Μια εικαστική προσομοίωση για τον εγκλεισμό

^«Καλωσορίσατε! Εδώ δεν θα παιχτεί θεατρικό έργο. Δεν πρόκειται ν’ ακούσετε τίποτα που δεν το έχετε κιόλας ακούσει. Δεν θα δείτε τίποτα που να μην το έχετε ήδη δει. Η επιθυμία σας για θέατρο δεν θα εκπληρωθεί». Με αυτές τις κουβέντες του Πέτερ Χάντκε θα υποδεχτούν το κοινό οι συντελεστές της περφόρμανς «Kaspar Machine».

Το θέαμα εντάσσεται σε μια καλλιτεχνική διακρατική συνεργασία μεταξύ Ελλάδας, Ιταλίας, Πολωνίας και Ρουμανίας με την υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στο πλαίσιο του προγράμματος Creative Europe Culture. Δεν αποτελεί ωστόσο μια απλή περφόρμανς αλλά μια σύνθεση τεχνών. Μια εικαστική προσομοίωση τόπου εγκλεισμού, όπου κυριαρχούν η εικονική 3D μαριονέτα μεγάλης κλίμακας, ατμοσφαιρικοί ήχοι, μουσική, τέχνες του θεάτρου δρόμου, street performers, σωματική κίνηση, video art, animation και costume design. Εχοντας ως αφετηρία το κείμενο «Κραυγές βοήθειας» του πρόσφατα βραβευμένου με Νομπέλ Λογοτεχνίας αυστριακού συγγραφέα της πρωτοπορίας καθώς και ψηφίδες από τα έργα του ιδίου «Κάσπαρ» και «Βρίζοντας το κοινό», φέρνουν στη σκηνή περιθωριοποιημένες κοινωνικές ομάδες για να μοιραστούν την εμπειρία τους με την κοινωνία και να προβάλουν το συμμετοχικό θέατρο.

Παράλληλα το θέαμα πλαισιώνεται από την εικαστική εγκατάσταση «Διερχόμενοι» του Γιώργου Ξένου, αποτελούμενη από 150 ανθρώπινα περιγράμματα από σίδηρο, ένα πλήθος δηλαδή που προέρχεται από κάθε μορφής εγκλεισμό, φόβο, διώξεις και πολέμους. Για όλες αυτές τις πτυχές της παράστασης μιλάει στο «Νσυν» ο καλλιτεχνικός διευθυντής του πρότζεκτ (και της εταιρείας Labilusions που το έχει αναλάβει) Νίκος Χατζηπαπάς.

Πώς προέκυψε η ιδέα για την παράσταση;

Το έργο «Κάσπαρ» του αυστριακού και νομπελίστα συγγραφέα Πέτερ Χάντκε είναι η αφετηρία αυτής της ιδέας. Ο Χάντκε αντλεί την έμπνευσή του για να γράψει το «Κάσπαρ» από την ιστορία του Κάσπαρ Χάουζερ που είναι το σύμβολο του εγκλεισμού και της παιδικής κακοποίησης. Αυτούσιο το έργο, είναι ένας εκτενής θεατρικός μονόλογος. Εδώ χρησιμοποιούνται ελάχιστα αποσπάσματα, περιορισμένης έκτασης, από το έργο, όπως και από το «Βρίζοντας το κοινό», και ολόκληρο το κείμενο «Κραυγές βοήθειας». Η ιδέα είναι παλιά. Στο παρελθόν έγιναν κάποιες προσπάθειες υλοποίησης αυτής της ιδέας χωρίς κάποιο αποτέλεσμα. Θα έλεγα ότι το έργο του Χάντκε είναι μια προσωπική εμμονή, που επανέρχεται συχνά. Στη συγκεκριμένη βεβαίως περίπτωση τα κείμενα είναι μια πρόφαση. Το ζητούμενο είναι να τεθεί το πρόβλημα του εγκλεισμού σε όλες του τις εκφάνσεις μέσω της χρήσης διαφορετικών υλικών. Εδώ τα κείμενα αποτελούν τον καμβά για ένα θέαμα παρέμβασης στον δημόσιο χώρο, πρώτη ύλη για τη δημιουργία μιας εικαστικής εγκατάστασης μεγάλης κλίμακας και ενός πεδίου συνδιαλλαγής των τεχνών.

