Τα δύο πρόσωπα {LF}του Ντίνου Χριστιανόπουλου

Υπήρχαν πάντοτε δύο Χριστιανόπουλοι στην ίδια μυθολογία. Ο πρώτος ανήκε στη σύγχρονη ποίηση και ζωή της Θεσσαλονίκης. Ακόμη και για έναν φοιτητή που μάθαινε την πόλη του στη δεκαετία του 1990 η ψηλόλιγνη φιγούρα με την καμπαρντίνα που περπατούσε κοντά στη Ρωμαϊκή Αγορά βαδίζοντας προς την Ανω Πόλη ήταν από τις πλέον αναγνωρίσιμες σε μια εποχή που το αθηναϊκό κέντρο ήταν εξίσου ιερό και μιαρό (και η Πολιτιστική Πρωτεύουσα 1997 το μεγάλο άλλοθι). Πολλά χρόνια πριν υποκύψει στις περιπέτειες της ασθένειας και της άνοιας – μετά το 2015 – παρέμενε ο «ποιητής της πόλης», όπως απαιτούσε ένα από τα κλισέ που εξυπηρετούσε τις δημοσιογραφικές – και όχι μόνο – ανάγκες. Είχε εκδώσει ήδη από τη δεκαετία του 1950, εκτός άλλων, τις συλλογές «Εποχή των ισχνών αγελάδων» (1950), «Ξένα γόνατα» (1957), «Ανυπεράσπιστος καημός» (1960), «Το κορμί και το μεράκι» (1970), «Ιστορίες του γλυκού νερού» (1980), «Το αιώνιο παράπονο» (1981). Ποίηση που δεν έκρυβε τις οφειλές της στο μακρινό καβαφικό πόλο και διεκδικούσε τη δική της ελευθερία μέσα στο πνιγηρό επαρχιακό ήθος (για αρκετούς μελετητές αυτό θα καταλήξει και βραχνάς για τον ίδιο τον Χριστιανόπουλο).

Προφανώς μέσα σε ένα άνισο υλικό, την περίοδο που υπήρχαν τα ανταγωνιστικά πρότυπα του Μανώλη Αναγνωστάκη, του Νίκου Αλέξη Ασλάνογλου και του Γιώργου Ιωάννου, ο Χριστιανόπουλος επέλεξε ως ύφος του τη γεωμετρία της λιτότητας, το ομοερωτικό υπονοούμενο, την ανικανοποίητη επιθυμία ως κώδικα που τον συνδέει παρά τον απομακρύνει από τους ομοιοπαθούντες. Η είσοδός του στην ποίηση, άλλωστε, θα ταυτιστεί με ένα «σκάνδαλο». Η εξομολογητική διάθεση στην «Εποχή των ισχνών αγελάδων» είχε ως αποτέλεσμα την καταδίκη της συλλογής από το Κατηχητικό όπου φοιτούσε, υπό την ηγεσία του διαβόητου Λεωνίδα Παρασκευόπουλου, μετέπειτα χουντικού μητροπολίτη Θεσσαλονίκης.

Από ένα σημείο κι έπειτα, πάντως, ο ίδιος θα υποφέρει από το σύμπλεγμα του δεύτερου Χριστιανόπουλου: της χολερικής περσόνας που οι περισσότεροι αναγνώριζαν σε τσιτάτα, συνθήματα και ανεκδοτολογικές περιγραφές αγνοώντας, ωστόσο, την ποίησή του. Ή την ενασχόλησή του με τα λογοτεχνικά περιοδικά της Θεσσαλονίκης, τα παλιά τυπογραφεία, το ρεμπέτικο και τη μουσική του Τσιτσάνη – η φωτογραφία του συνθέτη έστεκε ανέκαθεν μαζί με εκείνη του Καβάφη στο σπίτι της οδού Σκεπαστού στις Σαράντα Εκκλησιές. Ακόμη λιγότεροι παρακολουθούσαν τις τετράωρες διαλέξεις του για τον αιώνα της ελληνικής ποίησης στο παλιό βιβλιοπωλείο «Ραγιάς» (σε μία από αυτές, όπως μπορεί να πιστοποιήσει ο αυτόπτης μάρτυρας, διασώθηκαν ποιητικά μόλις ο Κάλβος, ο μεγάλος Αλεξανδρινός και ορισμένοι της μεταπολιτευτικής περιόδου). Με τον καιρό, ο Ντ. Χριστιανόπουλος καλλιέργησε μια ιδιοσυγκρασιακή τοξικότητα ως στοιχείο της προσωπικότητάς του, η οποία υπηρετούσε περισσότερο την περσόνα και λιγότερο τον ποιητή που άφηνε το έργο του για να το ανακαλύψουν οι επόμενοι. Αποκορύφωμα ήταν η πρόσφατη έκδοση «Τα εσώψυχα του Ντίνου Χριστιανόπουλου», που αιφνιδίασε ακόμη και τους ψύχραιμους παρατηρητές του έργου του.

