Η παγκόσμια απήχηση {LF}της «Εδρας Μιλτιάδη Μαρινάκη»

Ο Σεφέρης και ο Ελύτης στο Οχάιο; Δεν είναι ευφάνταστο πολιτιστικό ντοκιμαντέρ ούτε διήγημα φαντασίας. Είναι η πραγματικότητα χάρη στην πρωτοβουλία μιας ομάδας εμπνευσμένων δωρητών που πρόσφεραν το αναγκαίο ποσό στο Πολιτειακό Πανεπιστήμιο του Οχάιο (The Ohio State University- OSU), για να εξασφαλίσουν την εσαεί λειτουργία του Τμήματος Νεοελληνικών Σπουδών του. Ο δωρητής μάλιστα με τη μεγαλύτερη συνεισφορά στην κινητοποίηση ανεύρεσης πόρων (fundraising) που οργάνωσε η Ομογένεια του Οχάιο ήταν ο κ. Βαγγέλης Μαρινάκης. Διόλου τυχαία, λοιπόν, η έδρα Νεοελληνικών Σπουδών στο Πολιτειακό Πανεπιστήμιο θα ονομαστεί προς τιμήν του πατέρα τού έλληνα εφοπλιστή και επιχειρηματία, Μιλτιάδη Μαρινάκη. Ιδιαίτερα σημαντική, εξάλλου, ήταν και η υποστήριξη του οργανισμού Ohio Hellenic Paideia που δραστηριοποιείται στην αμερικανική πολιτεία.

Ο Μιλτιάδης Μαρινάκης γεννήθηκε το 1930 στο Ηράκλειο της Κρήτης. Προπολεμικά, η οικογένειά του είχε στην ιδιοκτησία της το γνωστότερο χυτήριο της Κρήτης, καθώς και εργαστήριο επισκευών πλοίων. Oι καμπάνες που κατασκεύαζε κοσμούν εκκλησίες της Κρήτης, ενώ πραγματοποιούσε εξαγωγές σε Ιταλία, Γαλλία και Δαλματικές Ακτές. Κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, η περιουσία της οικογένειας χάθηκε ολοκληρωτικά και o Μιλτιάδης Μαρινάκης εντάχθηκε στην Εθνική Αντίσταση του ΕΑΜ και της ΕΠΟΝ. Στη συνέχεια, σπούδασε μηχανικός στη Σχολή Εμπορικού Ναυτικού. Το 1958 μετακόμισε στον Πειραιά, όπου ασχολήθηκε με την επισκευή πλοίων και ίδρυσε τη ναυτιλιακή εταιρεία του. Το 1979 μετείχε στην ομάδα των εφοπλιστών που ίδρυσαν την ΠΑΕ Ολυμπιακός. Από το 1978 έως το 1986 δραστηριοποιήθηκε και στην πολιτική. Ηταν πρώτος σε ψήφους Δημοτικός Σύμβουλος Πειραιά, ενώ το 1985 και το 1989 εξελέγη βουλευτής με τη Νέα Δημοκρατία. Εφυγε από τη ζωή το 1999, σε ηλικία 68 ετών.

Ποιο είναι, όμως, το Τμήμα που παίρνει το όνομά του; Και γιατί εκεί; Στο Πολιτειακό Πανεπιστήμιο του Οχάιο των ΗΠΑ (The Ohio State University), ίδρυμα με ακτινοβολία αιώνων και τους περισσότερους αποφοίτους ελληνικής γλώσσας από όλα τα ανώτατα ιδρύματα των ΗΠΑ, το ενδιαφέρον για την ελληνική γλώσσα παραμένει ενεργό. Με 50.000 φοιτητές και 10.000 καθηγητές, το Πανεπιστήμιο του Οχάιο των ΗΠΑ διαθέτει 48 σχολές και 20 ερευνητικά κέντρα που προσφέρουν 180 διαφορετικές ειδικεύσεις πτυχίου και διδασκαλία 30 γλωσσών. Διαθέτει μισό εκατομμύριο αποφοίτους (μεταξύ τους επιστήμονες που έχουν λάβει βραβεία Νομπέλ και Πούλιτζερ, καθώς και 100 ολυμπιακά μετάλλια). Το campus του εκτείνεται σε 1.665 στρέμματα, με 571 κτίρια για αίθουσες, αμφιθέατρα και εργαστήρια, ενώ αριθμεί περισσότερες από 40 φοιτητικές εστίες και τη 18η μεγαλύτερη πανεπιστημιακή βιβλιοθήκη στις ΗΠΑ με 5,8 εκατ. βιβλία. Η πανεπιστημιακή βιβλιοθήκη του Οχάιο διαθέτει επίσης μία εξαιρετική συλλογή για τη Νέα Ελληνική Γραμματεία, καθώς και τη Συλλογή Χιλανδαρίου με μεσαιωνικά βυζαντινά χειρόγραφα κυριλλικής γραφής.

