Η οδύσσεια του Γιώργου Κανδύλη

Ο αρχιτέκτονας Γιώργος Κανδύλης, συνεργάτης του Λε Κορμπιζιέ, δούλεψε τα τελευταία χρόνια της ζωής του στην Ελλάδα ως επικεφαλής της Επιτελικής Ομάδας του Φακέλου για τη διοργάνωση των Ολυμπιακών Αγώνων του 1996. Στις ιδέες και το έργο για την υποψηφιότητα αυτή βασίστηκε ο Φάκελος «Αθήνα 2004» και η επιτυχία ανάληψης των Αγώνων αφιερώθηκε στη μνήμη του. Τον Μάρτιο του 1995 η συνέντευξή του στην Κάτια Πετροπούλου αποκαλύπτει πτυχές της πολυτάραχης και εξαιρετικής ζωής του:

Ξεκίνησε ως παραμύθι στις αρχές του αιώνα στο Μπακού της Ρωσίας (σ.σ.: σημερινό Αζερμπαϊτζάν), βημάτισε σε πενήντα χώρες πολιτογραφώντας τον Γιώργο Κανδύλη «πολίτη του κόσμου». Η πρώτη του επαφή με την Επανάσταση είχε τη μορφή ενός χαμόγελου και τη γεύση μιας καραμέλας. Ενας Κοζάκος ζωσμένος με φισεκλίκια, πελώριος σαν τα καράβια της Κασπίας κι ωραίος σαν το σπίτι της μητέρας του, τον άρπαξε και τον σήκωσε ψηλά: «Κοιτάξτε αυτό το μαυριδερό» είπε και γελώντας τρανταχτά… του έχωσε στα χέρια τρεις καραμέλες. Ο πιτσιρίκος σταμάτησε να ουρλιάζει. Κάτι μέσα του άρχισε να του λέει ότι οι στρατιώτες του Κόκκινου Στρατού δεν ήταν τέρατα, αλλά άνθρωποι σαν όλους τους άλλους…

Καθισμένος στο γραφείο του – μία φοιτητική τάβλα, στηριγμένη σε δύο πόδια. Μέσα στο λιτό, αλλά γεμάτο πίνακες ζωγραφικής, κολωνακιώτικο δυάρι του. Με τον Λυκαβηττό απέναντι να σπάζει τη θέα των άχαρων κτισμάτων. Ο διάσημος αρχιτέκτονας – πολεοδόμος έχει σήμερα την «πολυτέλεια» της ήρεμης παραδοχής: «Ηταν το τελευταίο φαγώσιμο που μου χαρίστηκε, εκείνες οι καραμέλες»… Καθώς όλη η περιοχή, από τον Ντον μέχρι τον Καύκασο, είχε κατακτηθεί από τα Σοβιέτ, ο μικρός Γιώργος δεν ήξερε, αλλά βίωνε, τι σημαίνει Επανάσταση… Κίνημα: «Εκείνο που είναι σήμερα αλήθεια, παύει να είναι την επομένη».

Λείπει από την Ελλάδα μισό αιώνα. Κάθε που γυρίζει… «αισθάνομαι περίεργα. Ολα έχουν αλλάξει. Σαν να είμαι ξένος στον τόπο μου…». Οχι όμως πρόσφυγας. Πρόσφυγας υπήρξε μόνο όταν το καράβι τον έφερε από τη Ρωσία στον Πειραιά. Στην αποβάθρα τους περίμεναν οι συγγενείς της μητέρας. «Ηταν λίγο ψυχροί, κρατούσαν μια απόσταση. Τόσο διαφορετικοί από τους αισθηματίες που είχα γνωρίσει στο Ροστόβ». Ενα πολυτελές αυτοκίνητο με σοφέρ τούς οδήγησε σε ένα υπέροχο, καλογυαλισμένο σπίτι στο Κολωνάκι, όμοιο με μουσείο. Οι αντιθέσεις φάνταζαν φοβερές για τον Γιώργο που για πολύν καιρό εξακολουθούσε να μην καταλαβαίνει γιατί τους έλεγαν πρόσφυγες. Γιατί τα άλλα παιδιά τον φώναζαν «Ρώσο» και όχι Κανδύλη; Γιατί τα Ελληνικά ήταν τόσο δύσκολα; Γιατί οι συγγενείς είχαν πέσει πάνω τους να βοηθήσουν… «αυτούς τους καημένους»; Καταφύγιο σε αυτές τις δύσκολες ώρες η γιαγιά Αλεξαντρίνα. Κι άρχιζε το μάθημα Γαλλικών μέσα από αποσπάσματα κάποιου λογοτεχνικού βιβλίου. Και μετά το μάθημα της Αστρονομίας, απαγγέλοντας στίχους το βραδάκι μπροστά στο ανοιχτό παράθυρο. Και το μάθημα της Αρχιτεκτονικής, μέσα από τον περίπατο στον Βασιλικό – τότε – Κήπο. «Εκοβε ένα λουλούδι και το συνδύαζε με τη φύση, με μια αλέα, έναν τοίχο, μια βρύση»…

Στα δεκάξι του χρόνια έκανε την επανάσταση της ζωής του. Στους ορίζοντες που του άνοιγαν οι θείοι του… «θα ‘ρθεις κοντά μας στην Εμπορική και θα αρχίσεις από τα χαμηλά. Μικροτραπεζίτης, μεσαίος τραπεζίτης, μεγαλοτραπεζίτης. Τι εξαιρετικό δώρο!». Ο νεαρός αρνήθηκε τη μεγάλη ευκαιρία. «Ευτυχώς, δεν ήμουν ούτε συνετός, ούτε σοβαρός» κι επέλεξε: «Αρχιτεκτονική».