Διαγόρας Χρονόπουλος

Οταν απλώς κοιτάξει κανείς την καλλιτεχνική πορεία του Διαγόρα Χρονόπουλου, θα πάθει ίλιγγο. Εδρασε σε ένα ευρύ φάσμα καλλιτεχνικών θεσμών του θεάματος και πρέπει, εκ των προτέρων, αν και είναι πάντα νωρίς, να διατυπώσει κανείς οριστικές κρίσεις για μια καριέρα μετά τον θάνατο του δημιουργού.

Ο Χρονόπουλος γεννήθηκε στην Ιερουσαλήμ από πατέρα φιλόλογο και πρέπει να γίνει κατανοητό ένα τριπλό πλέγμα της καλλιτεχνικής του πορείας. Μια κοσμοπολίτικη αντίληψη για την ιστορία και, συνάμα, ένας βαθύς καημός για την πατρίδα των γονιών και, κυρίως, για τη γλώσσα του. Επίσης μια πολυμέρεια στις ενασχολήσεις του με τις ποικίλες εκδηλώσεις του θεατρικού γίγνεσθαι. Εκανε τις εγκύκλιες σπουδές του στο περίφημο (ως λίκνο ταλέντων) 5ο Γυμνάσιο και είχε συμμαθητές τον Γιάννη Φέρτη και τον Γιώργο Μιχαλακόπουλο. Με τον Φέρτη τον συνέδεε βαθιά και ουσιαστική φιλία έως το τέλος της ζωής του το 2015.

Σπούδασε Νομικά και ταυτόχρονα υποκριτική τέχνη στο Θέατρο Τέχνης, στη μεγάλη ακμή της παρουσίας του Κουν. Το 1965 η βαθιά του επιθυμία να σπουδάσει ουσιαστικά τις θεατρικές μορφές τον στέλνει στο Παρίσι να μυηθεί στις τεχνικές και την ιδεολογία του περίφημου Λαϊκού Θεάτρου. Είναι η εποχή (1965) της σημαντικής άνθησης των τεχνών στην Ελλάδα, με τις εκρήξεις ποιότητας του Θεοδωράκη, του Χατζιδάκι, του Νέου Κύματος στη μουσική, στο χορόδραμα με τη Ραλλού Μάνου και τη Ζουζού Νικολούδη, στο σινεμά με τον Αγγελόπουλο και τον Βούλγαρη, αλλά και στον λαϊκό κινηματογράφο ποιότητας με τον Δαλιανίδη και την ανακάλυψη από το ευρύ κοινό του Τσαρούχη, του Γκίκα, του Μπαχαριάν (με την γκαλερί ΩΡΑ, την κολυμπήθρα ταλέντων), του Φασιανού κ.ά. Είναι η εποχή (που διέκοψε το τσουνάμι της χούντας) στην οποία γίνεται δημόσια συζήτηση για τη λειτουργική αρχιτεκτονική που εισηγείται με έργα ο Αρης Κωνσταντινίδης. Είναι εκείνα τα χρόνια που έρχονται προς κριτική αποτίμηση οι λαϊκοί δημιουργοί – ο Μακρυγιάννης, ο Καραγκιόζης, ο Θεόφιλος -, οι λαϊκές κατοικίες για πρόσφυγες στην Καισαριανή και, βέβαια, η ένδοξη επιστροφή του ρεμπέτικου τραγουδιού. Την ίδια εποχή αξιοποιούνται από τους μεγάλους συνθέτες (Θεοδωράκης, Χατζιδάκις, Μαρκόπουλος, Μαμαγκάκης, Λεοντής, Ξαρχάκος) τα μεγάλα ποιητικά κείμενα που, μελοποιημένα, γίνονται λαϊκές επιτυχίες («Ερωτόκριτος», Σολωμός, Κάλβος, Παλαμάς, Καρυωτάκης, Ρίτσος, Σεφέρης, Ελύτης, Εγγονόπουλος κ.ά.).

