«Εχουμε μια ευκαιρία να επιστρέψουμε στην πραγματική μας ουσία»

«Η εμπειρία στον χώρο της όπερας δείχνει ότι οι παραγωγές δεν χρειάζονται τον ίδιο χρόνο προβών που απαιτούνται για τα θεατρικά έργα, γιατί έχουν τη μουσική η οποία δημιουργεί χώρο, χρόνο και τρόπο συγκεκριμένο». Είναι η εισαγωγή του Τάση Χριστογιαννόπουλου σε μια συζήτηση με αφορμή τη συμμετοχή του στη δίπρακτη αριστουργηματική όπερα «Η επιστροφή του Οδυσσέα στην πατρίδα» του Κλάουντιο Μοντεβέρντι (1567-1643), εμπνευσμένη από τα αιώνια σύμβολα του Ομήρου. Ο διεθνούς φήμης βαρύτονος τονίζει ότι τα θεατρικά έργα μπορεί να τα ανακαλύπτει και να τα ανασκευάζει κανείς κάθε φορά, εκ νέου. Ο αριθμός των αναγνώσεων ενός κειμένου μπορεί να είναι όσος και των ανθρώπων που το διαβάζουν. «Στην όπερα έχει ήδη συντελεστεί μια πρώτη και βασική ανάγνωση από τον συνθέτη. Επομένως εμείς ερχόμαστε και στηριζόμαστε σε αυτό. Αρα έχουμε κερδίσει χρόνο. Τα πράγματα είναι πολύ πιο συγκεκριμένα και καθαρά στο λυρικό θέατρο». Εκείνο όμως που προκρίνει ο Τάσης Χριστογιαννόπουλος είναι η σημασία κάθε μεγάλου έργου το οποίο λέει ότι μας εμπεριέχει: «Εμείς ζητάμε να σχετιστούμε μαζί του για να ιχνηλατήσουμε απαντήσεις μέσα μας. Εκείνο δεν μας έχει ανάγκη. Ετσι μπορούμε να βαδίσουμε σε δρόμους πέρα από τη λογική, του συναισθήματος και του πνεύματος. Επομένως κάθε στιγμή έχει κάτι να σου πει ένα σπουδαίο δημιούργημα, αν εσύ βεβαίως θες ν’ ακούσεις. Κάθε φορά αναδύεται μια καινούργια σχέση, μια καινούργια πρόταση, που αφηγείται πού βρισκόμαστε εμείς και εσωτερικά και εξωτερικά».

Σημειολογία. Στην παράσταση που σκηνοθετεί η Μαριάννα Κάλμπαρη – υπό την μπαγκέτα του Γιώργου Πέτρου – και έχει επωμιστεί τον πρωταγωνιστικό ρόλο του Οδυσσέα, η όπερα του Μοντεβέρντι αποκαλύπτει στον ιδιαίτερο λυρικό ερμηνευτή τη χαρά, την ευδαιμονία να παραδοθεί σε κάτι μεγαλύτερο από τον ίδιο: «Ο Οδυσσέας σχετίζεται με τους θεούς – όπως και όλος ο αρχαίος κόσμος – άμεσα. Διαπιστώνουμε ότι όπου αντιτίθεται ή εμπαίζει τους θεούς τιμωρείται. Για παράδειγμα, τα προβλήματά του άρχισαν όταν πρόσβαλε τον Ποσειδώνα. Οταν αφήνεται και αναγνωρίζει τη θέση της θεότητας και τη θέση του ανθρώπου με την Αθηνά, τα προβλήματά του ισορροπούν και ξεκινάει η επιστροφή». Σε αυτό το σημείο ο σπουδαίος βαρύτονος διακρίνει μία ακόμη σημειολογία που εντοπίζει στον τίτλο της όπερας. «Εχει ενδιαφέρον ότι χρησιμοποιείται η λέξη “πατρίδα” από τον Μοντεβέρντι και όχι η Ιθάκη. Είναι μια υπενθύμιση ότι έχουμε μια ευκαιρία να επιστρέψουμε στην πατρίδα μας, στην εστία μας, στην πραγματική μας ουσία. Ο κορωνοϊός, όλες αυτές οι σοκαριστικές περίοδοι που ζούμε και τα περίεργα γεγονότα που βιώνουμε, μπορεί να μας τρομάζουν, να μας δυσκολεύουν και να μας αναμορφώνουν την καθημερινότητα. Ομως την ίδια στιγμή δημιουργείται μια μεγάλη ευκαιρία για να στρέψουμε το βλέμμα μας – και να επιστρέψουμε – προς τα μέσα μας. Εκεί ίσως βρούμε μια καλύτερη πρόταση ζωής. Εναν καλύτερο τρόπο να υπάρχεις». Ο Οδυσσέας συμβολίζει την ανθρώπινη ύπαρξη, η σύντροφός του Πηνελόπη τον τρόπο με τον οποίο ο άνθρωπος φτάνει στην πλήρωση, που δεν είναι άλλος από το να σχετιστεί, να έρθει δηλαδή σε επαφή, με το θείο. Αλλά δεν είναι οι μοναδικοί συμβολισμοί που έχουν το δικό τους περιεχόμενο για τον Τάση Χριστογιαννόπουλο. «Ο Οδυσσέας σκοτώνει τους μνηστήρες με το τόξο του. Ολα δηλαδή βασίζονται σε μια τεντωμένη χορδή και το αποτέλεσμα εξαρτάται από το πόσο θα την τεντώσεις. Ολα βασίζονται σε μια ισορροπία, σε έναν συνεχή διάλογο με τον θεό και τον εαυτό του, για να επιστρέψει στην εστία του, άρα στη βαθιά του ουσία».

Αρρωστος κόσμος. Εχει ενδιαφέρον, για τον ιδιαίτερο λυρικό τραγουδιστή, η αντανάκλαση του σήμερα μέσα από τα σκηνικά και τα κοστούμια της Γεωργίας Γερμανού. «Είναι όλα καλυμμένα με πλαστικό, δημιουργώντας μια εικόνα άρρωστου κόσμου διάβρωσης και δηλητηρίασης. Μια άλλη ματιά είναι κάποιος να δει την προστασία που προσφέρει αυτό το υλικό στα αντικείμενα, ξεχνώντας όμως ότι τα δυσκολεύει ν’ ανασάνουν, άρα να ζήσουν. Ετσι, ενώ στην αρχή του έργου είναι όλα καλυμμένα με πλαστικό, στο τέλος, όταν σμίγουν ο Οδυσσέας και η Πηνελόπη, το πλαστικό έχει πλέον σκιστεί και δεν υπάρχει. Επανέρχεται η ζωή από την προσπάθεια του ανθρώπου με τις δύο του πλευρές. Γιατί ουσιαστικά ο Οδυσσέας και η Πηνελόπη είναι ένα πρόσωπο. Ο καθένας μπορεί να διαβάσει το έργο όπως θέλει. Λέει κάπου ο Διονύσιος ο Αρεοπαγίτης: “Ο Θεός εμφανίζεται στον άνθρωπο στο ποσοστό που ο άνθρωπος μπορεί να τον καταλάβει”».