Η «Εδρα Μιλτιάδη Μαρινάκη» για τη Νεοελληνική Γλώσσα και τον Πολιτισμό με την ολοκλήρωση της χρηματοδότησης και την αναδιάρθρωσή της στο πλαίσιο του Τμήματος Κλασικών Σπουδών του Πανεπιστημίου θα ακολουθήσει την παράδοση κατά την οποία η διάδοση του ελληνικού πολιτισμού ενισχύεται μέσα από την ανάπτυξη εκπαιδευτικών σχέσεων με πνευματικούς φορείς του εξωτερικού. Γι’ αυτό και οι τακτικές Εδρες Νεοελληνικών Σπουδών σε πανεπιστημιακά ιδρύματα του εξωτερικού αποσκοπούν στην προώθηση της γνώσης και την ευαισθητοποίηση σε σχέση με την ελληνική επιστημονική, πολιτιστική και φυσική κληρονομιά μέσα από τη γλωσσική διδασκαλία και την ανάδειξη του πολιτισμού. Το γεγονός αποτελεί μία ενθαρρυντική αλλαγή παραδείγματος για το μέλλον των ανθρωπιστικών σπουδών, καθώς οι έδρες των Νεοελληνικών Σπουδών είναι εκείνες που επλήγησαν από την οικονομική κρίση αλλά και από την κυριαρχία των θετικών επιστημών και της σημασίας που δίνει η ανώτατη εκπαίδευση στην τεχνολογία.

Τα μαθήματα που προσφέρονται

Ειδικά η έδρα Νεοελληνικών Σπουδών του Οχάιο αποτελεί ένα πρόγραμμα με μακρόχρονη και φημισμένη ακαδημαϊκή ιστορία. O Γιώργος Αναγνώστου, διευθυντής του Ελληνικού Προγράμματος, ειδικεύεται σε θέματα Ελληνο-Αμερικανικής Ταυτότητας και Διασποράς. Ο Κρίστοφερ Μπράουν διδάσκει τη Νεοελληνική Γλώσσα, ενώ ο καθηγητής της Λογοτεχνίας Γρηγόρης Τζουσδάνης, πέρα από τη διδασκαλία του στις ΗΠΑ, μεταφέρει τις αξίες της ελληνικής κουλτούρας στα πανεπιστημιακά αμφιθέατρα εκτός της χώρας, σε άλλες ελληνικές κοινότητες, όπως της Τουρκίας και της Αργεντινής. Στο Τμήμα Κλασικών Σπουδών του OSU εντάσσεται και το Εργαστήριο για την Ελληνική Διαλεκτολογία (Laboratory for Greek Dialectology) του γλωσσολόγου μελετητή της ελληνικής γλώσσας καθηγητή Μπράιαν Τζόζεφ, ο οποίος είναι πρόεδρος της Αμερικανικής Γλωσσολογικής Εταιρείας και μέλος της Αμερικανικής Ακαδημίας των Γραμμάτων. Οι τίτλοι των μαθημάτων που προσφέρονται μιλούν από μόνοι τους: «Εθνική Ταυτότητα στην Ελληνική Παράδοση», «Σύγχρονη Ελληνική Λογοτεχνία σε Μετάφραση», «Θέματα στην Ελληνοαμερικανική Κοινωνία και Κουλτούρα», «Νεοελληνική Γλώσσα».

