Μια ρήξη {LF}που έφερε {LF}τον ΣΥΡΙΖΑ

Τέτοιες μέρες πριν από 29 χρόνια, τον Σεπτέμβριο του 1991, παιζόταν η τελευταία πράξη του δράματος της διάσπασης του ΚΚΕ και του ενιαίου Συνασπισμού της Αριστεράς και της Προόδου, πολιτικού προγόνου του σημερινού ΣΥΡΙΖΑ. Οσοι «ανανεωτικοί» είχαν αποχωρήσει ή εξωθηθεί προς την έξοδο από το ΚΚΕ, καθώς έβλεπαν ως μονόδρομο τη διάχυση του κόμματος εντός του ΣΥΝ, αλλά και όσοι ομοϊδεάτες τους παρέμεναν ακόμα εντός, ετίθεντο και τυπικά εκτός ΚΚΕ.

Ηταν η κορύφωση της πιο αδυσώπητης εσωκομματικής σύγκρουσης στη διάρκεια της Μεταπολίτευσης (μετά τη διάσπαση του ΚΚΕ στην 12η Ολομέλεια του 1968) που έφερε τα σημάδια από τις μεγάλες ανατροπές στην Ανατολική Ευρώπη με την κατάρρευση του Τείχους του Βερολίνου και των καθεστώτων του «υπαρκτού σοσιαλισμού». Η ΚΕ του ΚΚΕ, υπό την ηγεσία τότε της Αλέκας Παπαρήγα, έβαζε την τελευταία «πινελιά» στον καμβά της διάσπασης που είχε ήδη συντελεστεί λίγους μήνες πριν στο 13ο Συνέδριο του κόμματος (Φεβρουάριος 1991), όπου ήρθαν σε ευθεία ρήξη τα δυο «στρατόπεδα» – οι λεγόμενοι «δογματικοί» και οι «ανανεωτικοί» – που εξέφραζαν δυο διαμετρικά αντίθετες πολιτικές και ιδεολογικές πλευρές της εποχής, οι μεν εμμένοντας στις παραδοσιακές μαρξιστικές –  λενινιστικές αρχές του ΚΚΕ και στην αυτοτελή ύπαρξη και λειτουργία του και οι δε προσβλέποντας στην ανανέωσή του και στον εκσυγχρονισμό του στις νέες συνθήκες υπό την ομπρέλα του ΣΥΝ.

ΤΟ 13ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ. Πρακτικά η ανελέητη εσωκομματική σύγκρουση μαινόταν από το 1988, όταν ΚΚΕ (υπό τον Χαρίλαο Φλωράκη) και ΕΑΡ (υπό τον Λεωνίδα Κύρκο) κατέληξαν στο «Κοινό Πόρισμα» που άνοιγε τον δρόμο για τη συγκρότηση του Συνασπισμού της Αριστεράς και της Προόδου (1989). Στο ΚΚΕ είχαν διαμορφωθεί δυο παράλληλοι κόσμοι που απλώς συστεγάζονταν και μάχονταν σκληρά από την κορυφή έως τη βάση. Οι φράξιες, οι ομαδοποιήσεις, η καταπάτηση των μέχρι τότε αδιαφιλονίκητων αρχών λειτουργίας, το παρασκήνιο και οι ίντριγκες είχαν μετατρέψει το ΚΚΕ σε «μπαρουταποθήκη». Ηταν θέμα χρόνου πότε θα εκραγεί. Αυτό συνέβη στο 13ο Συνέδριο, όπου επισημοποιήθηκε πλήρως το εσωκομματικό χάος που χώριζε τις δυο αντιμαχόμενες πλευρές με καθοριστική τη στάση του ιστορικού ηγέτη του κόμματος Χαρίλαου Φλωράκη και της «παλαιάς φρουράς» που τάχθηκε υπέρ της διατήρησης των αρχών και των συμβόλων του ΚΚΕ, στηρίζοντας την υποψηφιότητα της Παπαρήγα. Από τα 111 μέλη της Κεντρικής Επιτροπής που εξελέγησαν στο συνέδριο εκείνο τα 58 ανήκαν στην «ορθόδοξη» πτέρυγα και τα 53 στους «εκσυγχρονιστές», ενώ στη συνεδρίαση της ΚΕ για την εκλογή του νέου γραμματέα, επί 110 παρόντων, η Παπαρήγα συγκέντρωσε 57 ψήφους έναντι 53 που έλαβε ο εκ των «ανανεωτικών» Γιάννης Δραγασάκης.

ΚΑΘΑΙΡΕΣΕΙΣ. Το «παιχνίδι» όμως δεν είχε ακόμα κριθεί. Οι πιέσεις για διάχυση του κόμματος στον ΣΥΝ εντείνονταν. Η εσωκομματική διαπάλη επιταχύνθηκε και οξύνθηκε στο έπακρο ενόψει της Πανελλαδικής Συνδιάσκεψης του ΣΥΝ. Για την ηγεσία του ΚΚΕ πίσω από όλα αυτά κρινόταν η αυτοτελής ύπαρξη και λειτουργία του κόμματος – το λάθος του ’58, όταν αποφασίστηκε η απορρόφηση των δυνάμεών του από την ΕΔΑ, δεν θα ξαναγινόταν. Στην Ολομέλεια της ΚΕ του ΚΚΕ μετά τα μέσα Ιουνίου 1991, που διήρκεσε 14,5 ώρες (!), επιβεβαιώθηκε το αδιέξοδο με τις αποχωρήσεις και καθαιρέσεις στελεχών της «ανανεωτικής πτέρυγας» που κατήγγειλαν το «ανώμαλο εσωκομματικό καθεστώς» – η Μαρία Δαμανάκη, διάδοχος του Φλωράκη στο «τιμόνι» του ΣΥΝ, παραιτείται από το ΠΓ και την ΚΕ του ΚΚΕ ενώ καθαιρούνται οι Π. Λαφαζάνης, Μ. Ανδρουλάκης, Δ. Καραγκουλές, Θ. Καρτερός κ.ά. Αποφασίζεται η ανάκληση των στελεχών του κόμματος από τον ΣΥΝ, ενώ το επόμενο «επεισόδιο» λαμβάνει χώρα στην Πανελλαδική Συνδιάσκεψη του ΣΥΝ στα τέλη του μηνός, όπου αποφασίστηκε η μετατροπή του σε ενιαίο κόμμα, χωρίς όμως τις «ευλογίες» του ΚΚΕ που αποχώρησε και τυπικά από το άλλοτε ΣΥΝδημιούργημα. Οσοι επέλεξαν να συμμετέχουν στον ΣΥΝ αποκλείονται από το κόμμα και 39 μέλη της ΚΕ και 5 βουλευτές τίθενται σε διαθεσιμότητα, ενώ στην Ολομέλεια του Σεπτεμβρίου αποφασίστηκε ότι όλοι οι παραπάνω αλλά και όσοι ακόμα παρέμεναν στο κόμμα αλλά με το άλλο «πόδι» βρίσκονταν στον ΣΥΝ είχαν θέσει εαυτόν εκτός κόμματος.

Λίγο μήνες αργότερα (Δεκέμβριος ’91) η ΕΣΣΔ διαλυόταν, ενώ το ΚΚΕ ξεκινούσε μια κοπιαστική διαδρομή για την ανασυγκρότησή του και ο ΣΥΝ το περιπετειώδες ταξίδι των διαρκών «μεταλλάξεων» που ακόμα συνεχίζονται από τον επίγονό του ΣΥΡΙΖΑ…