Μέσα σε αυτό το εύφορο κλίμα εισέρχεται στην καλλιτεχνική ζωή του τόπου ο Χρονόπουλος, είναι επίσης η εποχή που στην εφαρμοσμένη τέχνη της διαφήμισης καταφεύγει και ευδοκιμεί η προσφορά του Καμπανέλλη, του Ποντίκα, του Σκούρτη, του Μάρκαρη, του Χασάπογλου, του Γιάννη Κακουλίδη, του Νίκου Δήμου. Στο θέατρο αιφνιδιάζει τη ρουτίνα το Ελεύθερο Θέατρο και, λόγω Κουν και Παπαγεωργίου, η ανάδειξη της εξαίσιας νεοελληνικής δραματουργίας (Καμπανέλλης, Μάτεσις, Σκούρτης, Αναγνωστάκη, Μουρσελάς, Διαλεγμένος, Ποντίκας, Ευθυμιάδης, Μανιώτης). Είναι κατανοητό πως μέσα σε αυτό το κλίμα δημιουργίας και πρωτοτυπίας για να επιπλεύσεις πρέπει να έχεις γερά εφόδια και μάτια ανοιχτά στο νέο και το προοδευτικό.

Ο Χρονόπουλος ξεκίνησε από τη διαφήμιση. Για πέντε χρόνια ήταν υπεύθυνος οπτικοακουστικών μέσων της διαφημιστικής εταιρείας κύρους ΑΔΕΛ. Εισέρχεται στον χώρο της τηλεόρασης και του ραδιοφώνου και μας χαρίζει τηλεοπτικές σειρές που άφησαν εποχή: «Αστροφεγγιά», «Ακριβή μου Σοφία» κ.ά. Από το 1971 γίνεται σημαντικός παραγωγός υψηλού επιπέδου ταινιών, ντοκιμαντέρ, σειρών, τηλεταινιών και διαφημίσεων. Καταδικάζεται από το στρατοδικείο σε φυλάκιση για την πολιτική και πολιτιστική του δράση. Ως μάρτυρας υπερασπίσεως σε αυτή την επικίνδυνη εποχή κατέθεσε ο φίλος του Γιάννης Φέρτης. Μετά τη Μεταπολίτευση δίδαξε υποκριτική θεάτρου και κινηματογράφου στο Εθνικό Θέατρο, στο ΚΘΒΕ και στην επαγγελματική του τροφό, το Θέατρο Τέχνης.

ΤΟ ΘΕΣΣΑΛΙΚΟ ΘΕΑΤΡΟ. Το 1975, μαζί με την Αννα Βαγενά, τον Γιώργο Ζιάκα και τον Κώστα Τσιάνο ιδρύουν το Θεσσαλικό Θέατρο που εξελίσσεται σε πρώτης τάξεως Ημικρατικό και Δημοτικό Περιφερειακό, με έξοχη προσφορά. Η πείρα του και οι προσωπικές του ικανότητες τροφοδοτούν καλλιτεχνικούς οργανισμούς που ξεφυτρώνουν μετά το 1975. Ετσι ο Χρονόπουλος αναδεικνύεται πρόεδρος της Εταιρείας Ελλήνων Σκηνοθετών και πρόεδρος της Ενωσης Παραγωγών Διαφημιστικών Ταινιών Ελλάδος. Διορίζεται μέλος του ΔΣ της ΕΡΤ, διευθύνει την τηλεόραση της ΕΤ1. Από το 1995 έως το 1997 είναι γενικός γραμματέας και αναπληρωτής καλλιτεχνικός διευθυντής του Εθνικού Θεάτρου (επί Νίκου Κούρκουλου). 1998-2001, ορίζεται καλλιτεχνικός διευθυντής στο ΚΘΒΕ, εκλέγεται αργότερα πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος του Κέντρου Κινηματογράφου και γυρίζει στις ρίζες του ως καλλιτεχνικός διευθυντής του Θεάτρου Τέχνης.