Πώς τα κείμενα του Πέτερ Χάντκε γίνονται περφόρμανς;

Τα κείμενα του Χάντκε εμπεριέχουν την έννοια της περφόρμανς. Τα συγκεκριμένα κείμενα χαρακτηρίζονται ως κείμενα αγόρευσης και εκκολάπτουν το σπέρμα αυτού που ο Χάντκε ονομάζει αντιθέατρο. Εν προκειμένω, ο ηθοποιός είναι ο ρόλος και το επίκεντρο του ενδιαφέροντος το ίδιο το κοινό. Αυτά τα κείμενα μπορούν να υπηρετήσουν ένα θέατρο για τον δημόσιο χώρο, όπου ο αναπαραστατικός χαρακτήρας του θεάτρου καταλύεται και η σχέση του ηθοποιού και του κοινού διαφοροποιείται με έναν δραματικό τρόπο. Ο ηθοποιός γίνεται θεατής και ο θεατής ηθοποιός. Ο θεατής εδώ συνειδητά ή ασυνείδητα γίνεται συμμέτοχος στο θεατρικό γεγονός.

Πώς συνομιλούν οι διαφορετικές μορφές τέχνης που συνδυάζετε στην παράσταση;

Μετά τον κινηματογράφο και την τεχνολογία, μια αναζήτηση σύνθεσης των τεχνών εισέρχεται νομοτελειακά στην καλλιτεχνική δημιουργία. Οι καλλιτέχνες δανείζονται φόρμες από τις άλλες τέχνες σαν μια ανάγκη για μια πιο ολοκληρωμένη εκφραστικότητα. Η αδυναμία των «καθαρών» μορφών να εκφράσουν πλήρως το περιεχόμενο οδηγεί στην αναζήτηση μιας καθολικής γλώσσας, κάτι ανάλογο με αυτό που γίνεται στην επιστήμη.

Το «Kaspar Machine» επιδιώκει να ενσωματώσει σε μία ενότητα τις διαφορετικές τέχνες. Δεν είναι κάτι πρωτότυπο. Είναι αίτημα επιλογής προς μια γλώσσα καθολική που θα εκφράσει πληρέστερα το περιεχόμενο.

Αυτές οι πραγματικές ιστορίες κοινωνικού αποκλεισμού που αναδεικνύονται μέσα από την παράσταση γιατί μας αφορούν σήμερα;

Αυτό αναφέρεται πρωτίστως στο συνολικό πρόγραμμα «Kaspar Machine», το οποίο εκτός από το θέαμα περιλαμβάνει και ένα πλήθος δράσεων που περιστρέφονται γύρω από το ζήτημα του εγκλεισμού. Εκτός από το γεγονός Covid-19, όπου όλος ο πλανήτης βρέθηκε σε κατάσταση εγκλεισμού, άρα μας αφορά, και πολύ μάλιστα, η κοινωνία και φυσικά η δική μας κοινωνία βιώνει με άμεσο ή έμμεσο, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, μια μορφή εγκλεισμού. Το Προσφυγικό – Μεταναστευτικό, το πρόβλημα των συνανθρώπων μας με θέματα κινητικά, περιθωριοποίησης, κοινωνικού αποκλεισμού είναι ζητήματα που βαρύνουν τη συλλογική συνείδηση και ως εκ τούτου μας αφορούν άμεσα και ζητούν ίαση.

Η εικαστική προσομοίωση του εγκλεισμού, στην εποχή του κορωνοϊού, τι σημασία παίρνει;

Πράγματι θα μπορούσε να χαρακτηριστεί έτσι. Η παράσταση είναι μια «ζωντανή προσομοίωση» που διερευνά μέσω της τέχνης, με απλά μέσα και χωρίς πολύπλοκα λειτουργικά συστήματα, το ζήτημα του εγκλεισμού, όπως ο κορωνοϊός το έχει φέρει στο προσκήνιο με δραματικό τρόπο. Η καλύτερη δυνατή τοποθέτηση ενέχει την καλύτερη δυνατή απάντηση και εδώ επιχειρείται να τεθεί το ερώτημα «εντέχνως» ώστε να εκμαιεύσει μια κάποια απάντηση.