Πώς θα αποτραπεί μια νέα παγκόσμια κρίση χρέους{CR}

Καθώς ο COVID-19 θεριεύει και πάλι, περισσότερες από 100 χώρες χαμηλού και μέσου εισοδήματος καλούνται να καταβάλουν συνολικά 130 δισ. δολάρια ως δόσεις χρεών τη χρονιά αυτή – τα μισά περίπου σε ιδιώτες πιστωτές. Με την οικονομική δραστηριότητα και τα φορολογικά έσοδα να καταρρέουν, πολλές από τις χώρες αυτές θα αναγκαστούν να χρεοκοπήσουν. Αλλες για να το αποφύγουν θα περικόψουν κρίσιμες δαπάνες για την υγεία και τη στήριξη της κοινωνίας. Κάποιες θα καταφύγουν σε επιπλέον δανεισμό.

Η χαμένη δεκαετία του 1980 στη Λατινική Αμερική και πιο πρόσφατα η ελληνική κρίση μας θυμίζουν τι συμβαίνει όταν οι χώρες δεν μπορούν να εξυπηρετήσουν τα χρέη τους. Μια νέα κρίση χρέους θα ρίξει εκατομμύρια ανθρώπους στην ανεργία, θα υποθάλψει την αστάθεια και τη βία στον κόσμο και θα πυροδοτήσει νέα μεταναστευτικά ρεύματα. Το εφιαλτικό αυτό σενάριο μπορεί να αποτραπεί αν δράσουμε τώρα.

Τον περασμένο Μάρτιο τα Ηνωμένα Εθνη απηύθυναν έκκληση για ελάφρυνση των χρεών, τουλάχιστον στις λιγότερο αναπτυγμένες χώρες. Αρκετά μέλη του G20 και το ΔΝΤ ανέστειλαν τις απαιτήσεις για αποπληρωμή χρεών το 2020 και κάλεσαν τους ιδιώτες πιστωτές να πράξουν το ίδιο. Οπως αναμενόταν προσέκρουσαν σε ώτα μη ακουόντων. Ο εσχάτως συσταθείς Ομιλος Ιδιωτών Πιστωτών της Αφρικής, για παράδειγμα, απέρριψε την ιδέα μιας μικρής μεν αλλά εκτεταμένης μείωσης χρεών σε φτωχές χώρες.

Στο τέλος οι φορολογούμενοι των πιστωτριών χωρών θα πληρώσουν πάλι για τα υπερβάλλοντα ρίσκα και τις ασύνετες χρηματοδοτήσεις των τραπεζών. Ο μόνος τρόπος για να αποφευχθεί αυτό είναι να υποχρεωθούν οι ιδιώτες πιστωτές να περιορίσουν τις απαιτήσεις τους. Να αναγνωρίσουν την αρχή της ανωτέρας βίας. Εν προκειμένω το ΔΝΤ θα μπορούσε να εποπτεύσει ένα πρόγραμμα οικειοθελών επαναγορών κρατικών ομολόγων με γενναία κουρέματα της ονομαστικής αξίας τους. Θα μπορούσε επίσης να εκμεταλλευθεί τον θεσμό των Ειδικών Τραβηκτικών Δικαιωμάτων. Δεν πρέπει να ανησυχούμε για την υγεία των κεφαλαιαγορών, αλλά για τις ζωές των ανθρώπων.

Ο Τζόζεφ Στίγκλιτς είναι νομπελίστας Οικονομικών, καθηγητής στο Columbia University.
Ο Χαμίντ Ρασίντ είναι επικεφαλής επόπτης στο Τμήμα Κοινωνικών και Οικονομικών Υποθέσεων του ΟΗΕ.