσοστό μείωσης προσωπικού (38%) αλλά και τη μεγαλύτερη πτώση στις πωλήσεις (47%). Το ζήτημα της περικοπής προσωπικού εμφανίζεται ιδιαίτερα έντονο καθώς εκτιμάται ότι το ένα τρίτο των γκαλερί που συμμετείχαν στην έρευνα αναγκάστηκαν να μειώσουν κατά 50% τους εργαζομένους που απασχολούσαν. Από την άλλη πλευρά θεωρείται ενθαρρυντικό το γεγονός ότι μόλις 2% των γκαλερί υποστηρίζουν ότι θα αναστείλουν οριστικά τη λειτουργία τους, αν και η ΜακΑντριου εκτιμά ότι το ποσοστό αυτό είναι συντηρητικό και ότι ο αριθμός ενδέχεται να είναι αρκετά μεγαλύτερος, δεδομένου ότι οι γκαλερί που ήδη έχουν κλείσει δεν ανταποκρίθηκαν στην έρευνα.

Στις φουάρ – στις καλλιτεχνικές εκθέσεις δηλαδή, στις οποίες συγκεντρώνονται έως και εκατοντάδες γκαλερί προσελκύοντας χιλιάδες υποψήφιους αγοραστές μέσα σε ελάχιστες ημέρες – οι πωλήσεις που κάνουν οι γκαλερί αντιστοιχούν στο 46% του ετήσιου συνόλου τους. Το ποσοστό αυτό έπεσε στο 16% για το πρώτο εξάμηνο του 2020 καθώς οι περισσότερες φουάρ είτε ακυρώθηκαν, είτε αναβλήθηκαν.

Για να αντισταθμίσουν τις απώλειες στις πωλήσεις οι γκαλερί έχουν ξεκινήσει να κάνουν ανοίγματα προς το Διαδίκτυο, κίνηση που αποδεικνύεται σωτήρια. Οι συνολικές πωλήσεις που πραγματοποιήθηκαν μέσω Διαδικτύου αυξήθηκαν από 10% που ήταν το 2019 σε 37% για το πρώτο εξάμηνο του 2020. Ο μεγαλύτερος όγκος κινήσεων – περί τα δύο τρίτα – πραγματοποιήθηκε κυρίως από τους ιστότοπους των ίδιων των γκαλερί, αλλά και από τα ολοένα αυξανόμενα «Δωμάτια προβολής στο Διαδίκτυο» που έχουν αντικαταστήσει τις φουάρ. Η προσαρμογή στον ψηφιακό κόσμο εξακολουθεί να είναι ασταθής σε αυτόν τον κλάδο, αλλά οι περισσότερες γκαλερί εκτιμούν ότι το διαρκώς αναπτυσσόμενο ηλεκτρονικό εμπόριο θα τους εξασφαλίσει μια ροή εισοδήματος ικανή για να επιβιώσουν. Ενδιαφέρον στοιχείο ωστόσο είναι ότι το ένα τέταρτο του δείγματος που συμμετείχε στην έρευνα δεν έχει κάνει καθόλου διαδικτυακές πωλήσεις.

Οι χώροι τέχνης πλέον αυξάνουν τις επενδύσεις τους στον τομέα της πληροφορικής με τον μέσο όσο του τζίρου για τον σκοπό αυτόν να είναι 8% το 2019, ενώ το πρώτο εξάμηνο του 2020 ανέβηκε στο 10%. Κόστος που έχει υπερκαλυφθεί όμως αυτή την περίοδο καθώς έχουν μειωθεί κατακόρυφα τα έξοδα από συμμετοχές σε φουάρ – από 29% σε 16% -, όπως και τα έξοδα για ταξίδια για επισκέψεις σε μουσεία ή σε πελάτες εκτός συνόρων, με τα στοιχεία να δείχνουν πτώση από το 11% στο 7%.

ΟΙ ΣΥΛΛΕΚΤΕΣ. Από την πλευρά τους οι ίδιοι οι συλλέκτες σε ποσοστό 59% δηλώνουν ότι την περίοδο της πανδημίας αυξήθηκε το ενδιαφέρον τους περί το συλλέγειν, ενώ το 31% πρόσθεσε στη δήλωσή του τον όρο «σημαντικά». Το 70% της πρώτης κατηγορίας και το 42% της δεύτερης ανήκει στην ηλικιακή ομάδα των millennials (μεταξύ 23 και 38 ετών), οι οποίοι αντιπροσωπεύουν σχεδόν τους μισούς από τους ενεργούς συλλέκτες που ερωτήθηκαν για τους σκοπούς της έρευνας.

Το 92% των 360 ενεργών συλλεκτών που ζουν σε ΗΠΑ, Αγγλία και Χονγκ Κονγκ και διαθέτουν ρευστότητα άνω του 1 εκατ. δολαρίων ανέφεραν ότι προχώρησαν σε αγορές έργων τέχνης κατά το πρώτο εξάμηνο του 2020 διαθέτοντας μεγάλα ποσά. Πιο συγκεκριμένα το 56% επένδυσε περισσότερα από 100.000 δολάρια, εκ των οποίων το 16% διέθεσε ποσό που ξεπέρασε το 1 εκατ. δολάρια. Από την τελευταία ομάδα το 16% ανήκει στην ηλικιακή ομάδα 28 έως 38 ετών και προχώρησε σε συναλλαγή άνω του 1 εκατ. δολαρίων μέσω Διαδικτύου, κάτι που δεν έκανε ούτε ένας συλλέκτης της γενιάς των boomer (55 έως 73 ετών). Επιπλέον σχεδόν το ένα τρίτο των συλλεκτών αναφέρει ότι προχώρησε σε αγορές μέσω Instagram. Συνολικά όμως 70% των συλλεκτών δήλωσαν ότι προτιμούν να βλέπουν την τέχνη διά ζώσης και το 15% δήλωσε ότι δεν χρησιμοποίησε καθόλου «Δωμάτια προβολής στο Διαδίκτυο».