Η αδιαπραγμάτευτη {LF}ελευθερία του Τύπου

Στην πρόσφατη συνάντηση του προέδρου του ΣΥΡΙΖΑ Αλέξη Τσίπρα με τον Πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη, ο αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης φέρεται να διαμαρτυρήθηκε στον Πρωθυπουργό για τα δημοσιεύματα του Τύπου που αφορούν την πολιτεία των πρώην υπουργών και των στελεχών του ΣΥΡΙΖΑ. Αν είναι ακριβής η πληροφορία, για ακόμα μια φορά ο Τσίπρας μπερδεύει τον θεσμικό ρόλο μιας κυβέρνησης. Η εκτελεστική εξουσία, πάντως, δεν έχει καμία δουλειά να υπαγορεύει στα ΜΜΕ τι και πώς θα μεταδώσουν. Ο Τύπος είναι ελεύθερος και ανεξάρτητος. Συχνά, η ανεξαρτησία αυτή μπορεί να μην αρέσει στις εξουσίες. Αλλά ακριβώς αυτό είναι η δημοκρατία: η εξουσία πηγάζει από τον λαό και, ακριβώς επειδή είναι δημοκρατική και όχι αυταρχική, δεν την ασκούν αποκλειστικά οι κυβερνήσεις. Η κυβερνητική θητεία του ΣΥΡΙΖΑ, που σημάνθηκε από την αποτυχία του να ελέγξει τις εφημερίδες ή το ραδιοτηλεοπτικό τοπίο κι από την κατά σύστημα παραβίαση της διάκρισης των εξουσιών, έπρεπε να έχει διδάξει πολλά στα στελέχη της αξιωματικής αντιπολίτευσης.

Στη δημοκρατία, ο Τύπος δεν μπορεί να είναι μονοφωνικός. Δεν μπορεί το περιεχόμενο των πληροφοριών και του σχολιασμού τους να είναι κρατικώς εγκεκριμένο. Το μοντέλο της «Πράβδα» εξέφραζε ένα μονοκομματικό, γραφειοκρατικό και αυταρχικό καθεστώς και δεν έχει καμία τύχη στον δυτικό κόσμο, όπου ο Τύπος είναι ελεύθερος. Οπως ελεύθεροι είναι και οι λειτουργοί του.

Δυσκολεύονται, βεβαίως, να το κατανοήσουν πολιτικοί με ελλειμματική δημοκρατική παιδεία. Ο Ντόναλντ Τραμπ είναι ένας απ’ αυτούς – αν και το πλαίσιο ελευθερίας των ΗΠΑ ακυρώνουν τις βλέψεις του για ελεγχόμενο ή φιμωμένο Τύπο. Ο Μπολσονάρου στη Βραζιλία, ο Ορμπαν στην Ουγγαρία είναι δυο άλλοι λαϊκιστές ηγέτες που επιχείρησαν να ελέγξουν τα ΜΜΕ – και σε μεγάλο βαθμό τα κατάφεραν. Το κατόρθωμά τους ενισχύει τον συγκεντρωτικό χαρακτήρα της εξουσίας τους, αλλά πλήττει ευθέως τη δημοκρατία. Εχθρός της ελευθερίας του Τύπου, που μάλιστα διώκει τους λειτουργούς του, επιφυλάσσοντας πολύχρονες φυλακίσεις σε δημοσιογράφους και εκδότες που δεν συμμερίζονται το πολιτικό αφήγημά του είναι ο τούρκος πρόεδρος Ερντογάν. Οι διώξεις κλιμακώθηκαν μετά το αποτυχημένο (και πιθανόν στημένο) πραξικόπημα του 2016 και οι δημοσιογράφοι είναι στο στόχαστρο του Ερντογάν, μαζί με τους λειτουργούς της δικαιοσύνης και τους στρατιωτικούς που απολύθηκαν ή/και συνελήφθησαν.

Κατανοεί, λοιπόν, κανείς ότι η ελευθερία της έκφρασης και, κατά συνέπειαν, η ελευθερία του Τύπου είναι ύψιστο δικαίωμα, ταυτόσημο με τη λειτουργία της δημοκρατίας. Και ο έλεγχος της εξουσίας, κάθε εξουσίας, είναι δημοκρατική υποχρέωση των εφημερίδων, των ραδιοτηλεοπτικών δικτύων, των διαδικτυακών τόπων. Φυσικά, η άσκηση του δικαιώματος από μόνη της δεν είναι τεκμήριο νηφαλιότητας και ευθυκρισίας. Προφανώς, και οι κρίνοντες κρίνονται. Αλλά για να υπάρξει ευρύς και ανεμπόδιστος δημόσιος διαλογος, η ελευθερία της έκφρασης είναι προϋπόθεση.

***

Γράφεται και διατυπώνεται με πολλούς τρόπους ότι ο ΣΥΡΙΖΑ επιδιώκει να αφήσει πίσω του το ριζοσπαστικό παρελθόν του, να μετατραπεί σε σοσιαλδημοκρατικό κόμμα. Αν ισχύει αυτό, αν πράγματι αυτός είναι ο στόχος της ηγετικής ομάδας του κόμματος της αξιωματικής αντιπολίτευσης κι αν τον στόχο αυτό τον συμμερίζεται η πλειονότητα των μελών του, πρέπει εκτός από τον σοσιαλισμό να αρχίσουν να μαθαίνουν και τη δημοκρατία.

Και ένα από τα χαρακτηριστικά της δημοκρατίας είναι η ελεύθερη και ανεμπόδιστη κυκλοφορία του Τύπου. Η χωρίς προϋποθέσεις, χωρίς υποσημειώσεις, χωρίς ναι μεν αλλά ελευθερία της έκφρασης.