ΚΑΤΗΧΗΤΙΚΟ ΚΑΙ ΨΕΥΔΩΝΥΜΑ. Γεννήθηκε στις 20 Μαρτίου 1931 σε ένα μπέικο σπίτι της οδού Κωνσταντίνου Παλαιολόγου 141 και Αγίου Δημητρίου, με πραγματικό όνομα Κωνσταντίνος Δημητριάδης. Οι γονείς του είχαν έρθει στη Θεσσαλονίκη ως «ανταλλάξιμοι» από την Κωνσταντινούπολη. «Στην οικογένειά μας υπήρχε η επίφαση κάποιας ειρήνης αλλά τα προβλήματα ήταν τόσο σοβαρά, που άλλα τα αντιλαμβανόμουνα, άλλα στοιχειωδώς τα διαισθανόμουνα και άλλα μέλλονταν να τα γνωρίσω πολύ αργότερα. Οι γονείς μου ήταν πάρα πολύ διαφορετικοί και ανόμοιοι άνθρωποι και απορούσα τι τους συνέδεε και πώς δεν είχαν χωρίσει. Την αιτία την έμαθα πολύ αργότερα: απέφυγαν να χωρίσουν μόνο και μόνο για το χατίρι μου. Οταν το έμαθα αυτό, συγκινήθηκα πάρα πολύ» έλεγε σε ραδιοφωνική αφήγηση στον σταθμό 9,58 της ΕΡΤ 3 (από τον αυτοβιογραφικό τόμο «Θεσσαλονίκην, ού μ’  εθέσπισεν…», εκδ. Ιανός, 1999).

Το Κατηχητικό θα αποτελέσει σημαντικό σταθμό της ζωής του – εκεί θα γνωρίσει τον Γ. Ιωάννου και τον Δημήτρη Μαρωνίτη -, ενώ ο πνευματικός του πατέρας και αυτός που θα τον στρέψει προς τη λογοτεχνία θα είναι ο γυμνασιάρχης Βασίλης Χατζηανδρέου. Μαζί με το θρησκευτικό συναίσθημα, που θα περάσει αναπόφευκτα στην ποίησή του, ανακαλύπτει σταδιακά τη συναισθηματική γεωγραφία της γενέτειράς του: τον «σέρβο» συμμαθητή του Γκροσδάνοβιτς στο δημοτικό («για πρώτη φορά στη ζωή μου κατάλαβα ότι στη Θεσσαλονίκη δεν κατοικούσαν μόνο Ελληνες αλλά και άλλοι λαοί»), τα παλιά βιβλιοπωλεία, τον αγοραίο έρωτα στον Βαρδάρη («υπήρχε μια συρροή στρατιωτών, μπατίρηδων και διψασμένων για κάθε μορφής έρωτα, που ευνοούσε πάρα πολύ το ερωτικό ψωνιστήρι»), τα ρεμπετάδικα της Σταυρούπολης, τους κινηματογράφους. «Από το 1962 έκοψα κάθε σχέση με τον κινηματογράφο… Οι ταινίες με επηρέαζαν πολύ… Μου ξεχαρβάλωναν το νευρικό μου σύστημα… Δύο ταινίες απ’ όσες είδα επηρέασαν τη ζωή μου και την τέχνη μου. Η πρώτη είναι το “Πικρό ρύζι” με τη Σιλβάνα Μαγκάνο… Η δεύτερη ταινία που αγάπησα είναι το “Λεωφορείο ο Πόθος” με τον Μάρλον Μπράντο. Κι αυτή μου άρεσε πολύ για τη σεξουαλική ωμότητά της (την είδα εννιά φορές), άλλωστε είχα ερωτευτεί τον Μάρλον Μπράντο, κυρίως από το “λεωφορείο” και λιγότερο από το “Ζαπάτα”» (περιοδικό «Εξώστης», 1988, πλέον στο «Θεσσαλονίκην, ού μ’ εθέσπισεν…»).

Το 2011 τιμήθηκε με το Μεγάλο Βραβείο Γραμμάτων για την προσφορά του στην πνευματική ζωή της Θεσσαλονίκης και στα ελληνικά γράμματα. Αρνήθηκε να το παραλάβει παραπέμποντας στο κείμενό του «Εναντίον» όπου, ανάμεσα σε άλλα, ανέφερε: «Είμαι εναντίον των βραβείων γιατί μειώνουν την αξιοπρέπεια του ανθρώπου. Βραβεύω σημαίνει αναγνωρίζω την αξία κάποιου κατωτέρου μου και κάποτε θα πρέπει να διώξουμε τα αφεντικά από τη ζωή μας». Σ’ αυτό το σημείο μιλούσε ο μικρός Αγγελάκης – το πρώτο του όνομα από τον αδελφό του πατέρα του -, που στη Β’ Δημοτικού μετονομάστηκε σε Κωνσταντίνο Δημητρίου, για να επιλέξει τελικά το ψευδώνυμο «Χριστιανόπουλος» με το οποίο έστελνε τα πρώτα ποιήματά του το 1945 σε ένα παιδικό περιοδικό, το «Ελληνόπουλο». «Θέλω μονάχα να σημειώσω μια εντύπωση που μου έμεινε από όλα αυτά» έλεγε το 1977 σε ανέκδοτο κείμενό του. «Η ζωή με φόρτωσε με πολλά ονόματα, ίσως για να μου δείξει πόσο ψεύτικα (και αμφισβητήσιμα) είναι όλα. Η ποίηση μου χάρισε ένα μόνο όνομα, κι αυτό υπήρξε αρκετό για να με δικαιώσει για πάντα».