Το σημαντικό δεν είναι πως διαθέτει αυτό το πλούσιο βιογραφικό σε διευθυντικές θέσεις. Το σημαντικό είναι πως δεν απέτυχε πουθενά, άφησε τις καλύτερες εντυπώσεις και ως πολίτης και ως μάνατζερ. Ολες αυτές οι εξαντλητικές ενασχολήσεις δεν τον εμπόδισαν να υπηρετήσει τη θεατρική σκηνοθεσία σε κρατικούς οργανισμούς και ιδιωτικούς θιάσους. Την Αλίκη Βουγιουκλάκη σκηνοθέτησε στο έξοχο μπουλβάρ «Λίγο πιο νωρίς, λίγο πιο αργά» και την Ελένη Κούρκουλα στο «Ημερολόγιο της Αννας Φρανκ» (με τον Παπαμιχαήλ), στον «Ρωμαίο και την Ιουλιέτα» (με τον Σπυρόπουλο) και στο έξοχο ρωσικό έργο «Καημένε μου Μάρικ» (με Δημήτρη Λιγνάδη και Αλκη Κούρκουλο).

Κλήθηκε από τον Θεατρικό Οργανισμό Κύπρου και σκηνοθέτησε για την Επίδαυρο και το Κούριο «Μήδεια» με την Τζένη Γαϊτανοπούλου και δύο θαυμάσιες προτάσεις του ερμηνείας του Αριστοφάνη με συνταγές λαϊκής υποκριτικής, με τον αξέχαστο Σωτήρη Μουστάκα («Ειρήνη» και «Θεσμοφοριάζουσες»). Στο Θέατρο Τέχνης είχε την τιμή και τη χαρά να σκηνοθετήσει το αριστούργημα του Καμπανέλλη «Ο δρόμος περνά από μέσα», με πρωταγωνιστή τον έξοχο Γιάννη Φέρτη. Με το Εθνικό Θέατρο σκηνοθέτησε «Αχαρνής» και «Ιππής» (με τον Μιχαλακόπουλο), «Φιλοκτήτη» (με τον Κούρκουλο), «Λυσιστράτη» (με τη Δανδουλάκη).

Σκηνοθέτησε «Εκάβη», «Τρωάδες» (με Εκάβη την Αννα Βαγενά), «Πλούτο» και «Εκκλησιάζουσες» (με τη Ράντου). Εδώ σημειώνω πως, συχνά, απομακρύνθηκε από τον παραδοσιακό κανόνα των ειδικευμένων ηθοποιών στο αρχαίο δράμα και απέδειξε πως με κατάλληλους χειρισμούς κάθε ηθοποιός μπορεί να σηκώσει το βάρος μιας αρχαίας τραγωδίας και κωμωδίας (Μουστάκας, Ράντου, Βαγενά).

Το 2004 με τις «Τρωάδες» ανεβάζει την τραγωδία του Ευριπίδη στον ιστορικό της χώρο, μέσα στα ερείπια της Τροίας. Είχα τη χαρά να έχω μεταφράσει αυτή την τραγωδία του Ευριπίδη και ακολούθησα τη συνταρακτική παράσταση στα ερείπια του αρχαιολογικού χώρου, ενώ την ώρα της παράστασης ακουγόταν από πολύ κοντά ο μουεζίνης από το τζαμί που έψελνε τον εσπερινό!!

Η εκλεκτικότητα του Χρονόπουλου απεικονίζεται και στο παγκόσμιο ρεπερτόριο που σκηνοθέτησε: Λόρκα, Αρθουρ Μίλερ, Τένεσι Ουίλιαμς, Ιψεν, Σάφερ, Σαίξπηρ, Μπεν Τζόνσον. Νομίζω τέτοιο πλούσιο και συνάμα επιτυχές βιογραφικό σπάνια μάς προκύπτει.