Γενικότερα, η αρχαιολογία, οι εθνικές μειονότητες στην αμερικανική κοινωνία, αλλά και η ναυτιλία είναι οι πρωταρχικές αιτίες που καθορίζουν το σύγχρονο ενδιαφέρον για την εκμάθηση των ελληνικών. Το παρελθόν που αποκαλύπτει η αρχαιολογική σκαπάνη ανοίγεται πλέον σε όποιον γνωρίζει αρχαία ελληνικά. Αλλά και οι σύγχρονες πρακτικές που προϋποθέτουν οι ναυτιλιακές σπουδές ανήκουν στο corpus ενός πανεπιστημίου που θέλει να ξεχωρίζει.

Με την «Εδρα Μιλτιάδη Μαρινάκη» εμπλουτίζεται η παράδοση των Νεοελληνικών Σπουδών σε αμερικανικά πανεπιστήμια, η οποία χρονολογείται ήδη στον 19ο αιώνα: συγκεκριμένα στο Χάρβαρντ, πρώτα από τον Αλέξανδρο Νέγρη, κατόπιν από τον διάσημο λεξικογράφο Ευαγγελινό Αποστολίδη Σοφοκλή, αργότερα από τον μελετητή του Κωστή Παλαμά Αριστείδη Φουτρίδη. Η Νεοελληνική Γλώσσα, η Ιστορία και η Φιλολογία αποτελούσαν διδακτέα ύλη σε διάφορα ακαδημαϊκά επίπεδα σε πολλά κολέγια και πανεπιστήμια της Αμερικής. Από την άλλη, η πρώτη τακτική Εδρα Νεοελληνικών Σπουδών που ιδρύθηκε σε πανεπιστήμιο των ΗΠΑ ήταν το 1977 η «Εδρα Γιώργου Σεφέρη» του Τμήματος Κλασικών Σπουδών του Χάρβαρντ και η ίδρυσή της πραγματοποιήθηκε τότε με χορηγία της ελληνικής κυβέρνησης. Πρώτος κάτοχος της Εδρας ήταν ο φιλόλογος καθηγητής Γ. Π. Σαββίδης.

Σήμερα οι Νεοελληνικές Σπουδές προωθούνται στα πανεπιστήμια των ΗΠΑ, στις Εδρες «Γιώργου Σεφέρη» στο Χάρβαρντ, «Κωνσταντίνου Καβάφη» στο Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν, «Νίκου Καζαντζάκη» στο Σαν Φρανσίσκο, «Κίμωνος Δούκα» στο Κολούμπια, στο Πανεπιστήμιο του Σεντ Λούις στο Μιζούρι από δωρεά του Ιδρύματος Καράκας, στο Πανεπιστήμιο Stony Brook από επιχειρηματίες και Ιδρύματα της Ομογένειας στην περιοχή, στο Πανεπιστήμιο του Σαν Ντιέγκο, στο UCLA της Καλιφόρνιας από δωρεά ιδιωτών δωρητών της Ομογένειας της περιοχής και του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος.

Κατά τον πολύγλωσσο θεωρητικό της λογοτεχνίας Τζορτζ Στάινερ ο αμερικανικός νους εξετάζει το ουσιώδες δίλημμα των σχέσεων ανάμεσα στην αριστεία και τη δημοκρατία, ανάμεσα στην κοινοτική/εθνοτική δικαιοσύνη και τη διανοητική ποιότητα. Η «Εδρα Μιλτιάδη Μαρινάκη» μέλλει να είναι πλήρως αφοσιωμένη και στα δύο. Με τη συνεισφορά μιας δύναμης που από τη φύση της ενώνει ηπείρους, θάλασσες, ανθρώπους και πολιτισμούς: της ελληνικής ναυτιλίας, η οποία ποτέ δεν έπαψε να προωθεί την ελληνική γλώσσα.